ÇÖlyakla yaşamak



Yüklə 0.95 Mb.
Pdf просмотр
tarix09.02.2017
ölçüsü0.95 Mb.

ÇÖLYAKLA YAŞAMAK





!



 1

 Çölyakla yaşamak

04

 2

 Çölyak nedir?



06

 3

 Çölyaklı mı doğarsınız yoksa sonradan mı olursunuz?



09

 4

 Çölyak kendini nasıl gösterir?



10

5

 Çölyakın klinik türleri nelerdir?



12

 6

 Çölyak hastalığı nasil teşhis edilir?



14

 7

 Çölyak hastalığı nasil tedavi edilir?



16

 8


Hangi türde yiyeceklere izin verilir?

18

 9



 Glutensiz beslenmenin faydaları nelerdir?

27

10



 Sağlıklı beslenme neleri içerir?

28

11



 Mutfakta alınması gereken önlemler nelerdir?

32

12



 Schär kimdir?

34

13



 Schär’ın hizmetleri?

37

Terimler sözlüğü



38

Elinizdeki broşürün son bölümünde bu metin içerisinde karşılaşacağınız 

tıbbi ve bilimsel terimlerin açıklandığı sözlük bulunmaktadır! 

DİZİN





1



Çölyak teşhisinin konması daha

iyi bir yaşama giden büyük deği-

şikliklerin başlangıcıdır. Öncelikle,

yalnız glutensiz beslenmeye geçiş

yaparak ve ilaç tedavisi olmadan,

semptomlar yıllardan beri süre-

geliyor olsa da hastalar kademeli

çözüm yaşarlar. Sağlık belirtile-

rinin geri dönüşü kendini sadece

kilo kaybı veya karın bölgesin-

deki şişlik gibi sıkıntılı sorunla-

rın kaybolmasında göstermekle

kalmaz aynı zamanda psikolojik

ve fiziksel sağlıkta da genel bir

yükseliş gösterir. Özellikle ruh

hali, konsantre olabilme ve kas

niteliğinde fark edilebilir iyileş-

me kaydeder. Bu faydaları fark

edebilmek için çölyaklıların ilk

başta alışık olmadıkları bir teda-

viyle yaşamayı öğrenmeleri gere-

kir. Ekmek ve makarna gibi çoğu

toplumda simgesel değeri olan

yemekleri menüden çıkartmak

çok büyük bir düzen değişikliği-

dir. Bununla beraber, konulan bu

beslenme yasağının olumsuz etki-

si bilgi ve yaratıcılıkla giderilebilir.

Yaratıcılık kullanarak insan “çöl-

yak beslenmesinde” izin verilen

bir dünya dolusu yiyecek çeşidi

keşfedebilir. Bunlar hem doğal

olarak glutensiz olan gıdalar hem

de özel gıda endüstrilerinin her

geçen gün artan çeşitlilikte sun-

duğu gıdalardır. Bilgilendirme, ki

bu broşürün amacı buna katkıda

bulunmaktır, çölyaklıların günlük

hayatlarında karşılaşabilecekleri

küçük sorunların üstesinden daha

kolay gelmesine yardımcı olur. 

_ Prof Carlo Catassi

 Ana ve Çocuk Bilimi Bölümü,

 Università Politecnica delle Marche,

 İtalya Çölyak Araştırma Merkezi,

 University of Maryland, Baltimore,

 ABD

Birçok  hasta  beslenmeye  geti-

rilen sınırlama ve yasaklamalar

konusunda endişelenebilir. Ancak

bu endişeler gereksizdir. Bir çöl-

yaklı olarak yaşam, bazı kurallara

uymak anlamına gelse de yoğun

ve keyifli olarak sürdürülebilir.

Çölyaklı bir kişinin yaşam kali-

tesinden ödün vermesine gerek

yoktur!

ÇÖLYAKLA YAŞAMAK

Hastalığın teşhisi üzüntü yaratabilir.


2







Buğday

Arpa

Çavdar

yulaf

ÇÖLYAK NEDİR?

Çölyal glütene karşı kalıcı hassasiyet 

durumudur.

Glüten buğday, yulaf, arpa, çav-

dar ve kamut gibi diğer tahıllarda

bulunan bir proteindir. Genetik

olarak  eğilimli  olan  herhangi

yaştaki  deneklerin  glüten  içe-

ren gıdalardan çok az miktarda

yemesi dahi ince bağırsakta bağı-

şık bir tepkiyi tetikler ve kronik

iltihaba sebep olur. Bu da nihai

olarak bağırsak villüslerinin yok

olmasına neden olur. Bu süreçte

insandan insana değişen çeşitli

semptomlar vardır. Sağlıklı bir

kişinin bağırsak duvarı villüsler ve

mikrovillüslerle kaplı olup bun-

ların işlevi besinlerin emilmesine

yardımcı olmak üzere bağırsağın

yüzey alanını arttırmaktır. Ancak

çölyak hastalarında bu villüsler

büyük oranda azalır ve bağırsağın

mukoza zarı zarar görür. Yüzey

alanındaki azalmadan dolayı pro-

tein, yağ, karbonhidrat, vitamin ve

mineral gibi besinlerin emilmesi

engellenir, bu da kötü beslenmeye

ve işlev kaybına sebep olur.

Glüten  enteropatisi      dünya

çapında rastlanan en sık alerjiler-

den biridir. Nüfusun çoğunlu-

ğunu Avrupa kökenli insanların

oluşturduğu ülkelerde (Avrupa,

Kuzey  ve  Güney  Amerika  ve

Avustralya)  yaklaşık  her  100

kişiden biri bu durumdan etki-

lenmektedir. Yüksek miktarlarda

buğday tüketilen Kuzey Afrika,

Orta  Doğu  ve  Hindistan  gibi

gelişmekte olan bölgelerde benzer

bir sıklıkta görüldüğü bildirilmiş-

tir.

Glüten nedir? 

Glüten buğday, yulaf, arpa, çav-

dar ve kamut gibi bazı tahıllarda

bulunan bir protein maddesidir.

Glütenin  çok  az  besin  değeri

bulunur. Aslında bu proteinin asıl

işlevi, unun bağlanmasını sağla-

yarak ekmeğin pişmesine olanak

tanıyan bir yapıştırıcı araç olarak

işlev görmesidir.



3







Buğday

Çavdar

kamut

yulaf

Arpa

ÇÖLYAKLI MI DOĞARSINIZ YOKSA 

SONRADAN MI OLURSUNUZ?

Çölyak hastalığının çeşitli kalıtımsal ve çevresel 

etkenlerin sebep olduğu karmaşık bir patolojisi 

vardır. 

Genetik faktörler

Çölyak  hastalığının  aile  için-

de  görülmesi  genetik  bir  bile-

şeni  olduğunu  göstermiştir.

Çölyaklıların  aile  fertlerinin

bu hastalığa yakalanması genel

nüfusa oranla yaklaşık on kat

daha olasıdır. Ancak genetik yat-

kınlığa katkıda bulunan genlerin

hangileri  olduğu  günümüzde

tamamiyle bilinmemektedir. En

anlaşılan etmenler organizmaya

yabancı olan molekülleri “tanı-

yan” genlerin bileşimi olan insan

lökosit antijeni (HLA) sistemine

aittir. HLA-DQ2 ve/veya DQ8

genotürleri çölyaklıların büyük

bir çoğunluğunda (en az yüzde

95’inde) bulunmaktadır. Ancak

HLA-DQ2/DQ8’in tek başına

var olması bu hastalığın varlığına

işaret etmez. Aynı genler sağlık-

lı deneklerde de yüksek oran-

da (genel nüfusun yüzde 20 ile

30'unda) bulunmaktadır.

 

Çevresel faktörler 

Çölyak hastalığını çevresel unsuru

beslenme sırasında glütene maruz

kalınmasıdır.


10

11

4



ÇÖLYAK KENDİNİ NASIL GÖSTERİR?

Çölyak hastalığının semptomları değişkendir. 

Bazı durumlarda etkilenen kişinin hiçbir semp-

tomla karşılaşmaması mümkündür. 

En genel belirtiler ishal, kilo kaybı

ve  genel  zayıflama,  karın  böl-

gesinde şişme ve ağrı, kusma ve

çocuklarda büyüme gecikmesidir.

Diğer  semptomlar  kendilerini

kansızlık, kemik erimesi, anormal

adet kesilmeleri ve vitamin ya da

mineral eksiklikleri gibi bağır-

sak dışında da gösterebilir. Bazı

semptomlar bu hastalıkla ilgili

olan patolojilerden kaynaklana-

bilir. Çölyak hastalığı kendini her

zaman aynı şekilde göstermez,

ancak çeşitli klinik biçimleri vardır

ve bunların teşhis aşamasında göz

önünde bulundurulması gerekir.

Çölyak hastalığının çeşitli klinik

belirtileri belirgin mide ve bağır-

sak semptomlarıyla ortaya çıkan

tipik vakalar olarak, ki bu vakalar

bugün azınlıktadır, ve semptomp-

ları belirgin olmayan kolit (“spas-

tik kolon” olarak da bilinir) ya

da oral tedaviye dayanıklı demir

eksikliği gibi daha sık rastlanan

tipik olmayan vakalar olarak ayrı-

labilir. Ayrıca, bariz semptomla-

rın bulunmamasına rağmen risk

altında olan deneklerde (örneğin

çölyaklıların aile bireyleri veya

serolojik taramaya tutulan şeker

hastaları) bazen teşhis edilen ses-

siz biçimler de bulunur. Böyle

durumlarda semptomların bariz

yokluğu  hatalı  yönlendirmeye

neden olur ve tedavi başladıktan

sonra hastanın genel sağlığında

belirgin bir iyileşme fark edilir.

Son olarak, çölyak hastalığıyla

ilgili olabilecek dermatit herpeti-

formis, aftöz stomatit, diyabet,

osteoporoz, üreme bozukluğu,

tiroid bezi iltihabı, alerjiler, gıda

intolaransı ya da nörolojik pato-

loji gibi bağırsak dışı şikayetlere

sahip olan bazı hastalarda bu has-

talığın varlığından şüphe edilir.

Bazı bireysel durumlarda - ki bu

durumların azlığı sevindiricidir -

çölyak hastalığı daha başlangıçta

ülser jejunoileitis veya bağırsak

lenfoması gibi ciddi komplikas-

yonlarla varlığını belirtir.



1

1

5



ÇÖLYAKIN KLİNİK BİÇİMLERİ 

NELERDİR?

Çölyak hastalığı varlığını dört şekilde 

belli eder. 

Tipik çölyak hastalığı 

Çölyak hastalığının tipik biçim-

leri erken yaşlarda, genelde süt-

ten kesilmeden sonraki birkaç ay

içinde ve bağırsakların kötü emişi

semptomlarıyla  başlar:  kronik

ishal, büyüme gecikmesi, iştah

kaybı, kusma ve bağırsak şişmesi

(“şişik karın”).

Tipik olmayan çölyak 

hastalığı  

Çölyak hastalığının tipik olma-

yan biçimleri baskın olarak demir

eksikliğine bağlı kansızlık, kara-

ciğerde transaminaz artışı, tekrar

eden karın ağrıları, diş minesinin

gelişmemesi gibi bağırsak ve mide

semptomları olarak veya okul çağı

çocuklarda boyun kısa kalması

şeklinde kendilerini geç gösterir



Sessiz çölyak hastalığı 

Çölyak hastalığının sessiz biçim-

leri sağlıklı görünen deneklerin

muayenesinde şans eseri teşhis

edilir. Çoğu vaka sadece görü-

nürde sessizdir; tedaviden sonra

denekler psikolojik ve fiziksel

sağlıklarında fark edilir iyileşme

olduğunu bildirmektedir.

Potansiyel çölyak hastalığı  

Vakalar pozitif serolojik işaret

gösteridiği halde normal bağırsak

biyopsisi gösteriyorlarsa potan-

siyel veya gizli olarak tanımlanır.

Gizli  çölyak  hastalığına  sahip

olan hastalar eğer kısıtlanmamış

bir beslenmeye devam ederlerse

zaman içinde tam gelişmiş bağır-

sak yarası oluşabilir. Çölyak has-

talığının sık görülmeye başlayan

bir biçimi de sinsi olanıdır, oto-

immün patoloji (özellikle insüline

bağlı şeker hastalığında ve guatr-

da), sendromik patoloji (Down

sendromu, Turner sendromu ve

Williams sendromu), veya serum

immunpglobulin eksikliğine (IgA)

sahip olan deneklerde görülür.


6

1

1



ÇÖLYAK HASTALIĞI NASIL 

TEŞHİS EDİLİR?

Resimler: normal villüs, körelmiş villüs (II. Aşama), körelmiş villüs (III.c aşama)

Çölyak  hastalığıyla  ilgili  olan

semptomların bulunduğu durum-

larda, glüten entoleransının ilk

teşhisi sadece kan testiyle öğreni-

lebilir. Ancak daha kesin bir teşhis

ise, sadece bağırsak biyopsisiyle

elde edilebilir. Bu işlemde ince

bağırsaktan doku örneği alınır ve

histoloji incelemesine tabi tutulur,

bu da bağırsak villüsünün olası

körelmesini ortaya çıkarır.



Kan testleri  

Bazı kan testleri çölyak hastalığı

şüphesini doğrulayabilir. Bunların

arasında başlıca olarak son derece

güvenilir ve otomatik IgA sınıfı

antitransglutaminaz antikorları

(antiTG) testi bulunur. Aynı dere-

cede etkin ama daha az yaygın bir

test ise anti-endomysial antikor

testidir (EMA). IgA ve IgG sını-

fı antigliadin antikorları (AGA)

testleri özellikle üç yaşın altında-

ki çocuklarda sonuç vermekte-

dir. AGA-IgG’deki münferit bir

değişiklik serum IgA eksikliği

olan çocuklar haricinde genellik-

le teşhis etme yeteneğine sahip

değildir.



Bağırsak biyopsisi  

Kan  testlerinin  pozitif  çıktığı

durumlarda bir sonraki adım, ince

bağırsaktan endoskop aracılığıyla

bir doku örneği alınıp incelenmesi

işlemi olan bağırsak biyopsisinin

yapılmasıdır.  Bağırsak  zarında

değişiklik (villüsün körelmesi ve

lemfosit lezyonunda artış) mey-

dana geldiğine dair belirtiler bulu-

nursa çölyak hastalığının kesin

teşhisi konur.



7

1

1



ÇÖLYAK HASTALIĞI NASIL 

TEDAVİ EDİLİR?

Diyet tedavisi çölyaklılara özel

ürün yelpazesinin (ekmek, makar-

na,  bisküvi,  pizza  hamuru  ve

fırında pişirme unu dahil) mevcut

olması sayesinde kolaylaşmıştır.

Bunların kolayca tanımlanabilme-

si için bu ürünler glüten içermedi-

ğini garantileyen bir işaret olan

üzeri çizilmiş tahıl sapı sembolü

taşırlar.

Sıkı bir glutensiz diyet tek etkili tedavi yönte-

midir. 

Çölyaklı hastaların klinik semp-

tomlarının ortadan kalkması, test

sonuçlarının normalleşmesi ve

bağırsak mukoza zarının normal

yapısına dönüşüyle, sindirim sis-

teminin sağlıklı duruma gelme-

sini garantileyen tek etkin tedavi

yöntemi, sıkı bir glüten içerme-

yen bir diyetin uygulanmasıdır.

Çölyak hastalığının tedavisinde,

daha az bilinen çeşitler de dahil

olmak üzere, tüm buğday türevle-

rini içeren yiyecekler diyet harici

tutulur . Az miktarda glütenin bile

zarar verebileceğini göz önün-

de bulundurmak çok önemlidir.

Çeşitli ürünler içerisinde glütene

rastlamak mümkün olduğu için

marketteki gıdaların içeriklerine

dikkatlice bakılmalıdır.

www.colyak.org.tr


1

1

8



Avrupa Birliği etiketleme direkti-

fini uygulamaya başladığından bu

yana “riskli” yiyecekleri tanım-

lamak kolaylaşmıştır.. Direktif,

gıda üreticilerinin ürünlerindeki

en ufak glüten varlığını bildirme-

lerini şart koşmaktadır. Genellikle

çok az miktarda glütenin biline-

rek ya da bilinmeden tüketilmesi

ani bir tahrişe sebep olmaz ama

kalıcı  iltihap  riskinden  dolayı

uzun vadeli olarak zararlı olabilir.

Bu yüzden diyete sadık kalınması

çok önemlidir. .Bununla birlikte,

glüten fobisine ya da aşırı beslen-

me kaygısına girmeye hiç gerek

yoktur.

 

Glüten içermeyen gıdaların tanımlanması  

Güvenli yiyecekler veya 

glüten içermeyen yiyecekler  

Glüten içermeyen ve herhangi bir

kısıtlama olmadan tüketilebilecek

bir çok yiyecek bulunmaktadır.

Bunların arasında pirinç, mısır,

patates, bakliyat, kara buğday,

manyok,  tapyoka,  ve  kestane

gibi çeşitli nişasta tipleri, süt ve

süt ürünleri, et, balık, yumurta,

bitkisel yağlar, sebze ve meyve

bulunur. Ayrıca özellikle çölyak

hastalarının beslenmelerine yöne-

lik geniş bir hazır gıda yelpaze-

si (ekmek, makarna, bisküvi ve

tahıl dahil) bulunmaktadır. Bu

tür yiyeceklerin kutusunda glü-

ten olmadığını garantileyen üzeri

çizilmiş bir tahıl sapı sembolü

bulunur.

Riskli yiyecekler 

Bazı yemekler sadece glutensiz

olduklarına  emin  olunduktan

sonra tüketilebilir. Yine de bunlar

yüzde yüz güvenli kabul edilmez-

ler. Icindekiler listesinde glüten

bulunmamasına rağmen üretim

sürecinde kontamine olmuş ola-

bilirler. Riskli yemeklerin içinde

hazır çorbalar, sosis, soya sosu, et

tatlandırma karışımları, şeker ve

tatlılar, dondurma, nişasta, mal-

todekstrin, glikoz şurubu ve malt

bulunur. 



Yasak yiyecekler 

Beslenmeden tamamen çıkarıl-

ması gereken besinler arasında

kamut, arpa ve çavdar da dahil

olmak üzere buğday ve diğer bazı

tahılların türevlerini içeren yiye-

cekler bulunur. Genellikle glü-

tenle kontamine olduğu için yulaf

önerilmemektedir.

Glutensiz  yiyeceklerin 

uluslararası sembolü

HANGI TüRDE YIYEcEKLERE 

IZIN VERILIR? 


Buğday

Buğday nişastası

Yulaf

Arpa


Çavdar

Bulgur, kuskus

Yukarıda belirtilen

tahılların

kepekleri

Arpa maltı

Yukarıda belirtilen

tohumlardan yapılan

müsli, kahvaltı gevreği,

makarna, tatlı veya ekşi

fırında pişirilmiş gıdalar

1

0



Güvenli, riskli ve yasak yemekleri

tanımayı ve yönetmeyi kolaylaştırmak

amacıyla aşağıdaki tablolarda pratik

bir rehber sunulmuştur.



Tahıllar

Yasak

Riskli 

Güvenli

Pirinç


Mısır

Keçiboynuzu

Kestane

Kara


Buğday

Darı


Susam

Tapyoka


Manyok

Patates


Darı

Kara Buğday 

Sebze 

Güvenli 

Tüm sebzeler (çiğ, pişmiş ve kurutulmuş)

Tüm dondurulmuş sebzeler

Tüm konserve sebzeler (yağda, sirkede, salamura, tuzda,

vs.)

Bakliyat, taze veya konservede (nohut, bezelye, fasulye,



acı bakla çekirdeği, mercimek, soya fasulyesi)

Riskli 

Koyultucu içeren sebze

bazlı olarak hazırlanmış

yemekler


Sebze bazlı olarak

hazırlanmış yemekler ya da

tahıllı karışımlar Ekmeğe,

una bulanmış ya da hamura

bulanmış sebzeler, Buğday

ve/veya türevlerini içeren

dondurulmuş sebzeler

(Kızarmış Patates veya

mantar gibi)

Yasak

Güvenli 

Meyve

Riskli 

Yasak

Şeker kaplı meyve

Una bulanmış kuru meyve

Tüm taze ve dondurulmuş meyve türleri

Tüm yağlı meyve türleri (zeytin, avokado, kabuklu

yemiş, çekirdek, vs.)

Şuruplu meyve

Una bulanmamış kurutulmuş veya suyu alınmış meyve

(kuru erik, hurma, incir, üzüm, vs.)

Mısır çevirmesi

Şişirilmiş pirinç

Paketlenmiş

patates cipsi






Ekmeğe veya una



bulanmış ya da glütenli un

içeren soslarla pişirilmiş et

veya balık

Önceden pişirilmiş

dondurulmuş balık

(surimi veya imitasyon

yengeç)

Dilimlenmiş soğuk



et ve sosisler: havayla

kurutulmuş tuzlanmış

sığır eti, salam, vs. Kon-

serve et

Et bazlı veya balık bazlı

hazır soslar

Et bazlı veya balık

bazlı hazır gıdalar veya

önceden pişirilmiş gıdalar

Et, balık ve yumurta

Yasak

Riskli  

Güvenli  

Taze ve dondurulmuş

her tür et ve balık (ek

malzemesiz)

Konserve balık: doğal,

yağda, füme veya

dondurulmuş

Yumurta


Malt, tahıl veya bisküvili

yoğurt


Peynir bazlı hazır gıdalar

Süt bazlı olarak

hazırlanmış içecekler

(Milk shake)

Meyveli yoğurt

Krem şanti

Koyu krema ve puding

Dilimli peynir

Sürülebilir eritilmiş peynir

Damarlı peynir ve küf

derili peynir (Camambert

gibi), Rokfor



Süt ürünleri

Taze ve Pastörize süt

Doğal yoğurt

Taze ve Pastörize krema

Taze peynir

Yasak

Riskli 

Güvenli 






Bira



Cin

Arpa veya arpa maltı

içeren hazır kahve veya

kahve yerine geçenler

Yulaflı içecekler

İçecek ve buz şurupları

Sıcak çikolata ve çay hazır

karışımları

Sıvı beslenme takviyecileri

Lif eklenmiş meyve suları



İçecekler

Yasak

Riskli 

Güvenli 

Karbonatlı içecekler (kola, portakallı gazoz, vs.)

Alkolsüz veya diyet içecekler

Çay,


Kahve,

Meyve suları ve nektarları

Alkollü içecekler: beyaz, roze ve kırmızı şarap; köpüklü

şarap ve şampanya; grapa; konyak; brendi, rom, tekila,

Calvados, genel olarak alkollü içecekler (yasak olarak

listelenenler hariç)

Tahıllı çikolata

Pasta kaplama şekeri veya

şekerci şekeri

Çikolatalı gofretler,

kutulanmış çikolatalar

ve sürülebilir çikolata

Kakao tozu, kakao ezmesi

Dondurma, dondurma

çubukları ve buzlar

Tatlılar veya sert şekerler,

çiklet, jöle,, şekerli

bademler

Suni tatlandırıcılar

Tatlılas

Bal


Şeker

Yasak

Riskli 

Güvenli  





Beslenmenin başlangıcında klinik



semptomlar  yok  olur,  antikor

testleri normalleşir ve bağırsak

zarının normal yapısı geri gelir.

Tipik semptomlara sahip denek-

lerde tedavinin etkileri şaşırtıcı-

dır: birkaç gün içinde ruh hali ve

iştahta fark edilir bir iyileşme olur

ve bunun devamında ishal iyileşir

ve çocuklarda da büyüme devam

etmeye başlar. Ayrıca, kemik eri-

mesi veya demir eksikliği kansız-

lığı gibi metabolizma rahatsızlık-

ları da kademeli olarak yok olma-

ya meyilli olur. Eğer beslenme

düzenine özellikle ilk zamanlarda

başlanırsa, uzun vadeli sorunların

oluşma riski en aza indirilir, ancak

ilgili otoimmün rahatsızlıklarının

olasılığını yok etmez. Bunların

içinde, genellikle ergenlikte ve

özellikle kadınlarda görülen bir

hastalık olan otoimmün guatrı

(Hashimoto’nun guatrı) bulunur.

GLüTENSİZ BESLENMENİN 

FAYDALARI NELERDİR?

Glutensiz beslenmenin 

faydaları:

_bağırsak normale döner

_besinler organizma tarafından

 emilir ve kullanılır

_kaybedilen kilo geri alınır

_psikolojik ve fiziksel sağlık

 yeniden kazanılır

9

İlk etkisi klinik semptomların durmasıdır. 

Hazır soslar

Bulyon küpler veya et

suyu,

Et suyu karışımları



Ot veya baharat

karışımları

Tat vericiler

Yağlar ve çeşniler

Yasak

Riskli 

Ekşi ekmek

Kabartma tozu

Muhtelif

Reçel


Çiğ meyan kökü

Maya özü, yaş ve

dondurulmuş – kuru

maya


Tüm bitkisel yağlar

Bitkisel margarin

Tereyağı,

Katı yağ

Sirke, balsamik sirke

Tuz ve karabiber Otlar

Baharatlar

Güvenli 

Yasak

Riskli 

Güvenli 






Yağlar



Süt, yoğurt, peynir, ekmek, tavuk, balık, bakliyat, yumurta

Glutensiz ekmek, makarna, pirinç, mısır, patates

Meyve ve sebze

10

SAĞLIKLI BESLENME 



NELERİ İÇERİR?

Beslenme sağlığının yapı taşları.

Doğru beslenme için faydalı öneriler

Meyve ve sebzeler: 

Günde 5 defa 

Bu yiyecekler lif, A vitamini, C

vitamini, diğer vitamin ve mine-

rallerin  kaynağıdır.  Bu  grupta

ayrıca taze bakliyatlar da bulun-

maktadır. Her gün 3 porsiyon

sebze ve 2 porsiyon meyve tüke-

tilmesi önerilir.



Tahıllar ve patates: 

Her öğün

Glutensiz ekmek, makarna, tahıl,

patates ve pirinç nişasta biçiminde

önemli karbonhidrat ve lif kay-

naklarıdırr ve hazır enerjiye dönü-

şürler. Gün içindeki her öğünde

bu gıdalardan en az birini tüketin.

Et, balık, bakliyat ve yu-

murta: Günde bir defa

1-2 porsiyon et, balık ve yumur-

ta: tercih edilen türler yağsız sığır

eti, tavuk, balık ve yumurtanın

haftada 2-3 kez tüketilmesidir. Bu

yiyecekler kalıntı unsurları, pro-

tein ve B vitaminleri sunmaktadır.

Bu grupta ayrıca kuru bakliyatlar

da bulunmaktadır (fasulye, nohut,

kurutulmuş  bezelye  ve  merci-

mek).

Süt ürünleri: Her gün 

Süt,  yoğurt  ve  peynir  gibi  süt

ürünlerinde bol protein ve B2

vitamini bulunur ve vücudu kal-

siyumla beslerler. Her birinden

günde 120'şer gr 1-2 porsiyon

tüketilmesi önerilir, ve tercihen az

yağlı çeşitler önerilir.



Yağlar ve çeşniler; Her gün: 

ama ölçülü olarak 

1-3 porsiyon yağ: tercih edilen-

ler bitkisel kaynaklı olanlardır

(özellikle sızma zeytinyağı), yine

de  hayvansal  yağlar  (tereyağı,

krema) kullanılabilir. Bunlar yağ

asitlerinin  ve  emilişe  yardımcı

olan yağda eriyen vitaminlerin

(A,D,E,K) kaynağıdır.

İlave öneriler: 

_  günde en az 1-2 litre su için.

Önerilen  içecekler  arasında

maden  suyu,  sulandırılmış

meyve ve sebze suları ve şeker-

siz bitki ve meyve çayları bulu-

nur

_  yemekleri sağlıklı hazırlayın ve



yağ eklemekten kaçının (kavur-

ma, haşlama, buğulama veya

sote yapmayı deneyin)

_  yavaş  yiyin,  iyi  çiğneyin  ve

yemeğin tadını alın

_  tuzdan çok taze baharat kullanın

_  alkolü tutarlı bir şekilde tüketin

_  şekeri az kullanın

_  bir tarife göre yemek yaparken

sadece glutensiz içerik kullanın

_  glütenli yiyeceklerin bulaşması-

nı engelleyin

_  düzenli olarak egzersiz yapın


0

1






Glutensiz  olmaya  yatkın  içerik



seçin. Çölyak kurumları tarafından

önerilen ürünlerin listesine başvur-

mak yardımcı olabilir.

_  Yemeğe asla una bulanmış ya da

yasak yiyeceklerle temas etmiş

ve  yıkanmamış  alet  edevatla

(kap, kepçe, süzgeç, tencere, vs.)

dokunmayın.

_  Yiyecekleri tezgah, fırın tepsisi,

fırının tabanı, sıcak tabak veya

ızgara  gibi  kontamine  olmuş

yüzeylere koymayın. Çalışmaya

başlamadan önce her şeyi iyice

temizleyin.

_  Unla veya galeta unuyla kaplan-

mış yiyeceklerde kullanılmış olan

yağı tekrar kullanmayın. Glütenli

makarna pişirmede kullanılmış

olan suyu tekrar kullanmayın.

_  Kontamine olmuş tabak ve yüzey-

lerde yağlı kağıt veya alüminyum

folyo kullanın.



MUTFAKTA ALINMASI GEREKEN 

ÖNLEMLER NELERDİR?

11

Glutensiz güvenli bir öğün nasıl hazırlanır.



Schär şirketi 20 yılı aşkın bir süre-

dir glutensiz gıdalar üretmektedir.

Bu süre zarfında Avrupa piyasala-

rında bu sektörde lider konumu-

na gelmiştir. Şirketin ana hedefi,

çölyak  hastalığına  sahip  olan

insanların günlük gıda tüketimleri

için gerekli olan glutensiz gıda-

ları sürekli olarak geliştirmektir.

Yoğun  araştırmalar  sayesinde

Schär ürünleri yüksek ve sürekli

kalite seviyesi sunmakta ve çölyak

beslenmesi için çeşitlilik sağla-

maktadır.





ScHÄR KİMDİR?



12

Schär glutensiz gıdaların üretimi 

üzerine uzmanlaşmış olan bir şirkettir.





ScHÄR’IN HİZMETLERİ?

13

Dr.  Schar  müşterilerine  destek



verme ve çölyak hastalığı ve gluten-

siz beslenmeyle ilgili değerli bilgiler,

öneriler ve yenilikleri sağlama çaba-

sında düzenli olarak yeni fikirler ve

girişimler oluşturmaktadır. Bunların

arasında şunlar bulunur:

_  glutensiz beslenmeyle ilgili bilgi

ve öneriler ve glütenle yemek

pişirme tarifleri ve önerileri

_  Dr. Schär’ın takımından kişisel-



leştirilmiş bedava konsültasyon 

(ingilizce): info@schaer.com

_  yararlı ve ilginç haberler için bağ-

lantınız: www.schaer.com

 

 Maskot Milly’nin bulunduğu



çocuklara özel İnternet sayfası

çölyak hastalığını ve doğru bes-

lenmenin kurallarını oyuncu bir

dille açıklamaktadır. Çocuklar

resimleri  boyayabilmekte  ve

isterlerse Milly anahtarlık siparişi

verebilmektedir.




TERİMLER SÖZLüĞü

• kansızlık

kandaki hemoglobin (Hb)

seviyelerinin düşmesiyle tanımlanan

bir rahatsızlık. Kansızlığın en yaygın

sebeplerinden biri demir eksikliğidir,

çünkü Hb’nin sentezi için bu mikro

besine gerek duyulmaktadır.

• antikor 

a bakteriyel, virüs, veya sindi-

rim kaynaklı yabancı proteinlere özel

olarak tepki gösterme (genelde savun-

ma işleviyle) kabiliyetine sahip bir pro-

tein molekülüdür.



• antiendomysial antikorlar (EMA)

Endomizium adı verilen doku bile-

şenine yönelen A sınıfı antikorlar.

Genellikle aktif aşamada olan çölyaklı

deneklerin kanında bulunurlar.

•  antigliadin  antikorlar  (AGA) 

Glütenin gliadin bileşenine yönelik

A ve G Sınıfı antikorlar. Çoğunlukla

aktif aşamada olan çölyaklı deneklerin

kanında bulunurlar. Özgüllükleri, özel-

likle IgG’ninki, anti-tTG ve EMA'dan

daha az değildir.

• antithyroglobulin antikorlar

Bu anti-


korlar tiroidde bulunan bir protein olan

thyroglobuline yöneliktir. Varlıkları

otoimmün guatrın (Hashimoto guatrı)

olası teşhisini gösterir.



•  anti-tiroit  peroxidase  antikorlar

Bu antikorlar tiroidde bulunan bir

protein olan tiroit peroksidaza yöne-

liktir. Varlıkları otoimmün guatrın

(Hashimoto guatrı) olası teşhisini gös-

terir.


• anti-transglutaminase antikorlar 

(anti-tTG)

Transglutaminaz enzime

yönelen A sınıfı antikorlar. Genellikle

aktif aşamada olan çölyaklı deneklerin

kanında bulunurlar.

•  otoimmün  patolojiler

 hastaların

patolojik bağışıklık tepkilerinin kendi

dokularına ve/veya organlarına yöne-

lik olduğu hastalıklar (otosaldırı).

• biyopsi

dokunun optik bir mikroskop-

la yapısal incelemesi gibi çeşitli testlere

tabi tutmak amacıyla bir doku parçası-

nın alınması işlemi.

• kan sayımı

testi kandaki alyuvar, akyu-

var ve pıhtı hücreleri gibi hücrelerin

sayıldığı testtir.



• dermatit herpetiformis

dirsek ve diz

gibi karakteristik bölgelerdeki kaşın-

dırıcı cilt lezyonlarıyla tanımlanan bir

hastalıktır. Çölyak hastalığının olası

klinik belirtilerinden biridir.



• şeker hastalığı

pankreasın beta hüc-

relerinin yok olması ve bunun insulin

salgılama  eksikliğine  ve  şekerlerin

metabolizmalarındaki önemli değişik-

liklere sebep olmasıyla tanımlanan bir

hastalıktır.

•  Down  sendromu

 tüm  hücrelerde

ekstra bir kromozomun (trisomy 21)

bulunmasıyla tanımlanan rahatsızlık.

Zihinsel gerilik ve tipik yüz özellikleri,

kalp sorunları ve tümör riski gibi diğer

klinik belirtilerle ilişkilidir.

• enteropati

bağırsak mukoza zarının

lezyonu

• epidemioloji

hastalıkların sıklıklarını ve

onlarla ilişkili risk faktörlerini inceleyen

tıp dalı.



• epitel

dış ortamı (örn. bağırsak lümeni)

iç ortamdan ayıran bir bariyer oluştu-

ran hücre katmanı. Tüm organlarda

bulunur.

• gen

proteinin düzenli üretilmesi bilgi-

lerini içeren nükleit asitler dizininden

oluşan DNA parçası.



• genotür

bir organizmadaki bir ya da

daha fazla konumda bulunan genetik

yapı.


• gliadin

glütende bulunan bir protein

kesimi. Çölyaklıya zehirli olan birçok

peptid içerir.



• Hashimoto guatrı

tiroitin otoimmün

hastalığı. İleri safada genellikle bu salgı

bezi (hiptiroidism) tarafından üretilen

hormonların azalmış senteziyle ilişki-

lendirilir.



• hepatik transaminaz

karaciğer hücre-

lerinde bulunan enzimler. Transminaz

seviyelerindeki yükseliş karaciğer hasa-

rı bulunduğunu gösterebilir.

• HLA sistemi

6. kromozomda bulunan

genler bileşimi. Bağışıklık tepkisi için

önemli rol taşıyan proteinlerin sentezi

için büyük önem taşımaktadır.

• hipoplazi

bir doku ya da organın engel-

lenmiş gelişimi

• IgA

Hem kan hem de mukoza salgı-

lanmasında bulunan A sınıfı antikorlar

(veya immünolobulinler)



• intraepithelial limfositler 

immüno-


lojik savunma tepkileriyle ilgili olan

ve bağırsak mukoza zarının epitelial

zarında bulunan hücreler.

• laktoz

sütte bulunan bir glikoz ve bir

galaktoz molekülünden oluşan ana

şeker


• kötü emilim

sindirme işlemlerindeki

eksiklik ya da bağırsak mukoza zarın-

daki lezyondan dolayı besinlerin emil-

mesindeki azalma.

• kötü beslenme

yetersiz besin ve kalori

alımının sebep olduğu hastalık. Yağ ve

kas kütlesinin azalmasıyla kilo kaybı-

nın meydana gelmesiyle tanımlanır.

• maltodeksrin

nişastaların kısmi sindiri-

minden türeyen bir bileşik.

• kemik erimesi

Kemikte mineral ve

protein kaybının neden olduğu kemik




1

0

yoğunluğu azalması



• serolojik işaretler

varlıkları incelenen

patolojinin teşhisinin göstergesi olan

kanda bulunan ölçülebilir bileşikler.



• tiroit hormonları

Tiroit uyarıcı hor-

monun (TSH) pituiter bezinin salgıla-

masına karşılık olarak tiroit tarafından

üretilen hormonlar (FT3 ve FT4).

• transglutaminaz

bağırsak mukoza

zarı da dahil olmak üzere birçok doku-

da bulunan bir enzim. Çölyaklıya

zehirli olan glütende bulunan peptid-

lerin etkinleştirilmesinde rol oynar.



•  Turner  sendromu

 kadınlarda  iki

X kromozomundan birinin (geno-

tür XX yerine X0) hiçbir hücrede

bulunmamasıyla tanımlanan hastalık.

Yumurtalık bozukluğu, kısa boy ve

karakteristik yüz ifadeleriyle ilişkilen-

dirilir.



• ülger

normal şartlarda bağırsak muko-

za zarında bulunan parmak şeklinde

olan anatomik yapılar.



• ülger körelmesi

bağırsak ülgerindeki

düzleşen ve tam körelmede tamamen

yok olan patolojik değişimler.



• Williams sendromu

tipik yüz ifadele-

ri, kalıtımsal kalp hastalığı vakalarının

daha sık görülmesi ve değişken derece-

de zeka geriliği ile tanımlanan genetik

hastalık.



• zonulin

çeşitli hücre türleri tarafın-

dan üretilen düzenli bir proteindir.

Bağırsak duvarı seviyesinde zonulinin

işlevi hücreler arası kesimlerdeki bağır-

sak geçirgenliğini düzenlemektir.



E

V

E

T,

 ü

c

R

E

T



Z

 H

E

D

IY



PA

K

E

T

İN

İ İ

ST

İY

O

R

U

M

!

So

lid



a

Sa

ğl



ık

Ü



nl

er

i İ



ç

ve

D



ış

Ti

c



L

td

. Ş



ti

Sa

m



an

ra



C

ad

. N



o:

2

8



B

üy

ük



ba

kk

al



y

M



al

te

pe



İs

ta

nb



ul

Pulu lütfen 

buraya yapıştırınız. 





Evet,



 

ücretsiz hediye paketini istiyorum!

B

en



G

lu

te



n-

B



da

y



er

m

ey



en

ü



nl

er

L



ak

to

z-



S

üt



er

m

ey



en

ü



nl

er

sa



tın

a

lıy



or

um

B



en

D

ok



to

ru

m



/ B

es

le



nm

e

Te



ra

pi

st



iy

im

T



üc

ca

rım



D

er



Ç

öl

ya



k

(g

lu



te

n

al



er

jis


i)

ile


il

gi

li



bi

lg

ile



rle

il

gi



le

ni

yo



ru

m

A



le

rji


il

e

ilg



ili

b

ilg



ile

rle


il

gi

le



ni

yo

ru



m

D



um

ta

rih



im

E

rk



ek

K

ad



ın

D

ah

a ç

ok o

n

lin

e’

m

ıs

ın

ız

?

O

z



am

an

b



iz

i s


it

em

iz



w

w

w

.s

ch

ae

r.

co

da

z



iy

ar

et



e

di

ni



z.

Adı


 

E-mail


Ülke

Tel


Posta

Kodu


Sehir

Adres


 

Soyadı


 

Kişisel veri koruma Ü

cr

et



si

z

ab



on

m

an



b

ilg


i p

ak

et



im

iz

i (



de

rg

im



iz

Y

ou



r

L

ife



, ü

n



ka

ta

lo



ğu

v

e/



ve

ya

ta



ri

f d


ef

te

ri



nd

en

ib



ar

et

) d



ev

am



si

ze

g



ön

de

re



bi

lm

em



iz

in



b

iz

e



ile

tt

i-



ği

ni

z



ki

m

lik



b

ilg


ile

ri

ni



z

D

r.



S

ch

är



G

m

bH



/s

.r.


l t

ar

af



ın

da

n



ge

re

k



ka

ğı

t ü



ze

-

ri



nd

e

ge



re

ks

e



el

ek

tr



on

ik

o



la

ra

k



ku

lla


la

ca



kt

ır.


B

iz

e



ke

si

n



on

ay

ın



ız

ı v


er

m

ek



is

te

di



ği

ni

zd



e,

e

le



kt

ro

ni



k

N

ew



sl

et

te



r’

i a


la

ca

ks



ı-

z



ve

p

iy



as

a

ar



tır


m

al

ar



ın

a

ka



tıl

ac

ak



z.



V

er

ile



ri

ni

zi



n

le



m

e

ta



bi

tu

tu



l-

m

as



ı i

le

il



gi

li


ol

ar

ak



3

0.

06



.2

00

3



ta

ri

hl



i v

e

19



6

sa



ka

nu



n

km



ün

de

ki



it

al

-



ya

n

ka



ra

rn

am



es

in

in



7

. m


ad

de

si



nd

e

be



lir

le

ne



n

ha

kl



ar

a

sa



hi

ps

in



iz

.

Y



as

al

y



ön

er

ge



le

r

ne



de

ni

yl



e

ol

as



ı i

le

tm



en

in

d



ış

ın

da



v

er

ile



ri

ni

zi



ş

ir

ke



tim

iz

in



fa

al

iy



et

le

ri



il

e

ba



ğl

an

tıl



ı h

b



ir

fo

nk



si

yo

nu



o

lm

ay



an

ü

çü



nc

ü

ki



şi

le

re



il

et

m



e-

ye

ce



ği

m

iz



k

on

us



un

da

g



ar

an

ti



ve

ri

ri



z.

B

u



ve

ri



le

m

in



sa

hi

bi



D

r.


Sc

r G



m

bH

/s



.r.

l.’


di

r,


da

hi

li



ye

tk

ili



so

ru

m



lu

yu

v



e

so

ru



m

lu

la



n

ta



m

li

st



es

in

i w



w

w

.sc



ha

er

.c



om

/p

ri



va

cy

w



eb

s

ite



m

iz

de



b

ul

ab



i-

lir


si

ni

z



ya

d

a



te

le

fo



n,

fa

ks



v

ey

a



el

ek

tr



on

ik

p



os

ta

y



ol

uy

la



d

ru



da

n

şi



rk

et

i-



m

iz

de



n

is

te



ye

bi

lir



si

ni

z.



B

u

ku



po

nu

d



ol

du

ru



p,

y

ol



la

ya

ra



k

yu

ka



da

ki



le

m



le

v

e



ıd



ak

i n


ok

ta

la



rl

a

(e



ğe

r

is



te

ni

liy



or

sa

, l



üt

fe

n



ar

et



le

yi

ni



z)

i

lg



ili

k

es



in

v

e



r

on



ay

ın

ız



ı v

er

m



ol

uy



or

su

nu



z:

Elektronik

Newsletter

Piyasa


Araştırması

İmza


STR07

A

ile b



ın

a s

ad

ec

e b

ir d

en

em

e p

ak

et

i a



rt

ıla

bi

lir



Metin:  Prof. Carlo Catassi, Dr. Schär, Conzepta

Konsept ve tertip:  Conzepta

Fotoğraflar:  DPI, Lukas Dostal, Dr. Schär 

Baskı: Athesia

Dr. Schär S.r. l., Winkelau , 01 Postal (BZ), Italy

info@schaer.com, www.schaer.com, info@solid.com.tr, www.solid.com.tr



ST

R

0





Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə