DAŞ yuxular 1 Әkrәm Әylisli Daş yuxular



Yüklə 2.8 Kb.
PDF просмотр
səhifə1/6
tarix08.12.2016
ölçüsü2.8 Kb.
  1   2   3   4   5   6

DAŞ YUXULAR 
1
 
Әkrәm Әylisli 
 
 
Daş  
yuxular 
 
 
Roman-rekvyem. 
Azәrbaycan dilindәn  
müәllif tәrcümәsi. 
 
M.Hüseynzadәnin 
redaktәsi ilә. 
 
  
 

DAŞ YUXULAR 
2
Әkrәm  Әylisli - Azәrbaycanın Xalq Yazıçısı, 
Әmәkdar  İncәsәnәt Xadimidir. Ölkәsinin  әn ali 
"İstiqlal" (2002) vә Azәrbaycan  әdәbiyyatına 
göstәrdiyi böyük xidmәtlәrә görә  "Şöhrәt" 
ordeninә layiq görülüb.  
Ötәn  әsrin 60-cı illәrindәn jurnalın dost 
müәlliflәri sırasındadır (bir müddәt redaksiya 
heyәtinin üzvü olub). Vaxtı ilә  qәlәmә aldığı 
"Adamlar vә  ağaclar" trilogiyası Ümumittifaq 
şöhrәti qazanıb,  әsәrlәri bütün SSRİ  vә  Şәrqi 
Avropa xalqlarının dillәrindә işıq üzü görüb.  
Eyni zamanda Әkrәm  Әylislinin nәsri ingilis, 
fransız, alman, ispan dillәrinә tәrcümә edilib.  
O, Azәrbaycanın bir çox teatrlarında sәhnәyә 
qoyulan pyeslәrin müәllifidir, ssenarilәri  әsasında 
kinofilmlәr çәkilib.  
Turgenev, Korolenko, Çexov, Paustovski, Böll, 
Şukşin, Aytmatov, Markes, Rüşti kimi әdiblәrin 
yaradıcılığından örnәklәri tәrcümә edәrәk 
azәrbaycanlı oxuculara çatdırıb.  
Hazırda Azәrbaycanda yazıçının "Әylisdәn 
Әylisә" memuarları çox oxunur.  
"Daş yuxular" roman-rekviyeminin nәşri әdibin 
75 illik yubileyinә  tәsadüf edir. Ad günü 
münasibәti ilә  Әkrәm  Әylislini hәrarәtlә  tәbrik 
edirik.  
Әkrәm  Әylislinin "Daş yuxular" roman-
rekviyemi sadәcә  bәdi mәtn deyil, bu, hәqiqәtәn 
vәtәnini sevәn bir yazıçının öz xalqının  şәrәf vә 

DAŞ YUXULAR 
3
lәyaqәti naminә  әn acı  hәqiqәtlәri fövqәladә bir 
cәsarәtlә demәk cәhdidir.  
İnsanların vәtәn sevgisinә  zәrrә  qәdәr  şübhә 
olmasa da yazıçının hәmvәtәnlәrinә üz tutaraq 
dediklәri olduqca gәrәkli vә xeyirlidir.  
Ruslar, ermәnilәr, gürcülәr, serblәr, albanlar, 
әrәblәr...  
bir sözlә ümumi dil tapmaq naminә  mәşәqqәt 
çәkәn hәr kәs üçün xeyirlidir.
 

DAŞ YUXULAR 
4
 
 
Lev Anninski lbu әsәr  
haqqında ressenziyada yazır: 
 
"Hәr iki tәrәf etiraf etmәli, hәr iki tәrәfin adamları 
qәlblәrindәki kin vә nifrәtin nәdәn qaynaqlandığına 
nәzәr salmalıdırlar. Ә.Әylislinin sәtrlәrindәn qan axan 
romanının әsas mövzusu budur. Bu bәdbәxtliyin sonu 
varmı? Yerin yalnız bir әlcәsini cәnnәt bilәrәk, 
çaqqallar vә ilanlar mәskәn salan dağlar arasında 
kimsәylә ünsiyyәt saxlamadan, heç kәsә toxunmadan
bir kimsәyә qaynayıb qovuşmadan yaşamaq 
mümkünmü? Yox, әlbәttә, yox! Tәmaslar qaçılmazdır. 
Әn azı yer üzündә sevgi deyilәn bir qüdrәt var. Elә bir 
qüdrәt ki, hansı  tәrәfin haqlı, hansı  tәrәfin haqsız 
olduğunun fәrqinә varmır.  Әn azı qarışıq sevgilәrdәn 
doğulan insanlar var. Vә  nәhayәt adamların bir-
birindәn ayrı yaşaya, bir-birindәn qaçıb gizlәnә 
bilmәdiyi mәhkumluq var. Bütün bunları bildiyinә görә 
susmağı bacarmayan, sәsini içindә boğmağa gücü 
çatmayan yazıçının hәqiqәti demәkdәn ayrı bir yolu 
varmı? 
 
Әkrәm  Әylisli  әn doğru yolu tutaraq nifrәti 
yerindә oturdub." 
 

DAŞ YUXULAR 
5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Urvatsız ölәn 
hәmvәtәnlәrimin 
xatirәsinә 
 
  
 

DAŞ YUXULAR 
6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
BİRİNCİ  
HİSSӘ 
 
 
Qarderobcu qarının 
müәmmalı ölümü, 
mәşhur artistin ölüm tәhlükәli 
zarafatı vә partbilet-pistolet. 
 
  
 

DAŞ YUXULAR 
7
Bakının böyük xәstәxanalarının birinin әzik-sınıq 
bölümünә indicә çatdırılan xәstәnin halı ölümcül idi. 
Huşunu itirәn xәstәni әl arabasına uzadıb xәstәxananın o 
biri başına qәdәr uzanan yarıqaranlıq koridorun tәn 
ortasıyla ayrı bir korpusdakı әmәliyyat otağına aparırdılar. 
Ağ xalatlı iki qadın idi, eynәn onlar kimi ağ xalat geyinmiş 
iki kişi idi, bir dә arıq, ota boylu, tәmkini, ciddi üzü, 
xalatının tәmizliyi vә  şaxlığı ilә digәr dörd hәmkarından 
seçilәn cәrrah idi ki, әl arabasının yanınca addımlayırdı. 
Xәstәxana hәyatı üçün adi sayılan bu mәnzәrәyә 
özәllik verәn artıq bir şey vardısa, o, xәstәni klinikaya 
gәtirәn kişinin görünüş  vә davranışındakı faciәvi komizm 
idi.  Әlli beş-altmış yaşında balacaboy, durduğu yerdә 
oynayan,  әl boyda üzünün dәyirmisi  şişman qarnına 
qәtiyyәn uyuşmayan bu kişi hәkimlәrin dörd bir yanında 
tullana-tullana eyni sözlәri doğrayıb tökürdü: 
- Doktor, başına dönüm, doktor...öldürdülәr. Günün 
günorta çağı, belә bir adamı basıb әzdilәr, hәlak elәdilәr. 
Onların hamısı yerazlardı, hәkim! Beş-altı nadan yeraz. Bu 
qaçqın köpәkuşağı insana hörmәt qoymurlar, qadan alım, 
ay hәkim. Nә artist sayırlar, nә  şair, nә yazıçı bilirlәr. 
Birinin üstünә barmağını tuşla ki, bu ermәnidi, demәli, 
onun işi bitdi. O saat vәhşiyә dönüb salırlar ayaq altına, 
tapdalayıb başını әzirlәr. Tikә-tikә parçalayırlar, denәn kişi 
olan bir kәs irәli durmağa hünәr elәyir, elәmir... Onlara 
deyirәm: vurmayın, bu adam ermәni deyil, 
özümüzünküdür, xalqın oğludur, millәtimizin fәxridir, 
vicdanlı adamdı. Kimdir qulaq asan? Heç adını da 
soruşmadılar, a balam, sәn kimsәn, nәçisәn, nә  sәbәbә 
bu işә qatışırsan... Böyrümdәn elә bir tәpik ilişdirdilәr ki

DAŞ YUXULAR 
8
az qaldı canım çıxa. Bax, burama vurdular, doktor, sağ 
böyrümә. İndi dә ağrısına dözә bilmirәm. 
 Hәkim xәstәni gәtirәn adamın nә üyüdüb tökdüyünü 
o qәdәr dә aydın başa düşmürdü. Bәlkә  dә heç başa 
düşmәk istәmirdi. Hәtta ola bilsin hәkim, cәhrayı  rәngli, 
dama-dama köynәyin üstündәn sarı qalstuk bağlamış bu 
cıbırıx vә mәzәli kişinin dediklәrini ümumiyyәtlә eşitmirdi. 
Amma bununla belә diqqәtli adam hәkimin hәrdәnbir 
bığaltı gülümsәmәyini dә  nәzәrdәn qaçıra bilmәzdi. Bәli, 
o, hәrdәnbir açıq-aşkar bığaltı gülümsәyirdi. Ona görә yox 
ki, xәstәni gәtirәn adamın hәr sözü, hәr hәrәkәti gülmәli 
idi. 
Әslindә 
hәkimin hәmin o sayaq bığaltı 
gülümsәmәyinin yeganә  sәbәbi yaxasını  yırtan töşmәrәk 
"xәstә yiyәsi" ilә müqayisәdә әl arabasına uzadılan ağbaş 
kişinin arıq vә kifayәt qәdәr uzundraz olması idi. Yәqin ki, 
bu iki adamın görünüşündә  nәzәrә çarpan kәskin fiziki 
fәrq, hәkimә Don Kixotla Sanço Pança әhvalatının kәdәrli 
mәnzәrәsini xatırladırdı. 
Onlar  әmәliyyat otağının qapısına çatanda ağ xalatlı 
kişilәrdәn biri sarı qalstuklu iplәmәnin qarşısını kәsib onu 
dayandırmaq istәdi. 
- Burax gәlsin, - hәkim dedi, - nәsә deyilәsi sözü var. 
Qoy ürәyini boşaltsın. 
Koridorun darısqallığına baxmayaraq әmәliyyat otağı 
hündür tavanı, iri aynaları olan geniş tikili sahәsi idi. Tәn 
ortada üstünә yalnız mәlәfә  çәkilәn xәstәnin uzandığı  әl 
arabasına bәnzәr әmәliyyat stolu qoyulmuşdu. Xәstәni әl 
arabasında gәtirәn iki ağ xalatlı kişi onu әmәliyyat 
stolunun üstünә qaldırdı, dinmәzcә gözlәri ilә  hәkimdәn 

DAŞ YUXULAR 
9
getmәk izni aldılar vә sakitcә  әmәliyyat otağından çıxıb 
getdilәr. 
- Hәkim xalatının qolunu geri sivirib uca sәslә tibb 
bacısına - Peroksid gәtirin,sifәtini tәmizlәyin, - dedi, üzünü 
qan bürüyәn xәstәyә baxdı, kiminsә qarasına qәzәblә 
mırtdadı  vә artıq sizin dә tanıdığınız "xәstә yiyәsi"ndәn 
soruşdu - Bunu kim bu hala salıb? 
- Axı  mәn sizә dedim, doktor, yerazlar. 
Ermәnistandan gәlәn qaçqın köpәk-uşaqları. Heç veclәrinә 
dә deyil ki, sifәtini darmadağın elәyiblәr. Hәlә bu harasıdı, 
vәhşilәr onu yerә  yıxıb qarnına-qarnına döydülәr. Hә, 
doktor, yaxşı ki, mәn vaxtında yetişdim. Allah qoymasa, 
sәhәrdәn çıxmışdım ki, bir az havamı  dәyişim. Xaraba 
qalmış Parapetә çatanda, gördüm ki, fәvvarәnin o başında 
beş-altı alçaq bir nәfәri  әzişdirir. Adamlar...adamlar bir 
qıraqda durub, mal kimi dinmәzcә baxırlar... - Bu yerә 
çatanda o, qәfil susdu. Әslindә dodaqları  tәrpәnirdi, 
amma demәk istәdiyi sözlәr xirtdәyindәcә ilişib qalır, 
eşidilmirdi. 
- Perekis qurtarıb, hәkim - Tibb bacılarından hansısa 
(onlardan biri yaşlı, o biri tamam gәnc idi) az qala 
pıçıltıyla, üzür dilәyәn sәslә bildirdi. 
Cәrrah ümidsiz halda: 
- Deyәsәn, spirt olmalıdır, - dedi. 
- Yox, hәkim, nә vardı, hamısı dünәn işlәnib. 
- Yaxşı, suyla yuyun. Marqansını az elәyin. - Hәkim 
otağın küncündәki  әlüzyuyanda  әllәrini sabunlayıb suya 
tutdu vә sonra gәlib durdu әmәliyyat stolunun qabağında. 
- Әynindә nә var soyundurun. Bir dәnә tursik qalsın. 

DAŞ YUXULAR 
10
Üzü, burnu, çәnәsi, qәhvәyi köynәyinin boyunluğu, 
göyümtül pencәyi al qanın içindә olan xәstә  әmәliyyat 
stolunda elә sakit uzanmışdı, deyirdin bәs Parapet 
xarabada bunu yox, әksinә onu bu hala salan o zalım 
düşmәnlәri  әzişdiribilәr. O, sanki dәrin bir yuxuya 
dalmışdı, amma bununla belә ölüm-zülüm qalxıb-batan 
köksündәn titrәk, boğuq bir inilti ayrılırdı. Yatıb, amma elә 
bil heç yatmayıb, hәlә üstәlik yuxu görür vә qәribәsi o idi 
ki, tәpәdәn-dırnağa qәdәr qana bәlәnmiş bu adam sanki 
gördüyü yuxudan lәzzәt alır. 
Qadın xәstәnin sifәtini bürüyәn qanı sildi, hәkim 
nәbzini yoxladı. Tibb bacıları onun pal-paltarını 
soyundurandan sonra o, diqqәtlә xәstәni nәzәrdәn keçirib 
sanki özü-özünә hesabat verdi vә yaxud kimәsә diqtә 
elәdi: 
- Alt dodağında iki çapıq müşahidә olunur. Çәnә 
sümüyü salamatdı. Sağ qolunun iki yerindә  çıxıq var - 
dirsәkdә  vә bilәkdә. Sağ  әlin baş  vә orta barmağı  çıxıb. 
Sol ayağın әzәlәsi bәrk әzilib. Sağ ayağın diz qapağı sınıb. 
Kürәk nahiyәsindә döş qәfәsinin ciddi fәsadı qeyd olunur. 
Kәllә sümüyündә  әzik yoxdur. - Hәkim susdu, ürәyindә 
söydü. - Sotpjasenie mozqa! - Nәdәnsә o, son kәlmәni rus 
dilindә, hәm dә ucadan söylәdi, sonra şalvarının cibindәn 
dәsmal çıxarıb tәlәsmәdәn alnının tәrini sildi vә bu dәfә 
dә rus dilindә nitqini tamamladı: - İzbienie zverskoe! 
Hәkimin dilindәn çıxan hәr kәlmә  xәstәni bura 
gәtirәn adamın sifәtindә  hәyәcan, ağrı  vә  әzab  şәklindә 
yenidәn tәzahür elәyirdi. O, özünü hönkürüb ağlamaqdan 
güclә saxlayırdı. Hәkim müayinәni bitirәndә, "xәstә 

DAŞ YUXULAR 
11
sahibi"nin sәbri dә bitdi. İncidilmiş uşaq kimi hönkürәrәk 
ağladı. 
Әmәliyyat stolunun yanındakı qadınlardan birinin 
(gәnc qadının) gözlәri doluxsundu. Yaşlı tibb bacısı 
qәhәrlәndi vә üzüntü içindә başını buladı. Hönkürәn 
"xәstә yiyәsi"nin halı hәkimin ürәyinә od qoyurdu, hәkim 
bu qәribә adamı sakitlәşdirmәyә çalışırdı: 
- Sizin demәyinizdәn belә  çıxır ki, bu bәdbәxt 
ermәnidir. 
Gülmәli qәhrәmanımız heyrәt içindә gözünü bәrәltdi. 
- Nә  tәhәr ola bilәr ki, siz onu tanımayasınız? Siz 
bilmirsiniz ki, Saday Sadıqlı kimdir? Azәrbaycan teatrının 
fәxri, bir nömrәli aktyor! Siz doğrudanmı belә bir ustad 
sәnәtkarı tanımırsınız, doktor? Televiziyada da 
görmәmisiniz? Yәni bircә  dәfә  mәni dә görmәmisiniz 
televiziyada, doktor? Bәlkә  dә görmüsünüz, amma indi 
yadınıza düşmürәm. Nuvariş Qarabağlıyam mәn - komik 
rollar ifaçısı. Mәni tanımaya bilәrsiniz. Buna görә 
incimirәm sizdәn. Amma inanmıram ki, Saday Sadıqlını 
tanımayan olsun. Axı dünya sәhnәsindә heç kim Hamlet, 
Otella, Aydın, Kefli İsgәndәri onun qәdәr mәharәtlә 
oynamayıb... 
- Mәn sizi dәrhal tanıdım - gәnc tibb bacısı ürәyinin 
әn dәrin guşәsindәki fәrәh hissini gizlәtmәdәn dillәndi. 
- Sәni dә, onu da televizorda çox görmüşәm. - Onun 
yaşlı tibb bacısı  nә  sәbәbdәnsә nazlana-nazlana söhbәtә 
qoşuldu. - Amma xәstәni tanımamaqda Fәrzani doktorun 
günahı yoxdu. Otuz il Moskvada yaşayıb. Bakıya qayıtdığı 
cәmi-cümlәtanı üç ildir. Doktorun Saday Sadıqlını 
tanımamağının gerçәk sәbәbini bilәn kimi artist 

DAŞ YUXULAR 
12
qardaşımız sakitlәşdi. Sonradan onları tanıdıqlarını etiraf 
edәn tibb bacılarının  әvvәl-әvvәl özlәrini bilmәzliyә 
vurmalarını Nuvariş Qarabağlı belә yozdu ki, onlar doktora 
görә ehtiyyat elәyiblәr. Qorxublar ki, qabaqdangәlmişlik 
hәkimin xәtrinә dәyәr. Nuvariş Qarabağlıya elә gәlirdi ki, 
bayaqdan bәri söylәdiklәri hәkimә çatmayıb. Ya hәkim 
çox-çox fikirli olub, ya da Nuvariş Qarabağlı  әsәb 
gәrginliyi sәbәbindәn lazım olan sözlәri tapıb deyә 
bilmәyib. Ona görә  dә  nә  qәdәr mümkündürsә fikrini 
cәmlәmәk, Parapetdә baş verәn müsibәti daha sadә  vә 
aydın şәkildә çatdırmaq qәrarına gәldi: 
-  Әhvalat belә oldu, doktor; mәn sәhәr tezdәn 
şәhәrә  çıxdım.  İndi dәqiq yadımda qalmayıb, saat on 
olardı, bәlkә  dә on bir olardı. Parapetdә  Fәvvarәlәr 
deyilәn yer var, görmәmiş olmazsınız. Bax orda qәfil 
qışqır-bağır qopdu. Elә bil kiminsә  әtini kәsirdilәr. Heç 
demә, bir qoca ermәniymiş ordakı. Bәdbәxt çörәk almaq 
üçün evdәn çıxıb vә elә  hәmin dәqiqә keçib yerazların 
әlinә. Ev paltarındaymış, çәkәlәkdә... 
Mәn ora çatanda bәdbәxti öldürüb hovuza 
tullamışdılar. Gözlәri açıq idi, doktor, dübbәdüz mәnә 
baxırdı. Açığı, mәn onun necә qәtlә yetirildiyini görmәdim. 
Әvvәldәn orda olanların söylәdiklәrinә görә, lap siftә 
ermәnini hovuza tullayıblar, buzlu suyun içinә. Bu da qoca 
kişii, soyuğa dözmәz, istәyәr sürünüb sudan çıxsın. 
Hәmәn cavan oğlanlar hovuzun başında dayanıb yazıq 
kişini tәpiklәyә-tәpiklәyә  tәzәdәn salıblar hovuza, ta canı 
çıxana qәdәr. Allah saxlamış bu Saday Sadıqlının da ki, 
başından ömür-billah qada-bala әskik deyil. Yoxsa ki, 
heylә  zıppıltıda sәnin nә itin azıb. Sadәcә, arına gәlib, 

DAŞ YUXULAR 
13
özün saxlaya bilmәyib. Bu da nәticәsi. Axı o aktyordur, 
ürәk adamıdır. Ürәyi çәkib aparıb onu ora, qabağa durub 
kömәk elәsin. Yerazlar hardan bilir bu kimdir, nәçidi? Axı 
onlar gәlmәdilәr, yerli deyillәr. Elә buna görә dә bәdbәxt 
Sadayı ermәni bilib, vәşilәşiblәr, tökülüşübәr üstünә. Mәn 
ora bircә  dәqiqә yubansaydım onlar bunu da qoca 
ermәninin getdiyi yerә göndәrәcәkdilәr. Allah üzünә 
baxdı, sağ qaldı. Başına dönüm, doktor, xilas elә onu. Bu 
böyük insanın hәyatı sizin әlinizdәdir, - dedi vә artist 
nәhayәt ki, indicә  eşitdiyiniz gurultulu, hәyacanlı nitqini 
başa vurdu. 
Hәkim әmәliyyata tәlәsirdi. Amma bunun üçün elә bil 
nәsә çatışmırdı. Görünür, artistin nitqindәn tәsirlәnmişdir. 
O,  әmәliyyat stolunda tirrәnәn Hamlet-Otello-Kefli 
İsgәndәrin ayrı-ayrılıqda vә hamısı bir yerdә qoca 
ermәnini xilas elәmәk istәyindә qeyri-adi bir әlamәt 
görmürdü. Hәkimә görә bir tikә adamlığı olan hәr kәs elә 
bu sayaq hәrәkәt edәrdi, basqa sayaq yox. Amma bu 
şәhәrin adamları elә bil әvvәlcәdәn sözlәşib  әlbir olublar 
ki, adamlıq deyilәn o idbarı yaxın buraxmasınlar. Hәtta 
yüz faiz әmin ola bilәrsiniz ki, adam sifәti görmәk bu 
mәxluqlara sәrf elәmir. 
Cәmi on-onbeş gün bundan irәli doktor Fәrzani bu 
otaqda hansısa möcüzә sayәsindә kilinikaya çatdırılan on 
dörd-on beş yaşlı ermәni qızcığazın üstündә olduqca ağır 
cәrrahi әmәliyyat aparmışdı. 
Metronun basabas vaxtı bir neçә azәrbaycanlı arvad 
üstünә cumub yüzlәrlә  mәxluqun gözü qarşısında hәmin 
qızcığaza divan tutmuşdu. Hәlә bundan da bir neçә gün 
irәli bir başdanxarab  şair xәstәxanaya basqın edib qırx 

DAŞ YUXULAR 
14
ildәn bәri kordologiya şöbәsindә can qoyan hәkimi 
tәpәqapaz eyәyib halal-hünbәt kobinetindәn bayıra 
atmışdı, nәdi-nәdi ermәninin qarnından çıxıb. Bu 
biabırçılıqdan sonra xәstәxanada dәrmana bir nәfәr 
ermәni qalmadı, nә  hәkim, nә xidmәtçi. Kimi evinә girib 
bayıra çıxmadı, kimi Bakıyla әbәdilik vidalaşdı. 
- Hәr  şey aydındı, Numayiş müәllim, fars demiş
mәsәlә  mәlum. - Hәkim ovqatının açıq-aşkar pәrtliyinә 
uyuşmayan gümrah sәslә dedi vә  cәrrah alәtlәrini  әlinin 
altında yerbәyer etmәyә başladı. Nuvariş Qarabağlı 
doktorun gül kimi adını  tәhrif elәmәsindәn incimәdi (bu 
insan otuz il Moskvada yasayib, belә xırda-para yanlışlığa 
yol vermәkdә tam sәlahiyyәtlidir), amma bu xırda 
yalnışlığa düzәliş vermәyi dә unutmadı. 
- Deyimmi Nuvariş Qarabağlı kimdir, doktor - sözә 
başladı - Adi bir artist. Yüzlәrlә Nuvariş Qarabağlı Saday 
Sadıqlinin çölә atılan bircә  dırnağına dәymәz. Nadan 
uşaqları, kaş onun yerinә mәni vuraydılar. 
- Bu da Qarabağlıdır? - Hәkim soruşdu vә növbәti 
dәfә xәstәnin nәbzini yoxladı. 
- Yox ey, yox, doktor. Hec mәn dә Qarabağlı 
deyilәm, Kürdәmirdәnәm. Qarabağlı  mәnim lәqәbimdir. 
Saday Sadıqlı Naxçıvandandı, Ordubadda Әylis deyilәn bir 
kәnd var, oralıdı. Düzdü, mәn orda olmamışam, amma 
bilirәm ki, Nuh Nәbidәn qalma bir kәnddi. Vaxtilә , 
deyirlәr, orda çoxlu ermәni yaşayırmış. Onların deyәsәn 
yeddi ya sәkkiz kilsәsi indiyәcәn durur. Görünür o 
ermәnilәr ağıllı, xeyirxah insanlar imiş. Bu Saday Sadıqlı 
da onlar kimi düz adamdır, doktor, istәyir lap dünya 
dağılsın, ağa qara demәz. Neçә ildir düz sözә görә başı 

DAŞ YUXULAR 
15
bәla çәkir, yenә  dә özünә  yığışmır.  İki aydan sonra yaşı 
әlli olacaq, di gәl on yaşlı uşaq kimidi. Ürәyi dilindәdi. Belә 
qarışıq zamanda da dilini dinc qoymur. Ermәni yox ey, pis 
biz özümüzük, deyir. Qorxub çәkinmir. Hәr yerdә deyir 
bunu - teatrda, çayxanada. 
Doktor Fәrzani gözlәrini geniş açıb bu dәfә  xәstәnin 
sifәtinә  mәxsusi bir nәzәr yetirdi. Elә bil onu ilk dәfә 
görürdü. Bayaqdan başdaşı kimi tәrpәnmәz dayanıb, 
susan tibb bacıları da tәrpәşib xısınlaşdılar. Fәrzani 
Nuvariş Qarabağlının әlindәn möhkәm yapışıb onu qapıya 
sarı çәkәrәk dedi: 
- Hә, di tәrpәn, cavan oğlan, burda daha sәnlik bir iş 
qalmadı. Dәhlizdә әylәş, dincini al. Ya da get evә, necә ki, 
lazımdı dincәl, yüz vur bәdәnә, başını bastır yat. Әgәr 
istәsәn, sonra gәlәrsәn. Bu sәnin üçün apensit deyil ki, 
tezcәnәk kәsib atasan, kapitalnı remont telәb olunur 
burda,  әn azından üç-dörd saat çәkәcәk, fikir elәmә. 
Dostun yaşayacaq. Mәn ondan elә Otello düzәldәcәyәm, 
Dezdomona hayıl-mayıl olacaq, bircә  kәrә görәn kimi, 
ürәyi gedib yıxılacaq. 
Elә belә, danışa-danışa hәkim artisti dәhlizә ötürdü 
vә ardınca qapını bağladı. 
Hәmin an, yәni әmәliyyat otağının qapısı bağlananda, 
Nuvariş Qarabağlı dәşәtli tәnhalıq, tәklik hiss elәdi. Elә bil 
işıqlı dünya indicә üzünә örtülәn qoşatay qapının o 
üzündә qalmışdı. Uzun, yarıqaranlıq koridoru qәbirstanlıq 
sıxıntısı bürümüşdü.  İşıq yanmırdı.  Әtrafda ins-cins gözә 
dәymirdi. Koridorun әks tәrәfindә, başdakı iki lay 
pәncәrәnin  şüşәlәri kor gözlәr kimi qaralırdı. Bu, iki 

DAŞ YUXULAR 
16
sәbәbdәn ola bilәrdi, ya aynaları bәs deyincә toz basıb, ya 
da bayırda şәr vaxtıdır, qaranlıq qovuşub. 
Tәk bircә yerdә, aynәbәndin yaxınlığındakı qapı 
sәmtdә oturacaq görunurdü. Bundan ayrı bu qüssәli 
koridorun harasındasa bir hovur әylәşmәk imkanı  sıfıra 
bәrabәr idi. Nuvariş Qarabağlı asta-asta oturacağa tәrәf 
addımladı. Başgicәlәnmә  vә ürәk bulanması  nәfәsini 
kәsirdi. Bayaqdan siqaret tüstüsü üçün içi yanırdı, amma 
әlini cibinә salmağa vә ordan siqaret, kibrit çıxarmağa 
belә heyi qalmamışdı. Oturacağa yaxınlaşdı, qapının lap 
böyründә alt-alta vurulmuş iki lövhә gördü. Üst lövhәdә iri 
qara hәriflәrlә yazılmışdır: "Travmatologiya vә cәrrahiyyә" 
şöbәsi, aşağıda xırda hәriflәrlә  "Şövbә müdiri Cәrrah 
Fәrzani Fәrid Hәsәn oğlu." Doktor Fәrzaninin kabinetinin 
qapısı açıq idi. 
Mәşәqqәtli gün Nuvariş Qarabağlını üzüb әldәn salsa 
da, bircә hovur dizini qatlayib әylәşmәk istәsә dә, qapının 
yanındakı oturacaqda әylәşmәdi. 
Ona elә  gәldi ki, әgәr indi burda otursa bir dә heç 
zaman ayağa qalxa bilmәyәcәk. Ehmalca açıq qapıdan 
kabinetә  nәzәr saldı: stol, iki köhnә stul, divan, seyf, 
soyuducu, köhnә televizor, elektirik çaydan, әlüzyuyan... 
O, cibin eşәlәyib siqaret tapdı  çıxartdı, amma yenә  dә 
çәkmәdi. Güclü ürәk bulanmasının tәsiri altında pәncәrәyә 
sarı  gәldi vә heç ora çatmamış  әmәliyyat otağının 
yanından digәr istiqamәtә  dә eynәn belә bir koridorun 
uzanıb getdiyini gördü. Doktor Fәrzaninin kabineti 
yerlәşәn bu koridorun hәmәn o boş, kimsәsiz kolidordan 
fәrqi bu idi ki, burda çoxlu pәncәrәlәr vardı  vә  dәhliz 
boyunca sıralanan göyümtül palata qapıları tutqun şüşәli, 

DAŞ YUXULAR 
17
kül rәngli pәncәrәlәrә baxırdı. Pәncәrәlәrdәn birinin 
önündә ayağı gipsә salınan oğlan qoltuq ağacına söykәnib 
siqaret çәkirdi. Ona yaxın, qapısı açıq palatanın qarşısında 
qolu sarıqlı bir qadın durmuşdu. Koridorda o iki nәfәrdәn 
savayı ayrı bir inli-cinli yox idi. 
Nuvariş Qarabağlı bayaqdan barmaqları arasında 
saxladığı siqareti yandırdı. Elә ilk qullabdaca gözlәrinә 
qaranlıq çökdü. İndicә yerә  yıxılacağından qorxdu. 
Divardan tutub, birtәhәr özünü oturacağa çatdırdı. O 
vaxta qәdәr oturmalıydı ki, gözünün qabağını kәsәn qara 
pәrdә çәkilsin. Gözünün pәrdәlәnmәyi cәhәnnәm, bu saat 
onu hәr  şeydәn daha çox bütün bu olanları Saday 
Sadıqlının arvadı Azadә xanıma necә çatdıracağı 
qorxudurdu. 
Nuvariş Saday Sadıqlının evinә tez-tez gәlirdi. Onun 
arvadının harada işlәdiyini dә bilirdi. İndi isә belә bir 
vәziyyәtdә burdan qalxıb Azadә xanımın iş yerinә 
yollanmaq onun nәzәrindә demәk olar ki, mümkünsüz iş 
idi. Hәlә bilmir ki, kişinin başına gәtirilәnlәri necә, nә 
tәhәr danışacaq. Yaxşısı budur, tәrpәnmәsin burdan, 
әmәliyyatın sonuna qәdәr gözlәsin.  Әmәliyyat bitәr, 
Sadayın yaraları sarınar, huşu üstünә gәlәr, ancaq bundan 
sonra baş verәnlәri Azadә xanıma çatdırmaq o qәdәr dә 
çәtin olmaz. ( Unudub ki, bu gün bazardır vә  tәbii ki, 
Azadә xanım da işdә deyil.) 
Nuvariş Qarabağlı üç dәfә evlәnsә  dә, bu müdhiş 
gecәdә bütün şәhәrdә yolunu gözlәyәn bir kimsә yoxdur. 
Birinci dәfә ailә qurmaq qәrarını verәndә 19-20 yaşı vardi: 
heç nә, gözü tutan qızı nişansız, toysuz, xeyir-duasız bir 
taksiyә basıb ata evinә gәtirdi. Toy cәhәnnәm, olur olsun, 

  1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə