15-ma`ruza. Polimerlar kimyosi reja: Polimerlar, plastmassa, ularning olinishi, xossalari va ishlatilishi


Monomerni inisiirlash-faollashtirish



Yüklə 64,28 Kb.
səhifə6/16
tarix27.12.2023
ölçüsü64,28 Kb.
#198786
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16
15-ma`ruza. Polimerlar kimyosi reja Polimerlar, plastmassa, ula-fayllar.org

Monomerni inisiirlash-faollashtirish: uni boshlanishi uchun monomerni
faollash zarur. Bu birinchi jarayon monomerga alohida qo`shilgan inisiator yoki
katalizatorlarni beradigan faol zarrachalari (radikal yoki ion) yoki monomer
moddasini nurlantirganda hosil bo`ladigan radikal yoki ion kabi faol zarrachalarni
(R* bilan belgilaylik) monomer molekulasiga birikishidan iborat:
J→2R* yoki
katalizator →R*
R*+M→RM*
Bu yerda J- inisiator. Bu jarayon monomerni inisiirlash deyiladi..





Zanjirning o`sishi: faollashgan monomerni RM* monomer molekulalari
bilan to`qnashib ularga birikishi va faol markazni oxirgi monomer bo`g`iniga
ko`chishidan iborat:
RM*+M→RMM*+M→RMMM*→... R~M*
O`sayotgan R~M*- kinetik zanjir deyiladi.
Zanjirning uzilishi: O`sayotgan kinetik zanjir biror bir zarracha yoki modda
molekulasiga (monomer, erituvchi yoki ikkinchi kinetik zanjir) to`qnashib faolligini
yo`qotadi va o`sishdan to`xtaydi:
R~М*+*M~R→R~R ѐки R~М*+R
1
→R~M-R
Shu bilan makromolekula hosil bo`ladi. Ammo polimerlanishda ko`pincha
yana bir bosqich sodir bo`ladi. Uning nomi zanjirning uzatilishidir.
Zanjirning uzatilishi: o`sayotgan kinetik zanjir reaksiya muhitidagi erituvchi
yoki boshqa moddalar molekulalari (A) bilan to`qnashib ularga faol markazni
uzatadi:
R~М*+A→ R~М+A*
Faollashgan yangi zarracha A* xuddi R* kabi monomer molekulasiga birikib
yangi kinetik zanjirni paydo bo`lishi va o`sishga olib boradi:
A*+M→AM*+M→ AMM*+M→ AMMM*→…→ A~M*
Polimerlanish reaksiyalarining bir necha xususiyatlari bor:
a)
reaksiyaning har qanday vaqtida reaksion muhitda faqat monomer va polimer
molekulalari topiladi. Oraliq moddalar xuddi polikondensatlanish reaksiyasidagidek bo`lmaydi;
b)
hosil bo`layotgan polimerning
М 
doimo bir xil. U polimerlanish chuqurligi
va temperaturaga bog`liq. Ular o`zgarmas bo`lganda
М
vaqtga bog`liq emas.
ПД 
~f(t
0
, ψ);
v) reaksiya vaqti ortishi bilan makromolekulalar soni va hosili ko`payadi. Ana shu
xususiyatlar bilan zanjirsimon polimerlanish polikondensatlanish va bosqichli polimerlanishdan
farq qiladi.
Polimerlanish jarayoni uni boshqaradigan faol zarrachaning tabiatiga qarab uch turga
bo`linadi:
Radikal, kationli va anionli polimerlanish. Ular mexanizmi va kinetikasi bilan bir-biridan
ancha farqlanadi. Monomerlar o`zlarining kimyoviy tabiati va tuzilishiga qarab polimerlanish
uslubi bilan farqlanadi.

Yüklə 64,28 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin