Daromad samarasi va almashtirish samarasi



Yüklə 0,5 Mb.
səhifə7/7
tarix20.11.2023
ölçüsü0,5 Mb.
#164943
1   2   3   4   5   6   7
Daromad samarasi va almashtirish samarasi kitob

8 – chizma. Giffen paradoksi
Grafikdan ko’rinib turganidek, tovar narxi P0 bo’lganda, unga bo’lgan talab miqdori Q0 holatda edi. Keyinchalik, tovar narxi P1 holatga o’tganda, ya’ni ortganda talab miqdori ham ortadi, Q1 holatga o’tadi.
Endi giffen tovarlar uchun daromad va almashtirish samarasini ko’rib chiqaylik. Ma’lumki, iste’molchi daromadi ortishi bilan giffen tovarga bo’lgan talab kamayadi, chunki, iste’molchi daromadi ortgandan so’ng, go’sht, yog’, sut mahsulotlarini sotib olishga qurbi yetadi va makarondan ko’ra go’shtni albatta afzal biladi.
Absissa o’qiga giffen tovar, ordinata o’qiga normal tovar qo’yib tahlil qilinsa, quyidagi grafik hosil bo’ladi.

9 – chizma. Giffen tovarlar uchun daromad va almashtirish samarasi
Iste’molchi uchun byudjet chizig’i NM1 holatda edi. Ya’ni iste’molchi M1 miqdorda giffen tovar yoki N miqdorda normal tovar sotib olishi mumkin. Iste’molchining befarqlik egri chizig’i U1 ning NM1 byudjet chizig’iga uringan E0 nuqtasi u uchun optimal tanlov majmuasi hisoblanadi.Bu nuqtada iste’molchi giffen tovardan A0 birlik sotib oladi.
Agar giffen tovar narxi arzonlasa, iste’molchining byudjet chizig’i NM2 holatga ko’chadi. Giffen paradoksiga ko’ra endi uning giffen tovarga bo’lgan talabi kamayadi va A1 nuqtaga kelib qoladi. Normal tovarga bo’lgan talabi esa ortadi, chunki giffen tovarning arzonlashishi va unga bo’lgan talab miqdorining kamayishidan ortib qolgan pulni ham normal tovar uchun sarflash mumkin bo’ladi.
Agar iste’molchining daromadi kamaysa, byudjet chizig’i N1M3 holatga ko’chadi. Iste’molchining befarqlik egri chizig’i U1 holatga qaytadi, tanlov majmuasi E2 holatga ko’chadi.Chunki endi uning daromadi normal tovardan ko’p miqdorda sotib olishga yetmaydi va giffen tovardan A2 miqdorda sotib oladi.
Daromad va almashtirishning umumiy samarasi normal sifatli tovarlar uchun qo’shilsa, giffen tovarlar uchun ayirib topiladi. Demak, yuqoridagi grafikda umumiy samara A0A2 ga teng.
KORXONALAR FAOLIYATIDA DAROMAD VA ALMASHTIRISH SAMARASINING QO’LLANISHI
Yuqorida biz daromad va iste’mol samarasining nazariy asoslarini o’rganib chiqdik. Endi daromad va almashtirish samarasini korxonalar faoliyatida tahlil qilishga urinib ko’ramiz.
“Alisher Baraka” xususiy kichik korxonasi eshik – rom ishlab chiqarish bilan shug’ullanadi. 2010 – yilgacha korxonadagi uskunalar ancha eskirib qolgan edi. Bu kamchilik sekin – asta ishlab chiqarilayotgan eshik – romlar sifatiga ham ta’sir ko’rsata boshladi. Korxona rahbari Alisher Sobiraliyev uskunalarni yangilash kerakligini yaxshi tushunib turardi, lekin buning uchun ancha kata miqdordagi mablag’ kerak bo’lganligi tufayli faqat joriy ta’mir bilan cheklanardi.
2010 – yilda korxona mijozlarining bir nechtasi sotib olingan tovarlar uchun to’lovni biroz kechiktirib yubordi. Iyun oyiga kelib, 3 ta mijoz 12 million so’m mablag’ni besh kun ichida keltirib berishdi. Bundan tashqari, boshqa turdagi uskunalar ishlab chiqaruvchi “Zamin” korxonasi eski 10 ta uskunalarning har birini 100 000 so’mdan sotib olish taklifini bildirdi.
Shunday qilib, umumiy hisobda 13 000 000 so’m mablag’ to’plandi. Alisher Sobiraliyev 10 ta yangi uskunaning har birini 1 300 000 so’mdan sotib oldi va korxonaga o’rnatdi. Endi bu korxona ishlab chiqargan eshik – romlarning sifati yaxshilanib, bozorda ularga bo’lgan talab hajmi ham ancha ortdi.
Demak, daromadning ortishi va uning kapitallashtirilishi korxona faoliyatiga ijobiy ta’sir qildi. Korxonadagi uskunalarning yangilanishi ishlab chiqarish samaradorligini va tovarlarning sifatini ancha oshirdi.

Yuqorida “Alisher Baraka” xususiy kichik korxonasi misolida daromad samarasining korxona faoliyatiga ta’sirini ko’rib chiqdik, endi almashtirish samarasining korxona faoliyatiga qanday ta’sir qilishini tahlil qilamiz.


Poyafzal ishlab chiqaruvchi “KFK Shoes” xususiy korxonasi butun Farg’ona vodiysida o’z o’rniga ega korxonalardan biri hisoblanadi. Korxonada ishlab chiqarilgan poyafzallar nafaqat yurtimizda, balki Rossiya, Turkiya, Gruziya kabi bir qancha xorij davlatlarida ancha yillardan beri o’zining sifati va chidamliligi bilan mashhur.
“KFK Shoes” xususiy korxonasi poyafzal ishlab chiqarish uchun xomashyoni, ya’ni terini Eron davlatidan sotib olardi. Bir juft poyafzal ishlab chiqarish uchun sarf bo’ladigan xomashyo korxonaga 45 000 so’mga tushardi. 2012 – yilda Erondan keladigan xomashyoning narxi ko’tarilib ketdi. Bunga sabab qilib, Eron davlatining o’zida ham bir qancha korxonalar ochilganini ko’rsatishdi. Endi bir juft poyafzal uchun sarf bo’ladigan xomashyo 60 000 so’mga to’g’ri kela boshladi.
Korxona xodimlari tezlik bilan boshqa xomashyo yetkazib beruvchilarni izlab topishdi. Aniqlanishicha, Pokiston mamlakatida juda sifatli teri xomashyosi ishlab chiqarilarkan. Korxona iqtisodchisining bergan ma’lumotiga ko’ra agar korxona Pokistondan xomashyo sotib olsa, bir juft poyafzal uchun 55 000 so’mlik xomashyo ishlatar ekan. Korxona rahbari tezlik bilan Pokistondagi tadbirkorlar bilan shartnoma imzoladi va teri xomashyosini Pokistondan olib kela boshladi.
“KFK Shoes” korxonasi mijozlari yanada sifatliroq xomashyodan ishlab chiqarilgan poyafzallarni biroz qimmatroq narxda sotib bo’lsa ham olishni ma’qul ko’rishdi. Mahsulotlar sifatiga sifat qo’shilgach, unga bo’lgan talab hajmi ham ancha ortdi.Demak, almashtirish korxona faoliyatiga ijobiy tarzda ta’sir qildi.
XULOSA
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, iste’molchi talabining o’zgarishini tahlil qilishda daromad samarasi va almashtirish samarasi muhim ahamiyat kasb etadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida daromad va almashtirish samarasini o’rganish tovarlarga narx belgilash qonuniyatlarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi. Zero, har qanday korxona o’z foydasini maksimallashtirish uchun tovarlariga bo’lgan talabning doimiyligini ta’minlashi kerak. Chunki har qanday yirik korxonalar, monopoliyalar, konsernlar agar tovarlariga talab bo’lmasa, inqirozga yuz tutadi. Shuning uchun ham iste’molchi daromadining o’zgarishini yoki boshqa tovarlar narxi o’zgarishini yetarli darajada tahlil qilish firmaning barqaror rivojlanishiga olib keladi.
Normal, past sifatli va giffen tovarlar uchun daromad va almashtirish samarasini e’tiborga olgan holda firma va korxonalar iqtisodchilari o’zlarining yillik ishlab chiqarish rejalarini tuzib chiqishlari mumkin. Agar reja tuzishda bu omillar inobatga olinmasa, kelgusida kutilmagan vaziyatlar sodir bo’lib, korxona xodimlarini mushkul ahvolga solib qo’yishi mumkin.
Bundan tashqari, korxonalarning o’zlari ham mahsulot ishlab chiqaruvchi sifatida ma’lum turdagi xomashyo materiallariga ehtiyoj sezadilar. Yuqorida “Alisher Baraka” va “KFK Shoes” korxonalari misolida daromad va almashtirish samarasining korxonalar faoliyatiga ta’sirini tahlil qilishga harakat qildik.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:

  1. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti ma’ruzasi. 2014 yil yuqori o’sish sur’atlari bilan rivojlanish, barcha mavjud imkoniyatlarni safarbar etish, o’zini oqlagan islohotlar strategiyasini izchil davom ettirish yili bo’ladi. “Turkiston” gazetasi. 2014 – yil 18 – yanvar.

  2. Karimov I. A. Iqtisodiyotni erkinlashtirish, resurslardan tejamkorlik bilan foydalanish – bosh yo’limiz. T.: “O’zbekiston” 2002

  3. Egamberdiyev E. Mikroiqtisodiyot. T.: “G’afur G’ulom” 2012

  4. Salimov B. T. Salimov B. B. Mikroiqtisodiyot. TDIU T.: 2013

  5. G’ulomov S. Alimov R. Mikroiqtisodiyot. T.: “Sharq” 2012

  6. R. Pindayk. D. Rubinfeld Mikroiqtisodiyot Inglizcha nashridan tarjima T.: 2012

INTERNET SAYTLARI:

  1. www.google.com

  2. www.ziyonet.uz

  3. www.ecocomics.ru

  4. www.stat.uz




Yüklə 0,5 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin