4-Mavzu: Islom dini. Islom ta’limoti Reja: Islom shakllanishidagi tarixiy sharoit, Islom dinining vujudga kelishi



Yüklə 0,72 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə8/15
tarix06.05.2023
ölçüsü0,72 Mb.
#108880
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   15
 
ISLOM (arab.-bo‘ysunish, itoat etish, o‘zini Alloh irodasiga topshirish)-
jahonda uch din (buddaviylik, xristianlik bilan bir qatorda)dan biri. Islom diniga 
e’tiqod qiluvchilar arabcha “muslim” deb ataladi.


17 
Yetimologik jihatdan «Islom» atamasi «salima» o‘zagidan olingan bo‘lib, 
dastlab «salom - tinchlik» ma’nosini anglatdi. U islomdan avval arablarda hukm 
surgan «johillik» ziddi sifatida ishlatildi. Furqon surasining 63 oyatida aynan shu 
ma’noda: “Rahmon (Alloh)ning bandalari er yuzida ohista yuradilar, johillar ularga 
xitob qilsalar, «salom» deb javob beradilar”, - deyilgan. Bu oyat nima uchun 
arablarning Muhammad (sav) dan oldingi davri «johiliya» va uning davri «islom» 
deya atalganini aniq izohlab berayapti.
Keyin «salima»dan olingan IV – bob «aslama» fe’li (Allohga) bo‘ysunmoq, 
itoat etmoq, o‘zini bag‘ishlamoq ma’nolarida ishlatila boshladi. Shu fe’lning 
sifatdoshi «muslim» Allohga itoat etuvchi va uning payg‘ambarlariga (qaysiki 
bo‘lishidan qat’i nazar Ibrohim (as), Muso (as), Iso (as) va Muhammad (as)larga) 
ergashuvchi barcha insonlarga nisbat qilindi.
Qur’on oyatlari: Bas, (ey, Muhammad,) yuzingiz (o‘zingiz)ni doimo to‘g‘ri 
bo‘lgan dinda (Islomda) tuting! Insonlarni o‘sha asosda yaratgan Allohning 
yaratuvchiligini (anglangiz!) Allohning yaratishiga o‘zgartirish yo‘q. Eng to‘g‘ri 
din shudir! Lekin ko‘p odamlar bilmaslar (Rum surasi, 30;30). Ibrohim o‘z 
o‘g‘illariga, shuningdek, (nabirasi) Ya’qub ham shu dinni vasiyat qilib dedilar: 
“O‘g‘illarim, albatta, Alloh sizlar uchun shu dinni tanladi. Bas, musulmonlik 
holingizdagina dunyodan o‘tingiz!” (Baqara surasi, 2;132). Iso ulardan kufrni 
sezgach, aytdi: “Alloh sari (borishimda) menga yordamchilar kim?” Havoriylar 
aytdilar: “Biz Alloh (dinining) yordamchilarimiz. Allohga imon keltirdik va 
Allohga (bo‘yin sinuvchi) musulmon ekanimizga guvoh bo‘lgin (ey, Iso!) (Oli 
Imron, 3;52). Nihoyat, Moida surasining 3 - oyatida «Islom» so‘zi ayni 
Muhammad (sav) e’lon qilgan dinga nisbatan ishlatildi. «Bugun dininglarni 
takomuliga etkazdim, sizlarga ne’matimni oxirigacha berdim va dininglar «Islom» 
bo‘lishiga rozi bo‘ldim».
Demak, «Islom» lug‘aviy jihatdan Allohga itoat etish, o‘zlikni unga 
bag‘ishlash ma’nolarida johiliya arablarining o‘jarligi, qiziqqonligi, takabburligiga 
zid qo‘yildi. Sunniy ulamolar orasida keng tarqalgan fikrga ko‘ra «ad – din» 
tushunchasi «al – islom», «al - imon» (Allohning va uning Rasuli Muhammad 
(sav) bergan barcha xabarlarning haqligi) hamda «al - ihson» (husni axloqqa 
asoslangan amallar)ni o‘z ichiga oladi.
ASSALOMU ALAYKUM (arab. sizga tinchlik, salomatlik tilayman) -
musulmonlar o‘zaro uchrashganda ishlatiladigan salomlashuv iborasi. Salom qabul 
qiluvchi "Va alaykum assalom" ("Sizga ham tinchlik, salomatlik tilayman"), deb 
javob qaytaradi. A.a. tanigan va tanimagan musulmonlarga beriladi. Kichik 
yoshdagilar yoshi ulug‘larga, ulov mingan odam piyodaga, piyoda ketayotgan 
kishi o‘tirganga, ozchilik ko‘pchilikka salom beradi. Assalomu alaykum ko‘pchilik 
huzuriga kirib o‘tirishda ham aytiladi. Assalomu alaykum deyish sunnat, javob 
qaytarish esa vojib hisoblanadi. Assalomu alaykum namoz o‘qiyotgan kishining 
namozi tugaganining alomati hamdir. AShOB - q. Sahoba. 
Muhammad payg‘ambarga nozil bo‘lgan birinchi sura, al-Alaq! Surasidir. 
Unga ko‘ra insonni ilmga da’vat qilinadi, ilm ulug‘lanadi. 


18 
"(U) insonni laxta qondan yaratdi. O‘qing! Rabbingiz esa Karamlidir. U 
insonga qalam Bilan (yozishni ham) o‘rgatdi. U insonga bilmagan narsalarini
bildirdi. Darhaqiqat inson xaddidan oshar. (Ey, inson!) Albatta, qaytish Rabbing 
huzurigadir."
1
Abu Homid G‘azzoliy falsafasida ham yorqin aks etgan. U o‘zining 
“Kimiyoi saodat” asarida mo‘minning asosiy burchi qalbni davolash va uni 
yomonliklardan tozalashdir, deydi. “Ihyo ul-ulum id-din” asarida ilmning fazilati 
to‘g‘risida quyidagilarni ta’kidlagan: “Ilm ko‘r qalb ko‘zini ochuvchi, qorong‘u 
zulmatda nur bag‘ishlovchi va zaif badanlarga kuch-quvvatdir. Ilm bilan banda 
abrorlar darajasiga ko‘tariladi, oliy martabalarga etishadi. Ilm ustida tafakkur 
qilish kechani ibodat bilan bedor o‘tkazganga tengdir. Allohga toat-ibodat
tavhidni anglash, Allohni ulug‘lash va taqvo ilm bilan bo‘ladi.”
2
  
Mirzo Ulug‘bek Buxoroda qurdirgan madrasa peshtoqiga sahih hadis 
hisoblanadigan quyidagi jumlani yozishni buyurgan. “Bilim olmoqqa intilmoq, har 
bir muslim va muslima uchun farzdir”. 
Muhammad Payg‘ambarga birinchi nozil bo‘lgan “al-Alaq” surasida ham 
ilmga da’vat bor. Birinchi vahiydanoq ilm olishga da’vat yozuv orqali bo‘lganligi 
sababli yozuv muqaddas va ilohiydir. Shu bois u san’at darajasiga ko‘tarildi. 
Qur’onga ko‘ra, “Alloh taolo hamma narsadan avval qalamni yaratdi, unga: 
“Yoz!”- deb buyurdi. Qalam: Yo Rabbim, nimani yozaman? - deb so‘radi. Alloh 
unga: “Qadarni yoz!”- dedi. Qalam shu onda bo‘lgan va bo‘ladigan narsalarni 
yozdi.” 
3
Islomda ilmga muhabbat bilan qaralganligi tufayli kitob bezash, xattotlik hamda 
miniatyura san’atlari rivojlandi. O‘z navbatida yozuv va kitob san’ati islomning 
rivojlanishiga katta yordam berdi.
Arabcha “iqra’” (o‘qimoq) so‘zi o‘qi yaqin ma’noli “qr’” o‘zagiga ega bo‘lib, 
“yod o‘qimoq” va “qiroat qilmoq” degan ma’nolarni anglatadi. Qur’on so‘zi ana 
shu o‘zakdan kelib chiqqan.
Islomning eng asosiy talabi hisoblangan kalimai shahodatda “La ilaha illallohu 
Muhammadun Rusul-Alloh” (Allohdan o‘zga iloh, Muhammad uning 
payg‘ambaridir), deb uqtiradi. Qur’oni Karimda Allohning yagonaligi va buyukligi 
juda ko‘p bor Qur’oni Karimda ta’kidlanadi.
1
Baqara surasi. 255. “ Alloh-undan o‘zga iloh yo‘qdir. (U) hamisha barhayot 
va abadiy Turuvchidir. “
3
Birinchi bo‘lib Bibi Xadicha, keyin amakivachchasining o‘g‘li Xaydar (Ali) , 
asrandi o‘g‘li Zayd ibn Xoris islomga kiradi. Biroq, Makkadagi boshqa 
1
Қуръони Карим маъноларининг таржима ва тафсири. Шайх Абдулазиз Мансур. Т.: 2007,597-б. 
2
Имом Абу Ҳомид Муҳаммад ибн Муҳаммад ал-Ғаззолий. Иҳё ул улум ид-дин. -Тошкент: Мовароуннаҳр 
2003, 1-китоб. 33 б. 
3
Раҳматуллоҳ қори Обидов. Пайғамбарлар тарихи исломият тарихидир. Тошкент: Мовароуннаҳр, 2005, 1-
қисм. 28 б. 
1
Қаранг: Ислом ҳуқуқи.Олий ўқув юртлари учун дарслик. Раҳманов А.Р, Раҳманов А.Р. –Тошкент: “ТДЮИ” 
нашриёти, 2007, Б. 41. 
3
Абдулазиз Мансур. Қуръони Карим маъноларининг таржима ва тафсири. Бақара сураси. “Тошкент ислом 
университети”, 2007, 50 б. 


19 
qabiladoshlari Muhammad (s.a.v.) targ‘ibotlariga tish tirnoqlari bilan qarshi 
chiqdilar.
Adliya. Islomgacha qonga qon olish qoidasi amal qiladi: agar bir jamoa a’zosi 
boshqa jamoa vakilini o‘ldirsa yoki yarador qilsa, birinchi jamoa qasos olish 
huquqiga ega bo‘ladi. Qur’onda Kimki u qasosni sadaqa qilib kechib yuborsa, u 
gunohlariga kafforatdir. Alloh nozil etgan oyatlar bilan hukm qilmaydiganlar, anna 
o‘shalar zolimlardir. (Moida surasi, 45-oyat.) 
Undan tashqari Qur’oni karim bir mo‘min boshqa mo‘minni qasddan o‘ldirsa, 
uning jazosi jahannamdir degan. 

Yüklə 0,72 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin