Azərbaycan türkləRİNİN



Yüklə 1,68 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/108
tarix01.12.2023
ölçüsü1,68 Mb.
#170866
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   108
kitab20100401060824470

astar,
k ələz, təndir, zol, zibil, k ələm, şor, xaç, car
(―söz‖ mənasında, 
məsələn ―car çə kmə k‖), 
dev
və s. Bu nədir? Bu türkdilli A zərbaycan xalq ına və 
Azərbaycan dilinə qarşı məqsədyönlü, planlı tə xribatın bir tərə fid ir. 
Ço x təccüblüdür, Q. A. Klimov kimi məşhur dilçi bilmir ki, b ir dildən 
başqa bir dilə sözlərin keçməsində müəyyən qanunauyğunluqlar var: bu dillərdə 
danışan xalqlar bilavasitə qonşuluqda yaşamalı və deməli, d illəri əlaqədə olmalıdır. 
Heç vaxt bir etnos qonşu xalq ın başı üstündən aralıda yaşayan xalq ın dilindən söz 
qəbul edə bilmə z. Dağ ıstan xa lqla rı heç va xt ermənilərlə qonşu olma mışlar və 
demə li, qədimdə Dağ ıstandilli 
xalq lara azərbaycanlıların başı üstündən 
ermənilərdən sözlə r keçə bilmə zdi.
Erməni dili be lə qüvvətli təsir gücünə ma lik idisə, nə üçün ermənilər 
azərbaycanlıların toy mərasimi ilə bağlı sözləri sözləri və ifadələri erkən orta 
əsrlərdən bəri işlədirlər: hademasi (elçilik vaxtı q ızın ailəsinin ―hə deməsi‖), beh 
tal (elçilik vaxtı oğlan tərəfin qızgildə beh qoy ması), nşan (qıza nişan aparılması), 
şal (nişanda üzü k-şal aparılması). Qlxaçik (azərbaycan dilindəki qlu x ―baş‖ 
sözündən, qız əvəzinə başlıq verilməsi), vekilper (gəlinin din i nigah kəsmək üçün 
―vəkil verməsi‖, yəni vəkil təyin etməsi), qalankrel (toydan əvvəl tərəflərin qalan, 
yəni ka lım haqda razılığa gəlməsi), maka rbaşi (mağarbaşı, yıni toya başçılıq ed ən), 
tsitqağan, yəni sütqalan (qızın anasına süd kalımı, südpulu verilməsi), xalat (bəyə 
toyda xələt verilməsi), p lov, çu xa (bəyə toyda çuxa gey məsi), zurna, ta mada, puçaq 
(gəlin üçün oğlan evində bucaq yaxud gərdə k düzə ldilməsi), ara kast (oglan evində 


10 
otağın bir b ir tərəfin i gəlin üçün palaz-kilimlə ―arakəs mə‖ edilməsi) və s. (Бах 
А.Е.Тер- Саркисянц. Брак и свадебный чикл у армян.Вторая половина ХIX – 
начала ХХ века. « Кавказский этнографический сборник»,том IX, 1989,с . 
251,252-260, 264, 265, 266, 267, 268). Ha lbuki hər b ir xa lqın toy mərasimi onun 
mənəvi mədəniyyətinin tərkib h issəsi olduğuna görə, bu mə rasimlə bağlı adətlərin 
adları da həmin xalqın dilindəki sözlərdən ibarət olur. M illi mədəniyyətimizin və 
dilimizin qonşu xalqlara təsiri məsələləri monoqrafik şəkildə indiyədək 
araşdırılmadığ ına görə, erməni tədqiqatçılarıhər vasitə ilə bu təsiri erməni 
mədəniyyətininvə dilinin təsiri ilə əvəz et mişlər. 
İndi olduğu kimi, qədimdə də Kürdən cənubda heç bir Qafqazdilli, yaxud
İrandilli xalq yaşamamışdır. Oranın köklü əhalisi türklər olmuşlar. Məh z buna görə 
də erməni, rus və gürcü tarixç iləri Kürdən cənubdakı A zərbaycan əra zisin in IV 
əsrə qədər ermənilərə məxsus olduğunu, əhalin in isə əsasən ermənilərdən ibarət 
olduğunu yazırlar. Bununla da A zərbaycan türklərin in köklü olması inkar edilir. 
Ermənilərdən Ye re myan, Mnasakanyan Akopyan və b. bu barədə çox ya zmışlar. 
Ruslardan A. P. Hovoseltsev onların sıra larındadır (ба х: 2). Gürcü tarixcisi Q. A. 
Melikişvili də onlara dayaq olur. Onun fikrini rusca olduğu kimi veririk: ―Все 
вышесказанное дате основание у тверждать, ч то вплоть до конца IV в., за 
исключением небольшего отрезка времени в 30 – 60 гг. этого столетия
армяно- албанская граница прохо дила по реке Куре, а области Сакасена, 
Арцах, Ути, Гардман и другие входили в состав Армянского 
царства».(Q.A.Melikişvili.К истории древней Грузии. Тбилиси, 1959,с.18). 
Aydındır. Guya IV-əsrin sonunadək Kürdən cənubdakı torpağımız b izimki deyildi, 
demə li,onun fikrincə orada türk əcdadlarımız da yaşamırdı.
Əsərdə diqqətin türkd illi azərbaycanlıların mənşəyinə doğru 
yönəldilməsinin səbəbi budur. 
Bununla əlaqədar olaraq bir məsələni o xucunun nəzərinə çatdırmaq
lazımd ır. Azərbaycan ərazisində miladdan əvvəlki minilliklərdən başlayaraq 
əhalinin aparıcı hissəsini Altaymənşəli, yaxud türkmənşəli etnoslar teşkil etmişlər, 
lakin bu etnosların heç b irinin atnik ad ı, yaxud özünüadlandırması konkret ―türk‖ 
etnonimi deyildi. Azə rbaycan ərazisinə özünüadlandırması ―türk‖ olan tayfalar 
erkən orta əsrlə rdə gəlmişlər. XI əsr Azə rbaycan şairi Qətran Təbrizin in 
―Türküstandan qalxıb gələn bu türklər‖ ifadəsi də məh z səlcuq oğuzlarına aiddir, 
çünki oğuzların etnik adı türk id i. XIV əsr tarixçisi Əbdürrəşid Bakuvi yazır: 
―Astroloqlar təsdiq edirdilər ki, o (Təbriz şəhəri- Q. Q.) türklər (yəni oğuzlar-Q. 
Q.) tərəfindən tutulmayacaqdır‖(18, 67). Halbuki Təbriz necə deyərlər, Nuh 
əyyamından türkmənşəli əhalin in məskəni olmuşdur. Təsadüfi deyil ki, İran 
alimlə ri də məh z Cənubi A zərbaycan şəhərlərində əhalin in binadan türk o lmadığ ını 
sübut etmek üçün belə məlu matlardan məharətlə istifadə edirlər. Ona görə bu 
əsərdə biz A zərbaycan ərazisində yaşamış qədim etnoslar üçün Altay dil ailəsin in 
Türk qoluna mənsub olması mənasında ―türkmənşəli‖ və ―türkd illi‖ ifadələrini 


11 
işlədəcəyik. 
Azərbaycan xalq ının mənşəyi proble minin araşdırılması prosesində 
qarşiya çıxan əsas çətinlik-məh z qədim və erkən orta əsrlərə aid yerli mənbələrin 
olmamasıdır. Bir tədqiqatçı araşdırd ığı problemə dair əsər yazır və bununla həmin 
problemin hə llin i bit miş sayırsa. bu hə min tədqiqatçının proble mə dərindən bələd 
olmadığın ı göstərir.Ona görə də müəllif xalqımızın mənşəyi problemini tam və 
bitkin həllinə na il olduğunu söyləmə k iddiasında deyil. İctimai elmlər sahəsində 
tədqiqat əsas etibarilə üç tərkib hissədən ibarət olur: materia lın toplan ması, 
sistemləşdirilməsi və təfsiri, şərhi. Əsər müə llifin bu sahədə araşdırmala rın ın ilkin 
yekunudur. Qaranlıq, düyünlü məsələlər ço xdur. Kitabı o xuduqda oxucunun 
özündə də suallar ortaya çıxacaq və onların hamısın ın cavabını tap mayacaq.Lakin 
müəllif əmindir ki, problemin bu səpkidə qoyuluşunun düzgünlüyünə oxucuda 
şübhə yaranmayacaq. Elədirsə, onda müəllifin irəli sürdüyü konsepsiyanın gələcək 
tədqiqatçılar üçün örnek olacagına a rxay ınlıq yaranır.


12 
I FƏSİL 

Yüklə 1,68 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   108




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin