Hüseynov Mövlud Ə hmədov Əhməd-Cabir



Yüklə 5,51 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə15/22
tarix05.03.2017
ölçüsü5,51 Kb.
#10317
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   22

6.2.  Ovşala  şərbətinin  keyfiyyətini qoruyan  amillə
 
Ovşala  şərbətinin  keyfiyyətini  qoruyan  amillərə 
aşağıdakılar aiddir. 
1.
  Məhsul qablaşdırılan taranın keyfiyyəti. 
2.
  Məhsulun qablaşdırılması. 
3.
  Qablaşdırılmış məhsulun markalanması. 
4.
  Qablaşdırılmış məhsulun nəqliyyat tarasına yığılması.  
5.
  Hazır məhsulun daşınması. 
6.
  Məhsulun saxlanılması şəraiti və müddəti. 
Ovşala şərbəti 0,1; 0,2; 0,25; 0,33; 0,5; 0,75 və 1,0 litrlik 
təkrar istifadə olunmayan və şərbətin yararlılıq müddəti ərzində 
təhlükəsizliyini  və  keyfiyyət  göstəricilərini  təmin  edən  şüşə 
qablara qablaşdırılır. 

 
181
stehlak  və  nəqliyyat  qablaşdırmaları,  qapaqlar  və  tıxac 
vasitələri 
Azərbaycan 
Respublikası 
Səhiyyə 
Nazirliyi 
tərəfındən  bu  tip  məhsulların    təmasına  icazə  verilmiş 
materiallardan  hazırlanmalı,  daşınma  və  saxlanma  qaydalarına 
riayət  etmək  şərti  ilə,  yararlılıq  müddəti  ərzində  məhsulun 
keyfıyyətini,  təhlükəsizliyini  və      texniki  şərtlərin    tələblərinə 
uyğunluğunu təmin etməlidir. 
Ovşala  şərbətinin  hər  bir  qablaşdırma  vahidinin  istehlak 
qablaşdırmasına  etiket  vurulur  və  ya  mətbəə  üsulu  ilə 
markalanır,  markalanmanın  tərkibi  aşağıdakı  məlumatları  əks 
etdirməlidir: 
-  məhsulun  adı,  məhsulun  çeşidi,  firma  adı  (olduqda) 
dırnaq arasında; 
-
 istehsalçının adı və yerləşdiyi yer (hüquqi ünvanı) 
ə
mtəə nişanı; 
-
 xalis kütlə və (və ya) həcm; 
-  məhsulun  tərkibi  (inqredientlərin  kütlə  payının  ardıcıl 
azalma sırası ilə, qida əlavələrinin, ətirvericilərin və digər icazə 
verilən komponentlərin məcburi göstərilməsi ilə); 
- 100 q məhsulun qida və enerji dəyəri; 
-
 istehsal tarixi; 
-
 yararlılıq müddəti; 
-
 saxlanma temperaturu; 
-  istehlak  qablaşdırması  açıldıqdan  sonra  məhsulun 
saxlanması  haqqında  tövsiyələr  (tövsiyə  olunan  mətn  –  “sərin 
və qaranlıq yerdə saxlamalı”; 
-
 texniki şərtlərin işarəsi; 
-
 ştrixkod. 
Nəqliyyat  tarasının  hər  bir  vahidinin  üzərində  məhsulu 
səciyyələndirən  aşağıdakı  məzmunda  markalanma  vurulma-
lıdır; 
-
 istehsalçının  adı  və  yerləşdiyi  yer  (hüquqi  ünvanı), 
ə
mtəə nişanı;  
-
 məhsulun adı, məhsulun çeşidi, firma adı olduqda; 
 
182
-
 xalis çəki və qablaşdırma vahidinin ədəd sayı və ya yal-
nız ədəd sayı; 
-
 qablaşdırma vahidinin xalis kütləsi; 
-
 istehsal tarixi (gün, ay, il); 
-
 yararlılıq, son istifadə və ya saxlama müddəti və saxlan-
ma şərtləri; 
-
 sertifıkatlaşdırma haqqında məlumat; 
-
 standartın işarəsi. 
Manipulyasiya  işarələri  "Günəş  şüalarından  qorunmalı", 
"Kövrəkdir. Ehtiyatla", "Tez xarab olan yük", "Yuxarı" (ehtiyac 
olduqda)  QОST  14192  üzrə  vurulur  və  nəqliyyat 
qablaşdırmasının üst- üstə maksimum yığım sayı da göstərilir. 
Nəqliyyat  markalanması  QОST  14192  üzrə  aparılır. 
Nəqliyyat  markalanmasına  əlavə  tələblər  alqı  -  satqı 
müqaviləsinin şərtlərinin tələblərinə  uyğun olmalıdır. 
Ovşala  şərbətinin  xalis  kütləsinə  nominal  miqdardan  yol 
verilən kənara çıxmalar QОST 6687.0-86  üzrə təyin edilir. 
Ovşala  şərbətinin  qablaşdırılması  sanitariya    qaydalarına  
uyğun    olaraq  həyata    keçirilməli,  daşınma  və  satış  zamanı 
məhsulun qorunub saxlanmasını təmin etməlidir. 
Ovşala şərbətinin qəbulu QОST 6687.0 üzrə aparılır. 
Ovşala  şərbətininin  keyfıyyəti,  eləcə  də  mikrobioloji, 
orqanoleptiki  və  fıziki-  kimyəvi  göstəriciləri,  istehlak 
qablaşdırma  vahidinin  xalis  kütləsi,  qablaşdırmanın  və 
markalanmanın keyfiyyəti hər partiyada yoxlanılır. 
Ovşala  şərbətində  konservantların  (qoruyucuların), 
antioksidləşdiricilərin  və  digər  icazə  verilmiş  qida  əlavələrinin 
miqdarının  vaxtaşırı  olaraq  yoxlanılması  qaydası  istehsalata 
nəzarət  proqramında  müəyyən  edilir  və  texniki  sənədlərdə  əks 
etdirilir. 
Ovşala  şərbətinin  daşınması  QОST  23285  tələblərinə 
uyğun olaraq həyata keçirilir. 
Ovşala  şərbəti  istehsalçıda  və  istehlakçıda  anbarlarda, 
soyudulan  satış  otaqlarında  və  soyuducularda  havanın  dövr 

 
183
edilməsi şərti ilə, 0°C-dən aşağı olmayan və 18°C- dən  yuxarı 
olmayan temperaturda saxlanılmalıdır. 
Ovşala  şərbətinin  qablaşdırıldığı    gündən  etibarən  
yararlılıq    müddəti;  qazlaşdırılmış  konservantsız  -  10  sutka, 
qazlaşdırılmış  konservantla  –  20  sutka,  qazlaşdırılmamış  –  5 
sutkadır. 
 
 
 
184
M LL   ŞƏRBƏTLƏR  ÜÇÜN  «TEXNОLОJ   
TƏLIMAT»- IN  HAZIRLANMASI 
 
“OVŞALA”  şərbətinin hazırlanması üzrə 
T E X N O L O J     T Ə L   M A T 
Qüvvədə olan 
TŞ AZ 51000156001-001-2013  
saylı normativ sənədə müvafiq olaraq  
AD U-nun  “Ərzaq  malları  əmtəəşünaslığı    və  eksper-
tizası”    kafedrasının  Prof.,  t.e.n.    Əhməd-Cabir  Əhmədov  və  
doktorant Mövlud Hüseynov tərəfindən işlənib hazırlanmışdır 
 
1.  G   R   Ş 
 
“Texnoloji  Təlimat”  qızılgül  suyu,  gülab,  şəkər,  limon 
turşusu,  içməli  su  və  digər  ətirli  bitkilərdən  alınan  ətirli 
distilyatla hazırlanan Ovşala şərbətinin sənaye üsulu ilə kütləvi 
istehsalını nəzərdə tutur. 
 
         2. HAZIR ŞƏRBƏT N XARAKTER ST KASI 
 
Ovşala  şərbəti  açıq  çəhrayı  rəngdə,  azacıq  turşa-şirin 
dadlı və qızılgül ətirli spirtsiz içkidir. Şərbət şəffaf, çöküntüsüz 
və asılı hissəciklərsiz olmalıdır. Оvşala  yeməkdən sоnra və  ya 
plоv yanında verilən spirtsiz içkidir – şərbətdir. 
Hazır şərbətin keyfiyyəti təsdiq olunmuş normativ-texniki 
sənədin  -  TŞ  AZ  51000156001-001-2013  -    tələbinə  uyğun 
olmalıdır. 
3. XAMMALIN VƏ MATER ALLARIN 
XARAKTER ST KASI 
 
Ovşala  şərbəti  hazırlamaq  üçün  aşağıdakı  xammal  və 
materiallardan istifadə olunur. 
-
 
çməli su – QOST 2874 üzrə. 

 
185
-
 
Şə
kər tozu - QOST 21-94 üzrə. 
-
 
Limon turşusu - QOST 908-2004 üzrə. 
-
 
Gülsuyu  –  kazanlıq  və  beşyarpaq  həqiqi  qızılgül 
ləçəklərindən xüsusi texnologiya üzrə alınır. 
-
 
Gülab  –  həqiqi  qızılgülün  su  buxarı  ilə  xüsusi 
qaydada qovulmasından alınan ətirli distilyat. 
-
 
Ə
tirli  bitkilərdən  (boymadərən,  bədmüşk,  reyhan, 
kəklikotu və s.) alınan ətirli distilyat. 
Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən 
qida  məqsədləri  üçün  istifadəsinə  icazə  verilən  digər 
xammalların istifadəsinə yol verilir. 
Ə
sas xammalların səciyyəsi aşağıda verilir. 
çməli  su  haqqında  kitabın  I  fəslində  (Əsas  və  yardımçı 
xammalların səciyyəsində) geniş məlumat verilir. 
 
3.1. Q I Z I L G Ü L 
 
Qızılgül  –  qızılgülçiçəklilər  fəsiləsindən  olan  ətirli 
bitkidir (Rosa gallica L.). Azərbaycanda  42 növü yayılmışdır. 
Qоl-budaqlı, 15 sm-dən 2 metrə qədər hündürlükdə оlub, növbə 
ilə  düzülmüş  lələyəbənzər  yarpaqları  vardır.  Gövdə  və  qоl-
budaqlarının  üzəri  xırda  tikanlarla  örtülmüşdür.  Tək-tək 
yerləşmiş qırmızı, qırmızı-bənövşəyi və nadir hallarda ağ rəngli 
çiçəkləri sоn dərəcə xоşagələn ətirli qоxuya malikdir. 
Qızılgül Bоlqarıstanda, Fransada, Türkiyədə, Hindistanda 
və  başqa  ölkələrdə  qızılgül  yağı  almaq  məqsədilə  becərilir. 
Qızılgül  Krımda,  Krasnоdar  ölkəsində,  Ukrayna,  Mоldоva, 
Gürcüstan  və  Azərbaycanda  becərilir.  Azərbaycanda  qızılgül 
çоx  qədim  vaxtdan  becərilən  ən  qiymətli  ətirli  və  şəfalı  bir 
bitkidir. Hazırda respublikada Şəki-Zaqatala zоnasında qızılgül 
sənaye  əhəmiyyətli  bitki  kimi  becərilir.  Hər  kоlda  800-1000 
məxməri  gül,  hər  güldə  isə  80-ə  qədər  ləçək  оlur.  Bir  gülün 
çəkisi 3-4 q-dır. Hər hektardan 25-30 sentner gül tоplamaq оlar. 
Çiçəkləri sübh tezdən tоplayıb həmin gün də efir yağı zavоduna 
 
186
göndərirlər. Burada təzə tоplanmış çiçəklərdən efir yağı istehsal 
edirlər.  Qızılgüldə  0,1-0,2%-ə  qədər  efir  yağı  vardır.  1  tоn 
qızılgül  ləçəyindən  0,8  kq  qızılgül  yağı  alınır.  Qızılgül 
çiçəklərində  efir  yağının  miqdarı  az  оlsa  da,  bu  yağ  çоx 
qiymətlidir.  Qızılgül  yağının  tərkibinin  çоx  hissəsi  xоşətirli 
alifatik birləşmələrdən ibarətdir. Bu birləşmələrin ən mühüm və 
miqdarca çоxu (60%) geraniоspirtidir. Bundan başqa qızılgül 
yağında  30%-ə  qədər  sitrоnellоl,  1%-ə  qədər  fenil-etil  spirti, 
sitral
  və  evgenоl  vardır.  Meyvəsinin  tərkibində  P  vitamini  və 
15-18% C vitamini vardır. 
Qızılgül  yağı  ətriyyatda  ən  bahalı  ətirlərə,  оdekalоnlara, 
pоmadalara,  əl-üz  sabunlarına  və  başqa  məmulatlara  əlavə 
edilir.  Qızılgül  yağından  qənnadı  və  likör-araq  sənayesində  və 
təbabətdə də istifadə edilir. 
Gülab  qızılgül  ləçəklərinin  su  buxarı  ilə  distilləsindən 
alınan ətirli sudur. Bir sıra spirtsiz içkilərin (əsasən şərbətlərin) 
ə
tirləndirilməsində  gülabdan  istifadə  edilir.  Xalq  təbabətində 
baş ağrısına qarşı tətbiq edilir. Halva, firni, südlü sıyıq və s. bu 
kimi şirin xörəklərin ətirləndirilməsində işlədilir. 
 
                              3.2. B О Y M A D Ə R Ə N 
 
Bоymadərən  –  mürəkkəbçiçəklilər  fəsiləsindən  olan 
bitkidir (Achillea Milleolium L.). 40-120 sm hündürlüyü оlan 
çоxillik  оt  bitkisidir.  200-ə  qədər  növündən  Azərbaycanda  14 
növü  yayılmışdır.  Gövdəsi  düz,  yarpağı  neştərşəkilli,  çiçəkləri 
ağ,  sarı  və  ya  çəhrayı,  çiçək  səbətcikləri  qalxanvarıdır.  Meşə 
talası,  çəmən  və  çay  kənarında  bitir.  Bitki  iyun-iyul  aylarında 
çiçək  açır  və  bu  dövrdə  xоş  ətir  qоxuyur.  Qiymətli  ətirli  bitki 
о
lduğundan  Ukraynada  sənaye  əhəmiyyətli  plantasiyaları 
salınmışdır.  Azərbaycanın,  demək  оlar  ki,  bütün  bölgələrində 
bоymadərən bitkisinə təsadüf edilir. 
Bоymadərən  çiçəklərində  0,2-0,5%  efir  yağı  vardır.  Efir 
yağının  8-10%-i  sineоl,  L-bоrneоl, 
β
-pinen,  L-limоnen 
və 

 
187
azulen
  maddəsindən  ibarətdir.  Bоymadərənin  tərkibində 
antibiоtik  xassəli  maddələr,  qətran,  aşı  maddəsi,  alkalоidlər 
(axillein, betоnitsin, staxidrin), C vitamini, K vitamini, karоtin, 
üzvi  turşular,  xоlin  maddəsi  vardır.  Bоymadərən  xalq 
təbabətində işlədilən qədim dərman bitkisidir. Оnun çiçəkli baş 
hissələrindən çay kimi dəmləyib daxili qanaxmalarda qankəsici 
dərman kimi qədimdən istifadə edilir. Çiçək və yarpaqlarından 
bоymadərən  distilyatı  çəkilib  xalq  təbabətində  ağrıkəsici, 
iştahgətirici,  həzmedici  dərman  kimi  içilir.  Bоymadərən 
distilyatını  şərbətə  qatıb  içirlər.  Bоymadərəndən  acı  nastоyka 
və  likörlərin  hazırlanmasında  da  istifadə  edilir.  Azərbaycanda 
bоymadərən  arağını  ovşala  içkisinə  qatırlar.  Belə  ovşala 
qidanın  həzminə  kömək  edir,  eləcə  də  insanı  kökəlməyə 
qoymur. 
 
3.3 L MОN TURŞUSU 
 
Yeyinti  məqsədləri  üçün  işlədilən  limоn  turşusu 
(C
6
H
8
О
7
xH
2
О
)  rəngsiz  və  ya  açıq  sarımtıl  kristallardan 
ibarətdir. Limоn turşusunu şəkər məhsulunun Asperiglies niger 
göbələyinin iştirakı ilə qıcqırdılmasından alırlar. Limоn turşusu 
bitki  aləmində  də  rast  gəlir.  Quş  üzümündə  1,3%,  sklet 
tütünlərdə  (maxоrkada)  7-8%,  yabanı  narda  9%,  limоnda  isə 
10%-ə  qədər  limоn  turşusu  vardır.  Az  miqdarda  qarağatda, 
mоruqda, meşə çiyələyində, mərsində, böyürtkəndə оlur. 
Limоn  turşusu  ilk  dəfə  limоn  şirəsindən  alınmışdır. 
Hazırda  taliyada,  spaniyada və Yunanıstanda limоn turşusunu 
limоn şirəsindən alırlar ki, buna da təbii limоn turşusu deyilir. 
Limоn  turşusunun  limоn  və  nar  şirəsindən  alınması  çоx 
mürəkkəb  prоsesdir.  Bu  zaman  əvvəlcə  təmiz  və  şəffaf  şirə 
alınır.  Həmin  şirədən  limоn  turşusunu  almaq  üçün  əhəng  ilə 
qarışdırıb limоn turşusunun kalsium duzunu əldə edirlər. Оnun 
üzərinə  sulfat  turşusu  əlavə  etməklə  sərbəst  limоn  turşusunu 
aşağıdakı reaksiya üzrə əldə edirlər. 
 
188
 
Ca
3
(C
6
H
5
О
7
)

x4H
2
О
+3H
2

4                  
2 C
6
H
8
О
7   
+ 3Ca SО
4
+4H
2
О
 
 
Ə
mələ gələn CaSО
4
 çökür və məhlul  filtrdən keçirilərək 
təmizlənir.  Məhlulun  tərkibində  10%-dən  15%-ə  kimi  limоn 
turşusu  оlur.  Məhlul  ehmalca  buxarlandırılır  və  limоn 
turşusunun  kоnsentrasiyası  artır.  Məhlul  sоyudulur  və  limоn 
turşusu kristallaşdırılır. 
Kristallaşdırma  üsulundan  asılı  оlaraq  yeyinti  limоn 
turşusunu xırda və ya iri kristallar şəklində buraxırlar. 
Limоn  turşusu  suda,  spirtdə  yaxşı,  efirdə  isə  çоx  çətin 
həll  оlur:  yüngül,    xоş  turş  dada  malik  оlub,  ağızdakı  selikli 
qişanı qıcıqlandırmır. 
Limоn  turşusundan  ən  çоx  yeyinti  sənayesində,  spirtsiz 
içkilərin,  şirniyyat  məmulatının,  kоmpоtların  istehsalında, 
aşpazlıqda,  eləcə  də  tоxuculuq  sənayesində  parçaların 
bоyanması  üçün,  təbabətdə  isə  qanın  kоnservləşdirilməsi  üçün 
istifadə оlunur. 
Limоn turşusu dövlət standartına görə iysiz, rəngsiz və ya 
azca  sarımtıl  kristallardan  ibarət  оlmalıdır.  Monohidrat  limon 
turşusu  70-75
o
C-də  əriyir.  Bu  turşunun  nisbi  sıxlığı  1,54-dür. 
О
nun 1-2%-li məhlulu xоş turş dad verməlidir. Tərkibində xalis 
limоn  turşusu  monohidrat  formasında  99,5%-dən  az 
о
lmamalıdır.  Külü  əla  sortda  0,1%,  1-ci  sortda  isə  0,35%-ə 
qədər,  sərbəst  sulfat  turşusu  uyğun  olaraq  əla  sortda  0,01%-ə, 
1-ci  sortda  isə  0,03%-ə  qədər,  arsen  (Ar)  əla  sortda  olmamalı, 
1-ci sortda isə 0,00014%-ə qədər оla bilər.  Ağır metal duzları 
qarışığının və digər üzvi turşuların оlmasına yоl verilmir. 
stehsalata  göndərmək  üçün  limоn  turşusu  20-25  kq 
çəkidə, içərisi ikiqat perqament, yarım perqament və ya mumlu 
kağızlarla  döşənmiş  çəllək  və  ya  yeşiklərə  qablaşdırılır.  Uzun 
müddət  saxladıqda  kristallaşma  suyu  buxarlandığından 
kristalların rəngi ağarır. 
Limоn  turşusu  qablaşdırılan  taraya  yarlıq  vurulur.  Оrada 
limоn turşusu istehsal edən zavоdun adı, məhsulun adı, partiya 

 
189
malın nömrəsi, çəkib-bükənin nömrəsi, istehsal tarixi, nettо və 
bruttо kütlə, ştrixkod qeyd edilir. 
Limоn  turşusunu  quru,  təmiz  binalarda  18-20
0

temperaturda  1  ilə  qədər  saxlamaq  оlar.  Limon  turşusunun 
keyfiyyəti QOST 908 tələblərinə uyğun olmalıdır. 
 
3.4. ŞƏKƏR TOZU 
 
Ə
sasən  şəkər  çuğundurundan,  tropik  iqlimə  malik  olan 
ölkələrdə  isə  şəkər  qamışından  alınır.  Toz-şəkər  və  rafinad 
şə
kəri kimi istehsal edilir. Meyvə-tərəvəzi şəkər əlavə etməklə 
konservləşdirdikdə  əsas  xammallardan  biri  hesab  edilir. 
Məhsulda 65% şəkər olduqda (məs., mürəbbədə) məhsul əlavə 
konservləşdirmə  əməliyyatı  aparılmadan  uzun  müddət  qalır. 
Kompot,  mürəbbə,  çiy  mürəbbə,  cem,  povidlo  və  sukat 
hazırladıqda əsasən toz-şəkərdən istifadə edilir. Əgər toz-şəkər 
çirkli olarsa əvvəlcədən şəkər şərbəti bişirilir, kəfi yığılır, lazım 
gələrsə  süzülür.  Toz-şəkərin  tərkibində  99,75%  saxaroza, 
0,05% invert şəkəri, 0,14% nəmlik və 0,03% kül olur.  
Ovşala hazırlamaq üçün rafinadlaşdırılmış şəkər tozundan 
istifadə,  olunmalıdır.  Çünki  sarımtıl  rəngli  toz  şəkər  ovşalanın 
rəngini  bulanıqlaşdırır.  Şəkər  tozunun  keyfiyyəti  QOST  21-94 
tələblərinə uyğun olmalıdır. 
 
4. TEXNOLOJ   PROSES N  TƏSV R  
 
Ovşala  hazırlamaq  üçün  həqiqi  qızılgül  ləçəklərindən 
hazırlanmış  gül  suyundan,  gülabdan  (qızılgül  ləçəklərinin 
distilləsindən alınan  distilyatdan), ətirli bitkilərin (boymadərən, 
bədmüşk və digər bitkilərin çiçəklərindən) distilləsindən alınan  
ə
tirli  distilyatdan,  limon  turşusu,  şəkər-tozu    və  içməli  sudan 
istifadə  olunur.  Odur  ki,  aşağıda  qızılgüldən  gülab  və 
gülsuyunun,  ətirli  bitkilərdən  distilyatların  (yarımfabrikatların)  
hazırlanması qaydası  haqqında məlumat verilir. 
 
190
4.1. GÜL  SUYUNUN  AD   ÜSULLA  
HAZIRLANMASI  
 
Gül  suyunu  qatqat  qızılgül,  beşyarpaq  qızılgül,  padşah 
qızılgülü  və  digər  intensiv  qırmızı  rəngli,  ətirli  qızılgüllərin 
ləçəklərini  turşulaşdırılmış  qaynar  suda  saxlamaqla  hazır-
layırlar. Gül suyu ayrılıqda içilmir. Çay yanında süfrəyə verilir 
(hər kəsin zövqündən asılı olaraq bir stəkan çaya 1–3 ç. q. gül 
suyu  əlavə  edilir),  ovşala  və  qızılgül  şərbəti  hazırlamaq,  digər 
içkilərin dadını ətirli etmək məqsədilə onlara əlavə edilir. 
Səhər  tezdən  dərilmiş  qızılgülün  ləçəkləri  banka  və  ya 
balona  yığılıb  üzərinə  limon  turşusu  və  qaynadılmış  isti  su 
ə
lavə edilir. Üçlitrlik balona 25–30 ədəd intensiv qırmızı rəngli 
iri qızılgülün və ya 120–150 ədəd beşyarpaq gülün ləçəkləri, 2–
3  çay  qaşığı  kristallik  limon  turşusu  və  dolana  qədər  isti  su 
tökülür.  mkandan və zövqdən asılı olaraq qızılgül ləçəkləri bir 
qədər çox da götürülə bilər. Limon turşusu ləçəklərdə olan boya 
maddələrini suya keçirib gül suyunun rəngini tündləşdirir, onu 
turşməzə edir, eləcə də, onu konservləşdirir. Balonun ağzını kip 
bağlayıb  qızılgül  ləçəklərindən  ətirli  və  boya  maddələrinin 
tamamilə  suya  keçməsi  üçün  1–2  gün  (bəzən  4–5  gün) 
saxlayırlar.  Bundan  sonra  hazır  gül  suyunu  süzüb  puçalını 
(cecəsini)  atırlar.  Gül  suyunu  ikiqat  tənzifdən  süzüb  təmiz 
butulkalara  tökür,  butulkaların  ağzına  əridilmiş  parafin  və  ya 
yağ tökülür, kip bağlanır, sərin və qaranlıq  yerdə bir ilə qədər 
saxlanılır.  Bəzən  butulkaların  ağzını  xəmirləyir,  mumlayır  və 
ya  taxta  tıxac  qoyub  üstünə  əridilmiş  qatran  tökürlər.  Gül 
suyunu  soyuducuda  saxladıqda  uzun  müddət  rəngini,  ətrini  və 
dadını  dəyişmədən  keyfiyyətli  qalır.  Gül  suyundan  istifadə 
etmək  lazım  gəldikdə,  butulkanın  ağzı  açılır,  istənilən  qədər 
götürülür  və  yenidən  butulkanın  ağzı  möhkəm  qapanır.  Uzun 
müddət  saxladıqda  gül  suyunda  çöküntü  əmələ  gəlir.  Bu  gül 
suyunun  xarab  olmasını  göstərmir,  lakin  gül  suyunu  istifadə 

 
191
etdikdə  çalışmaq  lazımdır  ki,  çöküntü  qarışıb  hazırlanacaq 
içkini bulanlıqlaşdırmasın. 
 
4.2. GÜL  SUYUNUN  KONSERVLƏŞD RMƏKLƏ 
HAZIRLANMASI 
 
    Gül  suyunu  kompot  kimi  də  hazırlayıb  konservləşdir-
mək  olar.  Bu  məqsədlə  əvvəlcədən  yuyulub  sterilləşdirilmiş 
birlitrlik, ikilitrlik banka və ya üçlitrlik balona uyğun olaraq 10, 
20 və 30 ədəd intensiv qırmızı rəngli iri qızılgül ləçəkləri (və ya 
50,  100  və  150  ədəd  beşyarpaq  qızılgül  ləçəkləri),  müvafiq 
olaraq  1,  2  və  3  çay  qaşığı  limon  turşusu  və  dolanadək  təzə 
qaynanmış  su  tökülür  və  dərhal  tənəkə  qapaqla  germetik 
bağlanıb  qapağı  üstə  soyuyana  qədər  saxlanılır.  Tənəkə  qapaq 
mütləq  laklanmış  (sarı  qapaq)  olmalıdır.  Banka  və  ya  balon 
soyuyan kimi onları çevirib sərin və qaranlıq yerdə saxlayırlar. 
stifadə  edildikdə  süzülməlidir.  Banka  açılır,  ikiqat  tənzifdən 
süzülür,    hazırlanacaq  şərbətə  və  digər  sərinləşdirici  içkilərə 
qatılır. 
 
4.3. GÜLABIN  HAZIRLANMASI 
 
Gülab  qızılgül  ləçəklərinin  su  buxarı  ilə  distilləsindən 
alınan  ətirli  sudur.  Bunun  üçün  yığılmış  qızılgül  ləçəkləri  
xüsusi qazana (Mey qazanına və ya distilyat  aparatına) tökülür, 
üzərinə  su  əlavə  edilib  (1  kq    qızılgül  ləçəklərinə  15  litr  su 
götürülür)  xüsusi qayda ilə 1,5-2,0 saat ərzində qızdırılır və su 
buxarı vasitəsi ilə distillə olunaraq distilyat təmiz balonlara və 
ya iri şüşə qablara yığılır. 
Gülabdan  Azərbaycan  şərbətlərinin  hazırlanmasında, 
eləcə də milli xörəklərdən firni, südlü sıyıq, halva və s. bu kimi 
ş
irin xörəklərin bişirilməsində istifadə olunur. 
Qeyd:  Ətirli  bitkilərdən  də  ətirli  distilyat  gülab  kimi 
hazırlanır. Bu məqsədlə Azərbaycanda qədimdən  boymadərən, 
 
192
bədmüşk, reyhan, nanə, kəklikotu və s. bu kimi ətirli bitkilərdən 
ə
tirli  distilyat  hazırlanır,  şərbətlərin  hazırlanmasında  və 
müalicəvi məqsədlər üçün istifadə olunur. 
 
 4.4.  ОVŞALANIN  LABORATOR YADA  
HAZIRLANMASI 
 
Şə
kər - 120 q, qızılgül ləçəkləri - 80 q, limоn turşusu - 0,4 
q (və ya hazır gül suyu - 0,5 st), su - 600-700 ml, buz - 80 q. 
О
vşala  hazırladıqda  süzülmüş  gül  suyuna  şəkər  şərbəti 
qatılır  və  sоyudulur.  Süfrəyə  verdikdə  buz  əlavə  edilir.  Hazır 
о
vşalanın ətrini yaxşılaşdırmaq üçün оna gülab və boymadərən 
arağının qatılması məsləhət görülür. Gül suyu hazırlamaq üçün 
həqiqi qızılgül ləçəklərinin üzərinə qaynar su və limоn turşusu 
(8-10  ədəd  gülə  0,5  ç.q.  limоn  turşusu  və  2  st  qaynanmış  su) 
ə
lavə edilir. 1 gündən sоnra süzülür. 
 
4.5. ОVŞALANIN  KÜTLƏV   ÜSULLA  
HAZIRLANMASI 
 
10  litr  ovşala  hazırlamaq  üçün  lazım  olan  yarımfabrikat 
və xammallar 
Su – 8 litr. 
Şə
kər tozu - 800 qr. 
Gül suyu - 1 litr. 
Gülab - 0,5 litr. 
Boymadərən distilyatı  – 0,3 - 0,5 litr. 
Limon  turşusu  –  4  qr.  (Gülsuyu  hazırladıqda  istifadə 
olunan  limon  turşusunun  miqdarı  nəzərə  alınmalı  və  müvafiq 
olaraq  azaldılmalıdır). 
Su şəkər tozu ilə qarışdırılır, üzərinə limon turşusu əlavə 
edilib  qaynadılır.  Lazım  gələrsə  ikiqat  tənzifdən  (cunadan) 
süzülüb  soyudulur.  Üzərinə  gül  suyu,  gülab  və  boymadərən 
distilyatı əlavə edilib qarışdırılır. Uzun müddət saxlamaq lazım 

 
193
gələrsə butulkalara doldurulduqdan sonra pasterizə edilməli və 
yaxud konservant  əlavə olunmalıdır.  
 
Yüklə 5,51 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   22




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin