Buxoro davlat universiteti


Attika davri yoki Afina notiqligi



Yüklə 62,68 Kb.
səhifə15/21
tarix02.01.2022
ölçüsü62,68 Kb.
#40055
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   21
Бекзод мустақил таълим

Attika davri yoki Afina notiqligi.
Eramizdan oldingi 499-449- yillar orasida, ya’ni 50 yil davomida Eron-Yunon urushi bo‘ldi. Ellik yillik urushda g‘olib chiqqan yunonlar davlati tez rivojlana boshlaydi va siyosiy-ijtimoiy taraqqiyotning yuqori bosqichiga ko‘tariladi. Shu taraqqiyot bilan birga ilm-fan, madaniyat ham tez gurkirab o‘sa boshlaydi. Bu taraqqiyot jahon tarixida hozirgacha mo‘tabar sahifani egallab turibdi. Taraqqiyotning asosiy markazi Attika viloyati edi - hozirgi Afina. Bu davlat Attika yo Afina davlati, eramizdan avval X-1X asrlarda yashnagan madaniyat Afina yoki Attika madaniyati deb yuritiladi. Notiqlik san’ati jahon madaniyati tarixida yunon notiqligining Attika davri notiqligi deb yuritiladi.

Antik dunyo madaniyati va san’atining gullab-yashnashiga sabab bo‘lgan asosiy omil, ijtimoiy tuzumning demokratik asosda qurilganligidir. Ilm-fan, madaniyat shu demokratiya tufayli ravnaq topdi.

Eramizdan avvalgi V asrga kelib Yunoniston hududi yirik shaharlar doirasida uyushgan kichik davlatlardan iborat edi. Bu shahar-davlatlar polislar deb atalardi. Har bir polis mustaqil davlat sifatida demokratik asosda ish ko‘rardi. Afina davlati shu polislar ichida eng yirigi edi.



Afina davlatida uch organ hal qiluvchi qudratga ega bo‘lgan Ulardan biri xalq majlisi, ikkinchisi Besh yuzlar Kengashi deb ataladi. Sud ham katta ijtimoiy-siyosiy mavqega ega bo‘lgan. Shu uch organ yunon demokratiyasini tashkil etardi.

Besh yuzlar Kengashi, eng yirik arboblar Kengashi bo‘lib, davlat ahamiyatidagi masalalar bo‘yicha kiritiladigan takliflar, qonun-qoidalar loyihasini tuzib, muhokama etardi. Ana shu jarayonda Kengashning har bir a’zosi muhokama etilayotgan masala bo‘yicha o‘z fikrini aytar, har tomonlama asoslab, nutq so‘zlardi. So‘zlovchi o‘z nuqtai nazarini himoya qila olsa, loyiha qabul qilinar, asoslay olmasa qabul qilinmasdi.

Besh yuzlar Kengashi demokratiyasi erkin muhokama etish va erkin qarorga kelishdan iborat edi. Shu muhokama erkinligi, so‘z erkinligi notiqlarning yetishib chiqishiga zamin yaratdi. So‘z erkinligi - demokratiya, notiqlikning taraqqiyotiga sabab bo‘ldi. Kengashdagi muhokama nutqlari majmuasidan notiqlik san’atining yo‘nalishi yuzaga keldi. Yunon notiqligining bu ko‘rinishiga Kengash notiqligi deb nom berildi. Kengash notiqligi davlat miqyosidagi masalalarni hal etishga qaratilgan bo‘lib, siyosiy xarakterga ega edi. Shuning uchun bu toifaga mansub notiqlar siyosiy yoki harbiy notiqlar edi. Besh yuzlar Kengashida ham, xalq majlisida ham muhokama etilayotgan masala bo‘yicha qaror, erkin ovoz berish yo‘li bilan qabul qilinar va ko‘p ovozga ega bo‘lgan tomon g‘olib kelardi. Ko‘p ovoz olishning birdan-bir yo‘li majlis ahlini ishontirish, ko‘tarilgan masalaning mohiyatini ocha olish edi.



Attika notiqligi 2 davrga bo‘linadi.

1. Eramizdan oldingi 462-yilgacha. Afina davlat tuzumi eng
demokratik tusga kirguncha.

2. Eramizdan oldingi 462-332-yillar orasi, Afina davlati
Makedoniyaga qaram bo‘lib qolgan vaqtgacha.

Afina davlati jahonga notiqlik san’atining yirik namoyandalarini yetkazib berdi. Ma’rifatparvar kishi sifatida o‘z atrofiga Anaksagor, Suqrot, Gerodot, Sofokl, Fidiy kabi buyuk siymolarni to‘plagan va ularga homiylik qilgan, notiqlik san’atida barkamol Perikl; o‘z notiqlik maktabi bilan mavjud rasmiy notiqlik uslublariga qaqshatqich zarba bergan va o‘z zamondoshlarini ergashtira olgan, muzokara bobida juda kuchli bo‘lgan Kleon; logograflik bilan shug‘ullangan, o‘zidan keyin o‘tgan Isey, Gipenid va Demosfen kabi yirik notiqlar ijodiga katta ta’sir ko‘rsatgan Litsiy; notiqlik, falsafa, yurisprudensiya sohasida o‘z zamonasining eng yirik fan va madaniyat arboblari bo‘igan Suqrot, Tisiy, Gorgiylardan ta’lim olgan va o‘zi Afinada ochgan notiqlik maktabi katta shuhrat qozongan Isokrat; o‘z nutqlariga istagancha rivoyat, afsona, naql va hikmatlarni qo‘shib yuborgan, notiqlik mahorati tufayli qo‘liga tushgan har qanday ishni o‘zi va mijozi foydasiga hal qila olgan Isey; Lisiy kabi notiqlik san’atidan kasb o‘rnida foydalangan, buyuk davlat arbobi sifatida juda ko‘p siyosiy nutqlar so‘zlagan Demosfen; o‘zining yuksak saviyali, ta’sirchan deklamatsiyasi bilan tinglovchilar qalbini rom etgan va shuning uchun bo‘lsa kerak, "Attikalik o‘nta notiq qonuniga kiritilgan Esxin; demokratiya tarafdori bo‘lib, Demosfen bilan birgalikda Afina davlati va yunon xalqining iqboli uchun kurash olib borgan Giperid shular jumlasidandir.

Yüklə 62,68 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   21




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin