Dərslik Bakı, Şərq-Qərb Nəşriyyat Evi, 2015,80 səh



Yüklə 373.03 Kb.
PDF просмотр
səhifə4/4
tarix25.04.2017
ölçüsü373.03 Kb.
1   2   3   4

Ailə planlaşdırılması - nikah üçün

sərbəst seçimi təmin edir, ailədə

uşaqların sayını müəyyənləşdirir.

Ailədə uşaqların miqdarı valideynlərin

dini tərbiyəsi, həyat tərzi, təhsili,

mümkün olan imkanlarından asılıdır.



Zorakılığın olmaması - İnsanlar

cinsindən asılı olmayaraq, bərabər

hüquqlara malikdir. Ancaq çox vaxt

qadınlarin hüquqlarının pozulma

hallarının şahidi oluruq. Ailədə qadına

qarşı zorakılıq tam dözülməzdir. Qadın

ana, bacı, qız və ya həyat yoldaşıdır.

Ailəsini xoşbəxt, övladlarının nəcib

insanlar kimi böyüməsini istəyən hər

bir kəs qadınlara dayaq olmalıdır.



Cinslər arasında normal münasibət

- əks cinslərə hörmətlə yanaşmaq,

onlara dəyər verməyi, davranışda

məsuliyyət hiss etməyi nəzərdə tutur.

Yəni hər bir şəxs reproduktiv

sağlamlığı təmin edən kompleks rifah

hüququna malikdir.

Cinsi yolla yoluxan xəstəliklərin

(CYYX) olmaması - reproduktiv

sağlamlıq üçün vacib şərtlərdən

biridir. CYYX-yə QİÇS, Herpes və s. bu

kimi xəstəlikləri göstərmək olar.

Xəstəliklər içərisində ən

təhlükəlilərdən biri QİÇS-dir. O,

insanın immun sistemini tədricən

dağıdır və xəstənin ölümünə səbəb

olur.

Şəxsi gigiyena - dəri, saç və dırnaqlara, hərəkət və qamətə, geyimə,

qidalanmaya verilən gigiyenik tələblərin, reproduktiv orqanlara qulluq etməyin

kompleks vəhdətidir. Reproduktiv orqanlar, onların funksiyaları, onlara qulluq

qaydaları haqqında məlumatsızlıq qarşısıalınmaz xəstəliklərə səbəb ola bilər.

Çoxalma sistemi ifrazat sistemi ilə əlaqəli olduğuna görə onun gigiyenası

vacibdir. Bu üzvlər təmiz saxlanılmadıqda onlarda başlayan infeksiyalar yayılaraq

həm cinsiyyət orqanların, həm də ifrazat orqanlarını - böyrəkləri, sidik axarlarını,

sidik kisəsini və sidik kanalını zədələyir, müxtəlif xəstəliklər törədir.



1.  Şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etməməyin nəticələrinə dair təqdimat

hazırlayın.

2.  Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əsasən aşağıdakı cədvəli

doldurun.



Qadınların hüquqları

Hüquqların qorunmasının əhəmiyyəti

 

 



3.  Reproduktiv sağlamlığın qorunmasının qlobal problem hesab olunmasının

səbəbini araşdırın və həmin səbəbi 1-2 cümlə ilə ifadə edin.

2. TƏHLÜKƏSİZ HƏYAT

Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin “112 ” qaynar telefon xəttinə tez-

tez yanğın, liftdə köməksiz vəziyyətdə qalma, qazdan boğulma, kimyəvi yanıqlarla bağlı

məlumatlar daxil olur.

Bu kimi fövqəladə hadisələrin baş verməməsi üçün hansı təhlükəsizlik qaydalarına

əməl olunmalıdır?

Məişətdə ən çox rast gəlinən hadisələrdən biri məhz qaz cihazlarından törənən

yanğınlar, partlayışlar və zəhərlənmələrdir. Əsasən, buna qaz sızması səbəb olur.

Buna görə də mənzildə və digər yerlərdə qaz qoxusu hiss etdikdə kibrit, alışqan

yandırmaq, elektrik cihazlarını cərəyana qoşmaq olmaz. Bu, partlayış və yanğına

səbəb ola bilər.

Qazın sızması qaz cihazındaki kranın açıq qalması, qaz kəmərinin və ya qaz cihazının

zədələnməsi nəticəsində yarana bilər. Əgər sızma qaz cihazındaki kranın açıq

qalması nəticəsində baş verərsə, onu bağlamaq, mənzilin havasını təmizləmək üçün

qapı və pəncərələri açmaq lazımdır. Əgər qazın sızması qaz kəmərinin və ya qaz

cihazının zədələnməsi səbəbindən baş verərsə, onda qazdan istifadə etmək olmaz

və təcili Qaz idarəsinin qəza xidmətinə xəbər vermək lazımdır.

Qaz kəmərlərindən, qaz balon və cihazlarından qazın sızmasını yoxlamaq üçün açıq

oddan istifadə etmək qəti qadağandır.



qaz cihazı olan otaqda

nəfəsliyi açıq saxlayın;

işlək qaz cihazını

nəzarətsiz qoymayın.

Suyun daşması alovun

sönməsinə və qaz

sızmasına səbəb olduğu

üçün çaydanda və

qazanda suyu

qaynadarkən daşıb

tökülməyəcəyi səviyyəyə

qədər doldurun;

qaz plitəsi üzərində

dəsmal və geyim

qurutmayın;

evi isitmək məqsədilə

mətbəxdəki qaz

plitəsindən istifadə

etməyin;

qaz cihazını işlək

vəziyyətdə qoyub

yatmayın;

mənzilə girərkən yalnız

qaz sızmasının

olmadığına tam əmin

olduqdan sonra işığı

yandıra və elektrik

cihazlarından istifadə

edə bilərsiniz.

Rauf 5-ci sinifdə oxuyur. O, həyətdə

oynamaq istəyir. Hava soyuq

olduğundan ana onu həyətə qoymur.

Rauf bu dəfə top oynamaq fikrinə

düşür. Topun saplarının çıxdığını

görüb qayçı ilə onları kəsmək istədi. O,

qayçını götürən zaman yıxıldı və qayçı

onun gözünü zədələdi.

Axı Rauf aşağı siniflərdə oxuyarkən

kəsici və deşici alətlərlə necə

davranmaq lazım olduğunu, hansı

təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməli

olduğunu öyrənmişdi. Bəs necə oldu ki,



bədbəxt hadisə baş verdi? Həmin

qaydaları siz də yada salıb suala cavab

verin.

Lalə elektrik lampalarını yanılı halda yaş

əsgi ilə təmizləmək istəyirdi. Anası ona



bəzi tövsiyələr verdi. Sizcə, ana hansı

tövsiyələri verdi?

Bu ilkin yardım tədbiri hansı qəzalar

zamanı göstərilə bilər? Bu hallar hansı

qaydalara əməl olunmaması

nəticəsində baş verir?

1. 

Asifə elektrik mişarı ilə ağac doğramaq tapşırılmışdı. O hansı təhlükəsizlik

qaydalarına əməl etməli idi?

2.  Məktəb emalatxanasında rahat işləmək üçün lazım olan təhlükəsizlik

qaydalarının siyahısını tərtib edin.

3.  Məişətdə işlədilən cihazların əksəriyyəti insan əməyini yüngülləşdirsə də,

onlarla düzgün davranmadıqda qəzalar baş verə bilər. Qəzaların baş

verməməsi üçün hansı təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmalıdır?



Gülər evdə tək idi. Dərsdən gəlib

yuyunmalı, yeməyi isitməli, çay

dəmləyib içməli idi. Bu zaman bir anlıq

düşündü: mən müəllimimin və

valideynlərimin öyrətdiyi hansı qaydalar

çərçivəsində hərəkət etməliyəm?

Bəs hansı təhlükə zamanı

valideynlərə və elektrik

mühəndisinə xəbər verilməlidir?

elektrik cihazına toxunarkən arabir

sancma hiss olunarsa;

rozetkanın rəngi dəyişərsə;

elektrik cihazından və ya naqildən

yanıq iyi gələrsə;

rozetkadan cızıltı səsi gələrsə;

qığılcım baş verərsə.

3. TƏBİƏTİN CANLI TƏHLÜKƏLƏRİ

Hər hansı bir zədələnmə zamanı həkiməqədər ilk yardımın böyük əhəmiyyəti

olduğunu artıq bilirsiniz. Bunun üçün ilan sancması, burxulma və çıxıqlar, sınıqlar,

qanaxma, yanıqlar, ürəkgetmə, boğulma zamanı ilkin yardım tədbirlərini yadınıza

salın.

Bəs bu hadisələrin məsuliyyətsizlik nəticəsində yarandığını və yaxud təhlükəsizlik

qaydalarını bilməməkdən baş verdiyini bilirsinizmi? Heç özünüzə: “Belə etsəydim, bu

baş verməzdi” demisinizmi?

Dünyada, o cümlədən də bizdə zəhərli ilanların sancmasından hər il çoxlu adam

ziyan çəkir. Havaların həddən artıq isti keçdiyi yay aylarında bu təhlükə daha da artır.

Süleyman Sani Axundovun əsəri əsasında çəkilmiş “Qaraca qız” filmini yadınıza salın.

Ağca xanım Qaraca qızın çəpərin yanında oxuduğu mahnını dinləyərkən çəpərin

dibindəki zəhərli ilan atılıb onun çılpaq qolunu sancır. Qaraca qız Ağca xanımın

qolundan zəhəri sorub yerə tökməyə başlayır. Qaraca qızın dodağında çat yeri olduğu

üçün zəhər tüpürcəklə onun qanına yeriyir və onu xilas etmək olmur.

Hal-hazırda insanların istirahət etdiyi ictimai yerlərdə: dağların ətəklərində,

meşələrdə, çay kənarlarında daha çox salmır. Çünki təbiət qoynunda istirahət daha

maraqlı olur və orqanizm üçün daha faydalıdır. Xüsusən, yay aylarında belə istirahət

mərkəzlərinə daha çox insan axın edir. Ancaq yadda saxlayaq ki, belə yerlərdə də biz

bəzi təhlükələrlə rastlaşa bilərik. Belə təhlükələrin bir qismi də o yerlərdə olan

canlıların bəzilərinin verə biləcəyi təhlükədir. Gəzintilərə çıxarkən ilanlarla,

əqrəblərlə, zəhərli hörümçəklərlə, müxtəlif gənələrlə, yırtıcı məməlilərlə və s.

rastlaşmaq olar. Belə hallarda çox vaxt xoşagəlməz hadisələr baş verir.

İlan sancması zamanı hansı ilkin yardım tədbirlərinin görülməli olduğunu yadınıza

salın. Bəs ilanlara haralarda təsadüf olunur? Onlarla rastlaşan zaman nəyi bilmək

lazımdır?

Əhali sürünən heyvanların, xüsusilə ilanların həyat tərzləri, davranışları barədə

məlumatsız olduğundan tez-tez ilan sancmalarına məruz qalır. Zəhərli ilan sancması

hallarının 30 faizi ölümlə nəticələnir. Çünki ilan zəhərinin tərkibində əsəb sisteminə

təsir göstərib iflicə səbəb olan, qandakı qırmızı qan


hüceyrələrini, qan damarının divarlarını parçalayaraq qansızmaya səbəb olan, qanın

laxtalanma qabiliyyətini azaldan və ya artıran fermentlər vardır.

İlanlar, əsasən, ölçülərinə və növlərinə görə bir-birlərindən fərqlənirlər. Uzunluğu 12

metrə, çəkisi 120 kq-a çatan nəhəng anakondalardan tutmuş, 12 santimetr uzunluğu

olan soxulcanabənzər kor ilanlara kimi çox müxtəlif ölçülü ilanlar var.

İlanlar hücum etmir, yalnız bədənləri açılacaq qədər düşmənə tərəf tullanır və

sancmağa çalışaraq özünü müdafiə edir. Bu isə ilanı tutmaq, öldürmək istədikdə

baş verir. Əks halda, ilan insanla qarşılaşdıqda dərhal qaçmağa, gizlənməyə çalışır.

Onlar qıvrılmış bədənlərinin açılacağı qədər məsafəyə tullanır və ya sıçrayırlar. Ona

görə də ilanlara, xüsusilə də zəhərli ilanlara 1,5 metr məsafədən artıq yaxınlaşmaq

təhlükəlidir. İlanlar təsadüfən ona çox yaxınlaşdıqda, ayaq altında qaldıqda, əllə

toxunduqda özlərini müdafiə etmək məqsədilə sancırlar.

Ona görə də ilan olması ehtimal olunan ərazidə gəzərkən və ya işləyərkən ehtiyatlı,

diqqətli olmaq lazımdır. Belə halda hər hansı bir əşya ilə və ya ayaqla yeri, daşı,

kolluğu döyəcləmək, sonra sakitcə dayanıb diqqətlə qulaq asmaq lazımdır. Əgər ilan

varsa, bu səsdən qorxub fısıldayaraq özünü büruzə verəcəkdir.

Bütün ilanlar zəhərli deyil. Bir çox zəhərsiz ilanlar da, məsələn, qızıl ilan, şahmar,

təlxə, kələzlər düşmənlə rastlaşdıqda eyni ilə zəhərli ilanlar kimi davranırlar. Xalq

arasında qızıl ilan kimi tanınan zəhərsiz sarıqarın təlxə özünü daha aqressiv aparır.

Yaxınlaşdıqda adamın üstünə tullanmağa, hücum etməyə çalışır.

İlan sancması zamanı insana tibbi yardım tədbirləri


ilk saniyələrdən başlayır. Hər şeydən əvvəl, ilanın zəhərli və ya zəhərsiz olduğunu

müəyyən etmək lazımdır. Əgər zədələnən yerdə - ilan dişi batan hissədə iki iri qırmızı

nöqtə görünürsə, bu, zəhər dişlərinin yeridir və sancmış ilanın zəhərli olduğunu

göstərir. Əgər 2 cərgə çoxsaylı kiçik qırmızı nöqtələr görünürsə, bu xırda yem

dişlərinin yeridir və deməli, zəhərsiz ilan sancmışdır.

Zəhərli hörümçəklər: Hörümçəklər içərisində zəhərli növlər çox azdır.

Respublikamızda 2 zəhərli hörümçək növünə təsadüf edilir. Bunlar qaraqurd və

tarantuldur. Qaraqurdun zəhəri heyvanlar və insanlar üçün qorxuludur. Orta

Asiyada yayılan hörümçək növlərinin zəhəri atı, inəyi, hətta dəvələri belə öldürür.

Bizim respublikada yayılan növlərin zəhəri o qədər də güclü deyil. Hörümçəklərin

sancması zamanı baş və əzələ ağrıları, ürəkbulanma və zəiflik, tənəffüsün

çətinləşməsi, qızartı, şişkinlik, iltihab kimi əlamətlər müşahidə olunur.

Əqrəblər də insanlar üçün təhlükə törədə bilir. Onlar quyruqda yerləşən neştərlə

sancdıqda zəhər yaraya axır. Əqrəblər gündüzlər gizlənir, gecələr isə ov edir. Onlara

daş altında, divar daşları arasında, torpaqda rast gəlinir. Respublikamızda 3 növ

əqrəb yaşayır. Sarı və boz əqrəbin zəhəri zəif, qara əqrəbin zəhəri isə çox güclü

təsirə malikdir. Onun dişlədiyi insan 10-15 gün çox ağır xəstə olur.

1.  İstirahət mərkəzlərinin birində istirahət edən zaman Aysel qaldığı evə doğru

gürzənin süründüyünü gördü. Bu zaman Aysel hansı təhlükəsiz davranış

qaydalanna əməl etməlidir?

2.  Nurgün Naxçıvan şəhərində qara əqrəblərin yayıldığını bilir. O, Naxçıvanda

bibisigilin həyətində uşaqlarla top oynayanda top həyətdə yığılmış daşların

yanına düşdü. Nurgün topu götürmək istədikdə burada əqrəbin olduğunu

gördü. O hansı təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməlidir?

3.  Otlaq gənələri ensefalit xəstəliyinin keçiricisidir. Onlar haqqında məlumat

toplayın və onlardan qorunmaq yollarını müəyyən edin.



4. YOL HƏRƏKƏTİNİN NİZAMLANMASI

İllər öncə yolayrıcılarında hərəkəti nizamlayıcı şəxslər tənzimləyirdilər. Hal-hazırda

onların yerini işıqforların tutmasına baxmayaraq, yenə də nizamlayıcılar

yolayncılarının yanında növbə çəkir, hərəkətə nəzarət edir, ehtiyac olarsa, hərəkətə

müdaxilə edir.

Sizcə, nizamlayıcı şəxslərin müdaxiləsinə nə zaman ehtiyac duyulur? 

Hansı situasiyalarda hansı qaydalara əməl olunmalıdır?

Statistika göstərir ki, yol-nəqliyyat hadisələrinin böyük əksəriyyəti piyadaların,

xüsusilə də məktəblilərin yol hərəkəti qaydalarını ya bilməmələri, ya da bilərəkdən

əməl etməmələri üzündən baş verir.



Bu şəkillərdəki insanlar hansı qaydaları pozurlar?

İntizamsız hərəkət iştirakçısı olmaqla biz həm özümüzü, həm də avtomobil

sürücülərinin həyatını təhlükə altına salmış oluruq. Bu azmış kimi yol-nəqliyyat

hadisələri dağıntıya, əmlakın sıradan çıxmasına da səbəb olur.

Gəlin görək hansı hallarda biz təhlükə ilə qarşılaşırıq?

- Dərsdən çıxıb evə gedərkən küçənin əks tərəfində yoldaşınızı görsəniz, özünüzü

unudub, nəqliyyat vasitələrinin qarşısına çıxaraq yolun o biri tərəfinə qaçmağa

çalışmayın. Bu çox təhlükəlidir. Çünki sürücü sizi görüb əyləci nə qədər tez basmağa

çalışsa da, avtomobili dərhal saxlaya bilməyəcək. Bu fizikanın qanunlarına görə

qeyri-mümkündür. Çünki sürücü əyləci basdıqdan sonra avtomobil ətalətlə

müəyyən məsafəni qət edir ki, bu, əyləc yoludur. Yol quru olduğu halda sürtünmə

qüvvəsi artır və əyləc yolu azalır, əksinə, yol yaşdırsa, sürtünmə qüvvəsi azalır və

əyləc yolu artır. Beləliklə, sürücünün təhlükəni gördüyü andan avtomobilin tam

dayandığı ana qədər getdiyi yol



əyləc yoludur. Bunu bilərək özünüzü və başqalarını təhlükə altına atmayın.

- Keçidlə keçərkən keçidi başa çatdıra bilməmisinizsə, nəqliyyat vasitələrinin əks-

istiqamətli hərəkətlərini ayıran xəttin üstündə dayanıb gözləyin. Yalnız hərəkətin

təhlükəsizliyinə əmin olduqdan sonra və işıqforun (nizamlayıcının) siqnalını nəzərə

almaqla yolu keçməyə davam edə bilərsiniz.

- Yoldaşlarınızla yalnız nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti istiqamətində, yolun hərəkət

hissəsinin sağ tərəfi ilə bir sırada dörd nəfərdən çox olmayan dəstə ilə getməyə

icazə verilir. Dəstənin qabağında və arxasında - sol tərəfdə müşayiətçilər

olmalıdırlar, onlar əllərində qırmızı bayraqcıqlar, sutkanın qaranlıq vaxtında və

məhdudiyyətli görünmə şəraitində isə yandırılmış fənərlər: qabaqda ağ, arxada

qırmızı işıq fənəri tutmalıdırlar.

Yəqin ki, çoxunuz velosiped sürməyi sevirsiniz. Dənizkənarı Milli Parkda gəzintiyə

çıxmaq, bu nəqliyyat növü ilə istirahət mərkəzlərində dostlarınızla yarışmaq və s.

çox xoşdur. Lakin çox hallarda velosipedlə küçəyə çıxarkən avtomobil axını ilə

üzləşirsiniz. Beləliklə də, həm özünüzü, həm də başqalarını təhlükə qarşısında

qoyursunuz. Bunun üçün də aşağıdakıları bilmək və onlara əməl etmək vacib

şərtdir.

Yollarda velosiped sürməyə 14 yaşından sonra icazə verilir. 14 yaşına qədər isə

velosipedi yalnız qapalı həyətlərdə və parklarda sürə bilərsiniz.


Bu nişanın qoyulduğu yerdə velosiped sürməyə icazə verilmir.

Küçələrdə və yolayrıcılarında velosipedçiyə sola dönməyə və əks-istiqamətdə

hərəkət etmək üçün geriyə dönməyə icazə verilmir. Yolayrıcılarında velosipedi

ancaq düz istiqamətdə sürməyə icazə verilir. Çünki səkinin yaxınlığında hərəkət

edən velosiped dönərkən düz istiqamətdə hərəkət edən avtomobillərin

hərəkətinə mane olur.



Dəstə halında velosiped sürərkən hansı qaydalara əməl olunduğunu müəyyənləşdirin.

Yolayrıcından kənarda yolun velosiped yolu ilə nizamlanmayan kəsişməsində

velosiped sürücüləri bu yolla hərəkət edən nəqliyyat vasitələrinə yol

verməlidirlər. Yolu keçmək üçün dəstənin rəhbəri yolun digər istiqamətindən

avtomobilin gəlmədiyinə əmin olmalı, qırmızı bayraqcığı yuxarı qaldıraraq

dəstənin üzvlərini yolayrıcından buraxdıqdan sonra onlara çataraq öz yerini

tutmalıdır.

Velosipedçilərin dəstə halında hərəkətinə günün yalnız işıqlı vaxtı icazə verilir.

Velosipedlər yalnız yolun sağ kənar zolağında, yol nişanları və ya yol

nişanlanmasının tələblərinə riayət etməklə, mümkün qədər sağ tərəfdə bir

cərgə ilə hərəkət etməlidirlər. Bəzən piyadalar üçün maneə yaratmamaq şərtilə

velosipedçilərin yolun sol çiyni ilə hərəkətinə icazə verilir. Velosipedçilər dəstəsi

yolun hərəkət hissəsi ilə getdikləri vaxt hərəsi 10 velosipedçidən çox olmayan

qruplardan ibarət olmalıdırlar. Nəqliyyat vasitələrinin ötməsini asanlaşdırmaq

üçün dəstələrin arasındakı məsafə 80-100 metr olmalıdır.

Maneəsiz və təhlükəsiz hərəkət yalnız bütün hərəkət iştirakçıları müvafiq qaydaları

yaxşı bildikdə və bu qaydalara riayət etdikdə təmin olunur. Hərəkət qaydalarını

pozan piyadalar və velosipedçilər inzibati və ictimai qaydada məsuliyyətə cəlb oluna

bilər. İnzibati cəza pozuntunun xarakterindən asılı olaraq, şifahi xəbərdarlıq, qayda

pozuntusu haqqında məktəbə və valideynlərə məlumat verilir.

1.  Şose ilə gedən velosipedçi nə etməlidir?

Yaxınlıqda heç bir nəqliyyat vasitəsi yoxdursa, əlini sükandan buraxıb sürə

bilər.

Heç bir halda sükanı buraxa bilməz.



Hər iki ayağı pedalda olarsa, sükanı buraxa bilər.

1.  Piyada keçidinin yanında sürücü avtomobili saxlayaraq əli ilə yolu keçmək olar

işarəsini verərsə, necə etmək lazımdır?

Yolu keçmək olar.

Yolu keçmək olmaz.

Gözləmək lazımdır.

Digər nəqliyyat vasitələrinin dayanan bu avtomobili ötüb-keçməyəcəyindən

əmin olduqdan sonra yolu keçmək olar.

2.  Yağış yağdıqdan sonra piyada yolu keçməyə hazırlaşır. Sürücü əyləc pedalını

basan kimi avtomobili dayandırmaq mümkündürmü? Bunun səbəbini izah edin.

3.  Velosipedçi yol-nəqliyyat hadisəsi ilə qarşılaşmaması üçün hansı qaydalara

əməl etməlidir?

4.  Velosipedçi hərəkət zamanı yolun sol çiyni ilə nə zaman gedə bilər?

Bütün hallarda;

Velosipedçi üçün rahatdırsa;

Yalnız kənd yerlərində;

Əgər piyadaların maneəsiz hərəkəti üçün təhlükə yaratmırsa.



5. BİR-BİRİMİZƏ DƏSTƏK OLAQ

Planetimizdə hər an müxtəlif fövqəladə hadisələr baş verir. Kütləvi informasiya

vasitələri ilə bu fövqəladə hadisələr nəticəsində yaralananların, qurbanların sayı,

eyni zamanda maddi ziyan barəsində hər birimiz məlumatlanırıq.



Bəs insanlar fövqəladə hallar zamanı bir-birinə necə dəstək olmalıdır? 

Bütün insanların yardım ehtiyacları necə ödənilir?

İnsan cəmiyyətinin inkişaf tarixi təbii fəlakətlər, qəzalar, bədbəxt hadisələrlə qırılmaz

bağlıdır. Hər il təqribən 200 milyondan artıq insan quraqlıq, daşqın, siklon, zəlzələ,

meşə yanğınları, torpaq sürüşmələri və digər təbiət hadisələrindən zərər çəkir.

Əhalinin sayının artması, ətraf mühitin çirklənməsi və dağılması, qlobal istiləşmə

təbii fəlakətlərin sayını və təsirini daha da artırır, texnogen qəzalara yol açır. Buna

görə də dünya dövlətləri belə qəzalar zamanı bir-birlərinə dəstək olmaq üçün

müxtəlif addımlar atır.

2005-ci ildə Yaponiyada 168 ölkənin hökumət nümayəndələrinin iştirakı ilə

Fəlakətlərin azaldılması üzrə ümumdünya konfransında “Dünyada təbii fəlakətlərin

azaldılmasına yönəlmiş Fəaliyyət proqramı” qəbul edildi. Burada


məqsəd 2015-ci ilədək təbii fəlakətlər nəticəsində insan tələfatı, ölkə və icmaların

ictimai, iqtisadi və ekoloji zərərləri əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq idi. Hər bir

insanın təbii fəlakətə məruzqalma riski vardır. Hyoqo Fəaliyyət Proqramı

əməkdaşlığın inkişafını zəruri hesab edir, fəlakətlər zamanı ictimai, iqtisadi və ekoloji

cəhətdən dəyən zərərlərin aradan qaldırılması üçün vətəndaşları və bütövlükdə

icmaları cəlb etməyə çalışır. Belə olan halda insan tələfatı azalır, ictimai, iqtisadi və

ekoloji zərər minimuma enir.

İnsanları bu sahədə maarifləndirmək üçün məktəblərin də xüsusi yeri vardır.

Məktəb rəhbərləri, müəllimlər öz şagirdlərini maarifləndirməlidirlər.

Fəlakət zamanı siz nə edə bilərsiniz? Bu haqda fikirlərinizi yoldaşınızla müzakirə

edin.

Hər hansı bir fövqəladə hadisə zamanı itkinin az olması üçün müəssisələrin

evakuasiya planı tərtib olunur.

Verilmiş binanın evakuasiya (təxliyyə) planına əsasən öz məktəbiniz üçün bələ bir

plan hazırlayın.

Məktəblərdə təhlükəsizliyin artırılması və fəlakətlərə qarşı tədbirlərin görülməsi

üçün eyni zamanda məktəb planı hazırlanmalıdır. Bu plana əsasən məktəb

kollektivinin hər bir üzvünün şagirdlər də daxil olmaqla müəyyən bacarıqlara

yiyələnməsi vacibdir. İstənilən halda hər bir məktəb müəssisəsində risklərin idarə

olunması* üzrə məktəb komitəsi yaradılmalı və onun tərkibinə aşağıdakı şəxslər

daxil olmalıdır.



Hər hansı bir fövqəladə hadisə zamanı məktəb ictimaiyyətinə kömək etmək üçün

aşağıdakı qrupların üzvlərini müəyyənləşdirin. Onlara lazım ola biləcək ləvazimatı və

görəcəyi işləri planlaşdırın.

1.  ‘Fərdi mühafizə vasitələrinin paylanması və onlardan istifadə qaydalarına nəzarət”

qrupu;

2.  Təxliyyə qrupu;

3.  İlk tibbi yardım qrupu;

4.  Kəşfiyyat qrupu.

Risklərin idarə olunması - fəaliyyətə xas olan risklərin müəyyən edilməsi,

qiymətləndirilməsi, onlar barədə hesabatların hazırlanması, məqbul risk limitlərinin

müəyyən edilməsi vasitəsilə onlara nəzarət edilməsi və risklərin azaldılmasıdır.



1.  Məktəbinizdə hər hansı fövqəladə hadisə zamanı görülən işləri araşdırın və

siyahısını tərtib edin.

2.  “Fəlakət məktəbə gəlməyəcək” başlığı altında qaydalar hazırlayaraq sinfinizdə

asın.


3.  “Yanğın zamanı ətrafdakılara necə yardım etməli” mövzusunda təbliğat

xarakterli divar qəzeti hazırlayın.

4.  Təbii fəlakətlər zamanı risklərin azaldılmasına dair təkliflər hazırlayın.

5.  Mətni oxuyun və bu tip hadisələr zamanı necə hərəkət edəcəyinizi



yoldaşlarınızla müzakirə edin.

Məktəb direktoru öz şagirdlərini xilas edir

Çində 12 may 2008-ci ildə baş vermiş zəlzələ zamanı zəlzələdəən çox zərər

çəkənlərdən biri olan Sanqzao məktəbinin direktoru 2600 şagird və əməkdaşlarını

xilas etdiyi üçün məşhurlaşdı. Bu onun nəticəsi idi ki, məktəbdə bu məsələ ilə bağlı

onun təşəbbüsü ilə çoxlu təlim və praktik məşğələlər keçirilmişdi. Hər bir sinif rübdə

bir dəfə fəlakət zamanı evakuasiya qaydalarına uyğun təlim keçmişdi. Bunun

nəticəsində fəlakət baş verərsə, binadan hansı yolla çıxacağı müəyyənləşmişdi. Hətta

hansı mərtəbədə olanlar yavaş-yavaş, hansı mərtəbədə olanlar pilləkənləri sürətlə

enməli olduqlarını öyrənmişdilər ki, qarışıqlıq olmasın.

 

Şərq-Qərb Nəşriyyat Evi

www.eastwest.az 

www.fb.com/eastwest.az 

info@eastwest.az

Çapa imzalanmışdır: 30.06.2015. Format 70x100 1/16. Ofset çapı. 

Fiziki çap vərəqi 5. Sifariş 14265. Tiraj 112500

"Şərq-Qərb" ASC-nin mətbəəsində çap olunmuşdur. 

AZI 123, Bakı, Aşıq Ələsgər küçəsi, 17 

Tel.: (+99412) 374 83 43 

      (+99412)37473 84 

sharq.qarb@gmail.com

Buraxılışa məsul:

Sevil İsmayılova

Dizayner:

Kərim Məhdəvi

Rəssam:

Mərziyə Tağiyeva

Texniki redaktor və korrektor:

Fəridə Səmədova

Baş redaktor:

Samirə Bektaşi

Texniki direktor:

Allahverdi Kərimov

Nəşriyyat Evinin direktoru:

Rasim Müzəffərli
1   2   3   4


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə