Abu Rayxon Beruniy



Yüklə 23,79 Kb.
səhifə1/3
tarix25.12.2023
ölçüsü23,79 Kb.
#196570
  1   2   3
Allomalar





Abu Rayxon Beruniy


(973-1048)
Beruniy 973 yil 4 sentabrda Xorazmda tavallud topgan. U ota-onadan erta yetim qolgan.
Matematika, jug’rofiya, yulduz ilmi, tibiiyot fanlariga oid ko’p kitoblarni o’qib chiqqan. Bulardan tashqari turkiy, fors va arab tillarini, qadimgi ajdodlarni tilini qunt bilan o’rgangan.
Beruniy 22 yoshida Xorazmni tashlab chiqib ketishga majbur bo’ldi. Avval u Afg’onistonning G’azna shahrida, so’ngra Xindistonda yashagan.
Beruniy hamma kitoblarida “Fan hamisha amaliyotga, kishilarning xo’jalik faoliyatiga xizmat qilsin” deb o’qitardi. U 75 yil umr ko’rgan. Shu davr ichida 150 dan ortiq asrlar yaratgan.



Abu Ali Ibn Sino
(990-1037)


Abu Ali Ibn Sino Afshona qishlog’ida 990 yilda amaldor oilasida tugilgan. Ibn Sino jaxon madanyatiga katta hisa qo’shgan mashhur ensiklopedist olim. Tabiatshinos, faylasuf, tilchi, shoir, huquqshunos, ahloqshunos astranomdir.
Ibn Sino asarlari 280 dan ortiqdir. Shulardan 40-dan ortig’i meditsinaga oid, 30 ga yaqini turli tabbiy fanlarga, 180 ta risolasi falsafa, mantiq, ruxshnoslik, geologiya, etika va ijtimoiy masalalarga, 3 risolasi musiqiy ilmga bagishlangan. Lekin bizga bu asarlarning 160 ga yaqini yetib kelgan. Asarlar orasidagi 18 jildli «Kitob uf-shifo» asarini falsafa bilimlar qomusi desa bo’ladi.



ALISHER NAVOIY
(1441-1501)
Navoiy ijodi O’zbek mumtoz adabiyotining eng yuksak bosqichidir. U ko’plab asarlar yozgan shoir. Alisher Navoiy o’zbek tili va adabiyotining dovrug’ini olamga yoydi. Shoirning avlodlarga qoldirgan eng buyuk obidalaridan biri “Hamsa” edi. “Hamsa”- beshlik degani. U besh mustaqil dostondan tashkil topgan. Har bir doston muayyan mavzu, voqeani masnaviy yo’li bilan yoritib beradi. “Hamsa” yozish ma’lum tarix va ananaga ega. Sharq adabiyotida “Hamsa” yozishni boshlab bergan buyuk ozarbayjon shoiri Nizomiy Ganjaviy (1141-1209) bo’ldi. U 1173-1201 yillarda, 28- yil davomida besh dostonni o’z ichiga olgan “Besh hazina” dostonini yaratdi . Oradan yuz yil o’tgach , Hindistonda ota-bobolari asli shahrisabzlik turkiy qabilalardan bo’lgan Xusrav Dexlaviy (1253-1325) unga javob qildi. Abiyotda hamsachilik ana’nasi paydo bo’ldi va u mahorat maydoniga aylandi.
Har bir asar”Hamsa”atalmog’i uchun:
1. Besh dostondan tashkil topmog’i;
2. Birinchi doston, albatta, pand-nasihat ruhidagi ta’limiy-axloqiy, falsafiy bo’lmog’i;
3. Ikkinchi doston Xusrav va Shirin mojorolariga bag’ishlanmog’i;
4. Uchinchi doston Layli va Majnun muhabbatini mavzu qilib olmog’i;
5. To’rtinchi doston Baxrom, beshinchi doston Iskandar haq1ida yozilmog’i shart edi.
XV asrda ikki buyuk hamsanavis-Navoiy va Jomiy maydonga chiqdilar.
Navoiy o’z “Xamsa”sini 1483-1485-yillarda yozib ,dostonlarni quyidagicha nomladi: “Hayrat ul-abror”, “Farxod va Shirin”, “Layli va Majnun”, “Sab’ai sayyor”, “Saddi Iskandariy”. Jomiy esa keyinroq “Xamsa”siga yana ikki doston qo’shib, “Haft avrang” “Yetti taxt” deb atadi.




Yüklə 23,79 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin