AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ



Yüklə 3.8 Kb.
PDF просмотр
səhifə1/34
tarix16.12.2016
ölçüsü3.8 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34

 
1
 
 
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI 
TƏHSİL NAZİRLİYİ 
 
BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ 
 
 
 
 
 
MÜASİR DÖVRÜN 
AKTUAL 
PROBLEMLƏRİ 
 
ELMİ ƏSƏRLƏR TOPLUSU 
 
 
BURAXILIŞ № 4 
 
 
 
BAKI – 2010 
 

 
2
 
  Bakı Dövlət Universiteti, Sosial elmlər və psixologiya fakültəsinin Elmi 
Şurasının qərarı ilə (28 sentyabr 2010-cu il, 1 saylı protokol) çap olunur.  
dosent Q.Y.Abbasovanın, f.d. O.H.Hüseynlinin ümumi redaktəsi ilə. 
  
Elmi redaktor: prof.H.Ə.Əlizadə 
 
 
Ünvan: 1148, Azərbaycan, Bakı, Z.Xəlilov, 23, Bakı Dövlət Universiteti, 2 
korpus,  otaq 810 
 tel.  012 438 14 47   www abbasova.com 
E-mail: q.abbasova@mail.ru,  
 
 
        Müasir  dövrün  aktual  problemləri.  Ali  məktəblərarası    elmi  əsərlər 
toplusu. Buraxılış № 4. Bakı, “Turan Nəşrlər evi”, 2010, 342 s. 
 
 
 
 
          Topluda müasir dövrün aktual problemlərindən bəhs olunur. Məqalələrdə 
müəlliflər  tərəfindən  qaldırılan  məsələlərin  geniş  çeşidi  dünyamızın  tarix, 
fəlsəfə,  politologiya,  sosiologiya,  pedaqogika,  psixologiya,  iqtisadiyyat, 
mədəniyyətşünasliq,  sənətşünasliq  və  digər  sosial-humanitar  sahələrdə  baş 
verən  proseslərə  bir  çox  yeni  aspektlərdən  nəzər  salmağa  imkan  verir. 
Toplunun  materiallarından  elmi  işçilər,  ali  və  orta  ixtisas  məktəblərinin 
humanitar  fənləri  tədris  edən  müəllimlər,  tələbələr  və  aspirantlar  faydalana 
bilərlər. 
 
 
Məqalələr müəlliflərin redaktəsi ilə çapa verilmişdir.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
3
PSİXOLOGİYA VƏ PEDAQİQİKA 
 
 
ŞƏKƏRLI DIABET XƏSTƏLƏRINDƏ KOQNITIV 
FUNKSIYALARIN TƏDQIQI 
 
t.e.d F.N. İsmayılov, ATU-nun  Psixiatriya kafedrası,   
A.H. Babayeva, magistrant,  BDU-nun Psixologiya kafedrası  
 
Исследование когнитивных функций у больных сахарным диабетом 
Ф.Н. Исмайлов, А.Г. Бабаева 
 
Цель: До настоящего времени вопрос о когнитивных нарушениях у 
больных сахарным диабетом недостаточно изучен. В задачи исследования 
входило  установление  корреляции  между  клинико-демографическими 
характеристиками  и  показателями  когнитивного  функционирования  у 
больных диабетом. 
Методы:     В  исследование  вошли  50  больных  сахарным  диабетом 
(35  женщин  и  15  мужчин),  средний  возраст  составил  50,9±16,4  года. 
Когнитивные нарушения оценивались с помощью стандартной Шкалы по 
Деменции.  Так  же  для  определения  выраженности  депрессии 
использовалась шкала Гамильтона. 
Результаты:    Различия  в  когнитивном  функционировании  во 
многом  обусловлены  возрастом  больных,  типом  сахарного  диабета  и 
длительностью болезни. Лица с сопутствующими сердечно -сосудистыми 
заболеваниями  и  проблемами  со  зрением  обнаруживали  более  низкие 
показатели  когнитивного  функционирования  (p<  0,01).  Установлена 
корреляция  между  выраженностью  депрессивных  расстройств  и 
тяжестью когнитивных нарушений (p< 0,002). 
Выводы:  Диабет  значительно  влияет  на  ухудшение  когнитивных 
функций  больных  и  несет  в  себе  риск  развития  деменции,  а  депрессия 
является важным предиктором развития когнитивных нарушений. 
 
Assessment of cognitive functioning in patients of diabetes mellitus 
F.N. Ismayilov, A.G. Babayeva 
 
Objectives:  The  effect  of  diabetes  mellitus  on  cognitive  impairment 
remains  understudied.  The  research  purpose  was  to  establish  correlations 
between  demographic  and  clinical  features  and  cognitive  functioning  in 
diabetic patients
.  
Methods: 50 diabetic patients (35 females and 15 males) were included 
in the study. The average age of the study subjects was 50,9±16,4 . Cognitive 

 
4
impairment  was  measured  with  standard  Dementia  Scale  while  severity  of 
depression was assessed with Hamilton Depression Rating Scale.  
Results:    Differences  of  cognitive  functioning  in  diabetic  patients  were 
caused by age, type of illness and its duration. Co-morbid cardiac and eyesight 
problems were also associated with cognitive impairment (p<0,01). Severity of 
depression correlated with cognitive decline (p< 0,002).    
Conclusions:  Diabetes  significantly  influences  cognitive  functioning 
and increases risk of dementia. Depression in diabetic patients seems to be an 
important predictor of cognitive impairment. 
 Açar  sözlər:  şəkərli  diabet,  koqnitiv  pozuntular,  Altsheymer, 
Demensiya şkalası, Hamilton Depressiya şkalası.  
 
1. GİRİŞ 
Diabet xəstəliyinin koqnitiv pozuntuların inkişafında bir risk faktoru ola 
bilməsi  və    diqqət,  operativ  və  psixomotor  yaddaş  və  s.  kimi  funksiyalarda 
azalmalara  yol  açabileceyi  düşünülür
1
.    Həm  2-ci  tip  diabet  xəstəliyi,  həm  də 
koqnitiv pozuntular bilavasitə yaş artımı ilə əlaqədar olur. Bununla bağlı olaraq 
həm  diabet    koqnitiv  pozuntuların  yaranması  riskini  artırır,  həm  də  koqnitiv 
pozuntular  diabetin  gedişatına  mənfi  təsir  göstərir
2
.  Buna  misal  olaraq, 
Rotterdam tədqiqatının nəticəsində insulin müalicəsi alan 2-ci tip şəkərli diabet 
qadın  xəstələrində  koqnitiv  pozuntuların,  xüsusilə  də  Altsheymer  xəstəliyinin 
daha sıx müşahidə edildiyini qeyd etmişdir
3,4
.  
Halhazırda  demensiya  və  diabetin  qarşılıqlı  əlaqəsində  bir  neçə 
patogenetik  mexanizmlər  tədqiq  edilmişdir.  Bura  insulin-rezistent  sindrom, 
insulin  homeostazının  beyində  pozulması,  hiperinsulinemiya,  insulini  dağıdan 
enzimin saxlanılmasında pozuntu, qlükoza metabolitlərinin yığılması daxildir
5
.  
Şübhəsiz, qlükoza metabolizmasında ortaya çıxan pozuntular yaddaş və 
intellekt  funksiyalarını  zəiflədir  və  diabet  xəstələrində  aparılmış  testlər  (məs, 
Mini  Mental  Vəziyyət  Müayinəsi)    nəticələrin  aşağı  olduğunu  göstərir. 
Koqnitiv  funksiyaların  zəifləməsi  həm  insulindən  asılı  olan,  həm  də  asılı 
olmayan diabet xəstələrində müxtəlif tədqiqatlarda sübut olunmuşdur
6,7,8
. Bəzi 
tədqiqatçılar  diabet  nəticəsində  yaranan    koqnitiv  funksiyaların  pozulmasını 
diabetin  müddəti  ilə  əlaqəli  olduğunu  qeyd  edirlər
9

Lakin  bəziləri  isə  bunun 
əksini göstəriblər
10
.
 
Eyni  zamanda,  qeyd  etmək  lazımdır  ki,    diabet  xəstəliyi,  yaddaş  və 
intellekt  pozuntularının  etiologiyasında  bəzi  ümumi  xüsusiyyətlər  vardır
11,12

Məsələn,  hipertoniya,  hiperlipidemiya  və  ürək-damar  xəstəlikləri  kimi  risk 
faktorları  həm  diabetə,  həm  də  vaskulyar  demensiyaya  gətirib  çıxara 
bilər
13,14
.Bundan  başqa,  koqnitiv  disfunksiyanın  inkişafında  diabetin  birbaşa 
təsirindən əlavə genetik təsirlər də mövcuddur. 
Digər  bir  nəzəriyyə  diabetdə  olan  koqnitiv  pozuntuları  müxtəlif 
neyrotransmitterlərlə əlaqələndirir
15,16
. Bunlardan ən vacibi asetilxolindir, hansı 

 
5
ki diabet xəstələrində bunun miqdarı azalır və bu azalmanı insulin müalicəsi ilə 
də düzəltmək mümkün olmadığı ortaya çıxmışdır
17,18,19

Diabetin müalicəsinin aspektlerindən danışarkən bəzi tədqiqatçılar qeyd 
edirlər ki, müalicə rejiminə meylli olmayan pasientlərdə koqnitiv funksiyaların 
daha  da  zəifləməsi  aşkara  çıxmışdır.  Həmçinin  dərman  preparatlarını  norma 
çərçivəsində  qəbul  etmək  və  qlükozanı  daim  nəzarət  altında  saxlamaq  şəkərli 
diabet  xəstələrinin  intellektual  –  mnestik  funksiyalarının  yaxşılaşmasına  təsir 
edir
20
.  
Şəkərli  diabet  xəstələrdə  koqnitiv  funksiyalarla  bağlı  çoxsaylı 
tədqiqatların  aparılmasına  baxmayaraq  bəzi  müəlliflər  hesab  edirlər  ki,  diabet 
və  demensiyaya  ayrı  bir  problem  kimi,  yeni  bu  pozuntulara  müstəqil  şəkildə 
baxmaq 
lazımdır. 
Amerika 
Diabet 
Cəmiyyətinin 
(ADA-Cure.Care. 
Commitment)  2004-ci  ildə    nəşr  etdiyi    “Şəkərli  Diabet  və  onunla  əlaqəli 
məsələlərin  müalicəsi”  adlı  kitabında
21
 
 
  deyilir  ki,  “diabetə  neyropsixoloji 
tərəfdən  heç  yanaşılmamış,  bu  xəstələrdə  koqnitiv  pozuntu  problemi 
ümumiyyətlə  yoxdur”.  Buna bənzər  yanaşma bizim ölkəmizə də xasdır. Yəni 
diabetdən  əziyyət  çəkən  xəstələrin  psixi  sağlamlıqla  bağlı  tələbatlarının 
ödənilməsi nəzərdə tutulmayıb. Endokrinoloji mərkəzlərdə psixi sağlamlıq üzrə 
mütəxəssislər,  o  cümlədən  klinik  psixoloq  və  ya  psixiatr  təyin  edilməyib. 
Maraqlı  bir  fakt  odur  ki,  məqalənin  bir  müəllifi  diabet  xəstələri  ilə  görüşüb 
material  toplamaq  üçün  endokrinoloji  mərkəzə  müraciət  edərkən  müdiriyyət 
tərəfindən bildirilmişdir ki, “bu xəstələrdə heç bir psixoloji problem yoxdur”.    
Bu  tədqiqatın  əsas  məqsədi  diabet  xəstələrində  koqnitiv  funksiyaları 
müayinə etməkdir. Konkret vəzifələrə isə aşağıdakılar daxildir: 

 
Sosio-demoqrafik  göstəricilər  və  şəkərli  diabet  xəstələrində 
koqnitiv 
funksiyalar 
arasında 
korrelyasiyanın 
müəyyənləşdirilməsi; 

 
Diabet 
xəstəliyinin 
klinik 
xüsusiyyətlərinin 
koqnitiv 
funksiyalara təsirini araşdırmaq; 

 
Diabet  zamanı  meydana  çıxan  depressiv  pozuntuların  koqnitiv 
funksiyalarla əlaqəsinin aşkara çıxarılması. 

 
 
2. TƏDQİQATDA İSTİFADƏ OLUNAN METODLAR 
 
2.1. Pasientlər 
Tədqiqatda 50 şəkərli diabet xəstəsi iştirak etmişdir (15 kişi, 35 qadın, 
orta  yaş  50.9,  SD=  16.4).  Tədqiqata  cəlbedilənlər  Azərbaycan  Respublikası 
Səhiyyə Nazirliyi Endokrinoloji Mərkəzindən götürülmüşdür. Tədqiqatın bütün 
etik  qaydaları  Azərbaycan  Psixiatriya  Assosiasiyası  tərəfindən  təsdiq  edilmiş 
və bütün tədqiqatda iştirak edənlər məlumatlı razılıq vermişdilər. 
                                                                                                                       
Cədvəl 1.  

 
6
                         Tədqiq 
olunmuş 
qruplarda 
sosio-
demoqrafik göstəricilər  
 
 
Sosial-demoqrafik 
göstəricilər 
Xəstələrin sayı 
mütləq     (%) 
Sosial-demoqrafik 
göstəricilər 
Xəstələrin sayı 
mütləq     (%) 
Xəstələrin    cinsi  
kişi 
qadın 
 
15   (30%) 
35   (70%) 
Təhsil  
ibtidai  
orta  
orta ixtisaslaşdırılmış  
ali 
 
-   (0%) 
      23  (46%) 
7   (14%) 
20   (40%) 
Yaşayış yeri  
şəhər 
kənd 
 
39   (78%) 
11   (22%) 
Sosial status 
aşağı 
orta 
yüksək 
 
18   (36%) 
25   (50%) 
7   (14%) 
Ailə vəziyyəti  
subay 
evli/qeyri-rəsmi nigah 
boşanmış/qeyri-rəsmi 
boşanmış 
dul 
 
9   (18%) 
28   (56%) 
2   (4%) 
 
11   (22%) 
Məşğuliyyət     
işləyir 
tələbə və yaxud 
məktəbli 
işləmir 
əlil 
təqaüdçü 
 
15   (30%) 
6   (12%) 
15   (30%) 
-   (0%) 
14   (28%) 
 
Xəstələrin  seçilməsi  zamanı    aşağıdakı  istisna  meyarları  əsas 
götürülmüşdür: 

 
Görmə qabiliyyətinin olmaması; 

 
Altsheymer    və  digər  baş  beyin  atrofik  xəstəliklərin  müşahidə 
olunmaması; 

 
Ağır nevroloji pozuntuların (məsələn, insult) keçirilməməsi; 

 
Ibtidai təhsilinin olmaması; 

 
Şəkərli  diabet  başlamamışdan  əvvəl  psixi,  o  cümlədən  koqnitiv 
pozuntular daxil olmaqla müşahidə  edilməməlidir. 
2.2. Metodikalar 
Tədqiqat  prosesi  zamanı  xəstələrin  əsas  sosio-demoqrafik  göstəriciləri 
(cinsi,  yaşı,  yaşayış  yeri,  məşğuliyyəti,  təhsili,  ailə  vəziyyəti,  sosial  statusu) 
toplanılmışdır  (bax  cədvəl  1).  Eyni  zamanda  şəkərli  diabetlə  bağlı  olan 
kliniki göstəricilər də (diabetin tipi, xəstəliyin davamlılığı, müalicəsi, pəhriz, 
insulindən asılılıq, xəstəliyin ağırlaşması və s.) öyrənilmişdir. 
 
Şəkərli  diabet  xəstələrində  koqnitiv  funksiyaların  ölçülməsi  üçün 
standart  Demensiya  Şkalasından  istifadə  edilmişdir
22
.  Şkala  4  kateqoriyadan 
ibarətdir. Bu kateqoriyalar diqqət, psixomotor tapşırıqların yerinə yetirilməsi 
sürəti,  yaddaş  funksiyaları  və  məkanda  bələdləşməni  ölçmək  üçün  nəzərdə 
tutulmuşdur.  Diqqət  xəstələrə  verilən  20  komanda  nəticəsində  edilən 

 
7
səhvlərin  miqdarına  əsasən  ölçülür.  Psixomotor  tapşırıqların  yerinə 
yetirilməsi  sürəti  xəstədən  əlifbanı  böyük  hərflərlə  horizontal  xətt  boyu 
yazmasını 
xahiş 
etdikdən 
sonra 
qeyd 
etdiyi 
müddətə 
əsasən 
müəyyənləşdirilir.  Yaddaş  funksiyalarının  ölçülməsi  hər  sözün    balla 
qiymətləndirilməsi  ilə  4  sözün  təkrar  edilməsi  ilə  nəzərdə  tutulub.  Və 
nəhayət,  şəklin  surətinin  hansı  müddətdə  qeyd  edilməsinə  nəzərən  xəstənin 
məkanda  bələdləşməsinin  ölçülməsi  həyata  keçirilir.  Depressiyanın  ifadəsi 
Hamilton Depressiya şkalasının vasitəsilə həyata keçirilmişdir
23

2.3. Statistik təhlil 
Nəticələrin  işlənməsi  SPSS  proqramı  ilə  16.0  versiyaları  vasitəsi  ilə 
həyata keçirilmişdir. Dürüstlüyün səviyyəsi p< 0.05 olmalıdır. Xəstələrin yaşı 
və  Demensiya  Şkalasının  göstəriciləri  arasında  korrelleyasiya  t-  student 
meyarı  vasitəsilə  asılı  verilənlər  üçün  nəzərdə  tutulub.  Iki  müstəqil  seçmə 
üçün    Mann  Withney    -  U  Test  və  çoxsaylı  müstəqil  seçmələr  üçün  isə 
Kruskal-Wallis (χ

) istifadə olunmuşdur. 
 
3. TƏDQİQATIN NƏTİCƏSİ 
 
Sosio-demoqrafik  göstəricilər  koqnitiv  funksiyaların  ölçülməsində  xüsusi 
rol  oynayır.  Xəstələrin  yaşı,  cinsi,  təhsili,  cəmiyyətdə  tutduğu  rolu, 
məşğuliyyəti koqnitiv funksiyalarla bilavasitə əlaqəlidir.  
Tədqiqatda  iştirak  edən  xəstələr  yaşına  görə  üç  qrupda  qruplaşdırılmışdır. 
Birinci  yaş qrupuna 26 yaşına qədər olan xəstələr daxil olmuşdur (7 nəfər). Bu 
qrupda  Demensiya  Şkalasının  göstəricisi  M  (SD)  13  (3.51)  olmuşdur.  Ikinci  
yaş qrupu 26-50 yaş arası xəstələri (12 nəfər) əhatə edir və onların göstəriciləri 
–  10.1  (2.39)-ə  bərabərdir.  51-99  yaş  arası  xəstələr  isə  üçüncü  yaş  qrupuna 
aiddir  (31  nəfər).  Onların  Demensiya  Şkalasının  göstəriciləri  ən  aşağıdır  -  7.7 
(3.29).  Gözlədiyimiz kimi, bu yaş qruplarında koqnitiv funksiyaların nəticələri 
arasında fərqlər dürüstlük səviyyəsinə görə sübuta yetirilmişdir   ( χ
2
= 13.234; 
df =2; p = 0.001) (bax şəkil 1). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 1. 
                Tədqiq  olunmuş  yaş  qruplarında  Demensiyan  Şkalasının 
göstəriciləri
 

 
8
 
Koqnitiv  funksiyalar    kişilərdə    M  (SD)  9  (4.61),  qadınlarda  isə  9.1 
(3.15)-dır.  Bu  da  onu  göstərir  ki,  cinsə  görə  koqnitiv  funksiyalar  arasında 
nəzərə  çarpacaq  dərəcədə  fərq  yoxdur.  Eyni  zamanda  cinsə  görə  fərqlər 
statistik əhəmiyyətinə də çatmayıb ( U = 259.000, p = 0.941). 
Tədqiqat  nəticəsində  aşkar  olundu  ki,  koqnitiv  funksiyalar  və  şəkərli 
diabet  xəstələrinin  kliniki  göstəricilərinin  bəziləri  arasında  birbaşa  asılılıq 
vardır.  Xüsusən  qeyd  etmək  lazımdır  ki,  diabetin  2-ci  tipində  koqnitiv 
funksiyaların göstəriciləri olduqca aşağıdır (bax cədvəl 2). Burada  yaş faktoru 
rol  oynaya  bilər.    Əgər  1-ci  tip  şəkər  xəstələrində  orta  yaş  həddi  22  (SD  = 
15.1)-dirsə,  2-ci  tip  şəkər  xəstələrində  bu  göstərici  56.1  (SD  =    9.24)-ə 
bərabərdir.  
Cədvəl 2. 
 Diabetin klinik göstəriciləri ilə koqnitiv funksiyalar arasında əlaqə 
 
  
Diabetin 
kliniki 
göstəriciləri 
 

 
      DS   (SD) 
 

 

Şəkərli diabetin tipi (%)   
1-ci tip 
2-ci tip 
 
8  (16%) 
42  (84%) 
 
12.38   (3.701) 
8.40   (3.254) 
 
68.000 
 
0.007 
 Sosial problemlər(%) 
yaradır 
yaratmır 
 
29   (58%) 
21   (42%) 
 
7.93
 
(3.273) 
10.57   (3.544) 
 
172.500 
 
0.009 

 
9
 Sidikdə şəkər(%) 
 olur 
olmur 
 
23   (46%) 
27   (54%) 
 
9.00   (3.384) 
9.07
 
(3.842) 
 
302.500 
 
0.876 
Müntəzəm analiz (%) 
aparılır 
aparılmır 
 
41   (82%) 
9   (18%) 
 
9.51   (3.340) 
6.89   (4.167) 
 
117.500 
 
0.091 
Müalicə / nəzarət (%) 
həyata keçirilir 
həyata keçirilmir 
 
48   (96%) 
2   (4%) 
 
8.92
 
(3.530) 
12.00   (5.657) 
 
27.000 
 
0.343 
Pəhriz (%)     
saxlanılır 
saxlanılmır 
 
29   (58%) 
21   (42%) 
 
9.52
 
(3.345) 
8.38   (3.918) 
 
266.000 
 
0.447 
İnsulin (%) 
 qəbul edilir 
qəbul edilmir  
 
23   (46%) 
27   (54%) 
 
9.70
 
(3.866) 
8.48   (3.332) 
 
266.500 
 
0.390 
Digər dərmanlar (%)  
 qəbul edilir 
qəbul edilmir 
 
33   (66%) 
17   (34%) 
 
8.48
 
(3.456) 
10.12   (3.740) 
 
218.000 
 
0.199 
Müalicə / pəhrizi 
dayandırmaq (%)   
müşahidə edilib 
müşahidə edilməyib 
 
 
25   (50%) 
25   (50%) 
 
 
8.68
 
(3.507) 
9.40   (3.731) 
 
 
288.500 
 
 
0.640 
 Şəkər koması (%)   
müşahidə edilib 
müşahidə edilməyib 
 
11   (22%) 
39   (78%) 
 
9.64
 
(3.957) 
8.87   (3.533) 
 
191.000 
 
0.580 
Ailə üzvlərində şəkər 
xəstəsi (%)   
 mövcuddur 
mövcud deyil 
 
 
31   (62%) 
19   (38%) 
 
 
9.10   (3.824) 
8.95    (3.308) 
 
 
292.000 
 
 
0.960 
Göz narahatçılığı (%)   
 müşahidə edilir 
müşahidə edilməyir 
 
24   (48%) 
26   (52%) 
 
7.21   (2.919) 
10.73   (3.377) 
 
142.500 
 
0.001 
Ürək narahatçılığı (%)   
müşahidə edilir 
müşahidə edilməyir 
 
24
 
(48%) 
26   (52%) 
 
7.71
 
(3.223) 
10.27   (3.550) 
 
192.000 
 
0.019 
Yüksək qan təzyiqi (%)   
müşahidə edilir 
müşahidə edilməyir 
 
27   (54%) 
23   (46%) 
 
8.33
 
(3.419) 
9.87   (3.709) 
 
244.000 
 
0.194 
Böyrək narahatçılığı (%)   
müşahidə edilir 
müşahidə edilməyir 
 
26   (52%) 
24   (48%) 
 
 
8.42
 
(4.022) 
9.71   (3.029) 
 
256.000 
 
0.275 
Digər xəstələnmələr (%) 
müşahidə edilir 
müşahidə edilməyir  
 
6   (12%) 
44   (88%) 
 
6.50
 
(4.278) 
9.39   (3.411) 
 
71.500 
 
0.070 
Psixi sağlamlıqla 
problemlər (%) 
 müşahidə edilir 
müşahidə edilməyir 
 
 
39
 
(78%) 
11   (22%) 
 
 
8.36
 
(3.216) 
11.45   (4.009) 
 
 
110.000 
 
 
0.014 
 

 
10
Bunu  nəzərə  alaraq  deyə  bilərik    ki,  2-ci  tip  diabet  xəstələrində  
Demensiya  Şkalasının  göstəricinin  aşağı  olması  bu  xəstələrin  yaşlı  olması  ilə 
izah  olunmalıdır  (t  =  8.543,  df  =  48,  p=  0.000)  .Bu,  həm  də  2-ci  tip  şəkər 
xəstələrində  xəstəliyin  ağır  gedişatı  və  xəstəliyin  uzunmüddətliliyi  ilə  əlaqəli 
ola  bilər.  Xəstəliyin  uzunmüddətli  gedişi  koqnitiv  funksiyalarla  tərs 
mütənasibdir (t = 3.084, df = 49, p = 0.003). 
Diabetin  ağır  gedişatı  ilə  əlaqədar  olaraq  meydana  çıxan  göz    və  ürək 
problemləri  koqnitiv  funksiyaların  fəaliyyətinə  təsirsiz  qala  bilməz.  Xüsusilə 
də  burada  göz  problemlərini  qeyd  etmək  lazımdır,  hansı  ki,  bu  problemlərin 
nəticəsində  meydana  çıxan  görmə  funksiyalarının  zəifləməsi  koqnitiv 
proseslərə  daxil  olan  diqqətin  qiymətləndirilməsində  bilavasitə  özünü  büruzə 
verir. 
Və  gözlənildiyi  kimi  diabet  xəstələrində  psixi  sağlamlıqla  bağlı  olan 
problemlər 
də 
koqnitiv 
funksiyaların 
fəaliyyətinə 
təsirsiz 
ötüşmür. 
Ümumiyyətlə,  müxtəlif  psixi  pozuntular  zamanı    koqnitiv  funksiyalarda 
müəyyən  olunmuş  dəyişikliklər  baş  verir.  Buna  misal  olaraq,  depressiv 
simptomları  qeyd  edə  bilərik  ki,  hansı  ki,  bu  simptomlar  da  koqnitiv 
proseslərin fəaliyyətinə təsir göstərir. 
Tədqiqat zamanı diabet xəstələri depressiyanın səviyyəsinə görə üç qrupda  
qruplaşdırılmışdır.  Depressiya  simptomları  olmayan  xəstələr  1-ci  qrupu  təşkil 
edir  (11  nəfər).  2-ci  qrup  xəstələrdə  subklinik  depressiv  əlamətlər  müşahidə 
olunmuşdur,  yəni  onların  psixi  vəziyyəti  XBT-10  depressiv  epizodlarının 
kriteriyalarına tam uyğun gəlməmiş, lakin HDRSin  yüngül və  ya orta dərəcəli 
depressiv  pozuntusuna  uyğun  gəlmişdir  (19nəfər).  Və  nəhayət,  3-cü  qrup 
xəstələrdə  isə  klinik  depressiv  əlamətlər,  yəni  həm  XBT-10  depressiv 
epizodlarının  kriteriyaları,  həm  də  HDRSin  klinik  depressiv  pozuntusu  özünü 
göstərmişdir (20nəfər). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə