Marketinqə qarşı sosial iradlar 15 Marketinqin cəmiyyətə təsiri



Yüklə 134.56 Kb.
səhifə1/3
tarix27.01.2017
ölçüsü134.56 Kb.
  1   2   3



MÖVZU 15. MARKETINQ VƏ CƏMIYYƏT: MARKETINQ ETIKASI VƏ SOSIAL MƏSULIYYƏT

15.1. Marketinqə qarşı sosial iradlar

15.2. Marketinqin cəmiyyətə təsiri

15.3. Marketinqin tənzimlənməsi üçün vətəndaş və ictimai tədbirləri

15.4. Sosial məsuliyyətli marketinq ilə bağlı biznes fəaliyyəti
15.1. Marketinqə qarşı sosial iradlar

Məsuliyyətli marketoloqlar müştərilərin nə istədiklərini aşkar edir və onlar bu istəklərə alıcıda məmnunluq yaratmaqla istehsalçıya gəlir və dəyər qazandıran marketinq təklifləri ilə cavab verirlər. Marketinq konsepsiyası istehlakçı məmnunluğu və qarşılıqlı qazanc əldə etmək fəlsəfəsindən ibarətdir. Bu təcrübə şirkətə milyonlarla istehlakçının çoxsaylı və dəyişən ehtiyaclarını təmin etmək üçün gizli əl vasitəsilə iqtisadiyyat yaratmaq imkanını verir.

Buna baxmayaraq, marketinq nəzəriyyəsinə heç də bütün şirkətlər əməl etmir. Bəzi şirkətlər faktiki olaraq mübahisəli marketinq təcrübəsindən və özlərinin qəbahətsiz hesab etdikləri, lakin böyük cəmiyyətlərə güclü təsir edən marketinq fəaliyyətindən istifadə edirlər. Məsələn, siqaret satışlarına nəzər salaq. Bir tərəfdən, şirkətlər sərbəst şəkildə siqaret sata bilər və siqaret çəkənlər də eyni qaydada siqaret ala bilərlər. Digər tərəfdən isə bu alver ictimai maraqlara toxunur. Əvvəla, siqaret çəkənlər öz sağlamlığına zərər vurmaqla bəlkə də öz ömürlərini qısaldırlar. Xüsusilə keyfiyyətsiz və vaxtı keçmiş siqaretləri çəkməklə onlar öz sağlamlıqlarına zərbə vururlar. İkincisi, siqaret çəkən şəxs öz ailəsinə və bütövlükdə cəmiyyətə maddu zərər vurur. Üçüncüsü, siqaret çəkənlərin ətrafındakı insanlar özlərini narahat hiss edirlər. Nəhayət, yetkin insanlara siqaretin satılması gənclərin siqaret çəkməyə başlamasına stimul verə bilər. Beləliklə, tütün məmulatlarının satılması son illərdə qızğın mübahisə və müzakirələrə səbəb olmuşdur.

Marketinqə daha çox iradlar bildirilir. Bəzi iradlar haqlıdırsa, onların bir çoxu bunun əksi olur. Sosial tənqidçilər marketinq təcrübəsinin fərdi istehlakçılara, bütövlükdə cəmiyyətə və digər biznes şirkətlərinə zərər vurduğunu iddia edirlər.

İstehlakçılar Amerika marketinq sisteminin onların maraqlarnı qoruması səviyyəsindən narahatdırlar. Araşdırmalar göstərir ki, istehlakçılar marketinq təcrübəsinə mücərrəd və hətta müəyyən qədər passiv münasibət bəsləyirilər. İstehlakçılar, onların vəkilləri, dövlət agentlikləri və digər tənqidçilər marketinqi yüksək qiymətlər, aldatma, yüksək təzyiqlə satış, xarab və etibarsız məhsulları satmaq, kasıb müştərilərə zəif xidmət göstərmək və digər məsələlərdə günahlandırılır.

Bir çox tənqidçilər Amerika marketinq sisteminin qiymətlərin yüksəlməsinə şərait yaratdığını iddia edır. Onlar bunu üç amillə - paylama xərclərinin yüksək olması, reklam və təşviqat xərclərinin yüksək olması, yüksək qiymət əlavələrinin təyin edilməsi ilə əlaqələndirirlər.



Yüksək paylama xərcləri. Tənqid olunan məsələlərdən birincisi acgöz vasitəçilərin öz xidmətlərini real qiymətindən baha satmasıdır. Tənqidçilər vasitəçilərin sayının həddindən çox olduğunu, onların bacarıqsız və qeyri-kafi idarə olunmasını, onların lazımsız, ikili xidmətlər həyata keçirdiklərini qeyd edirlər. Nəticədə, paylama xərcləri artır və müştərilər bu məsrəflər üçün artıq pul ödəməli olurlar.

Vasitəçilər isə öz növbəsində iddia edirlər ki, onlar onsuz da istehsalçı və ya müştərilər tərəfindən başqa formada həyata keçirilməli olan işləri görürlər. Qiymət artımı müştərilərin özlərinin istədiyi xidmətlərdə (daha çox rahatlıq, böyük dükanlar və mal müxtəlifliyiı, uzun iş saatına malik dükanlar, mənfəət imtiyazları və s.) əks olunur. Onlar iddia edirlər ki, pərakəndə satış rəqabətinin səviyyəsinin çox yüksək olması səbəbindən satış həcmləri, də faktiki olaraq aşağı olur.



Yüksək reklam və təşviqat xərcləri. Müasir marketinq saysız reklam və satış təşviqatlarını maliyyələşdirmək məqsədilə qiymətləri artırmaqda ittiham olunur. Məsələn, çox reklam olunan aspirin dərmanı eyni qiymətə malik az reklam olunan dərmandan 100 həb çox satılır.

Təşviqat da daxil olmaqla çeşidli məhsullar (kosmetika, təmizlik vasitələri, tualet ləvazimatları) və qablaşdırma xərcləri pərakəndə satıcıya bu malların istehsal qiymətindən 40 % və bundan artığına başa gələ bilər. Tədqiqatçılar qablaşdırma və təşviqatın məhsula funksional dəyərdən daha çox pisixoloji dəyər əlavə etdiyini qeyd edirlər. Pərakəndə satıcılar əlavə təşviaqtdan (reklam, sərgilər, totalizatorlar) istifadə etməklə malların pərakəndə satış qiymətinə dəyər əlavə edirlər.

Bu iddialara cavab olaraq marketoloqlar istehlakçıların aşağı qiymətlə funksional məhsullar ala bildiklərini qeyd edirlər. Buna baxmayaraq, onların tələbatları və məhsul üçün pul ödəmə qabiliyyətləri psixoloji mənfəətləri təmin edir ki, bu da onlara sağlam, cəlbedici və gözəl əhval-ruhiyyəni hiss etməyə şərait yaradır. Yeni markalı məhsullar baha başa gələ bilər, amma yeni məhsullar müştəriyə keyfiyyətinin təminatını verir. Reklamlardan çox istifadə məhsullara əlavə xərclər tələb edir, amma bu reklamlar brendin faydalılığı və keyfiyyəti haqqında milyonlarla potensial müştərini xəbərdar edir. Əgər müştəri bazardakı faydalı məhsullar haqqında məlumat almaq istəyirsə onlar istehsalçının reklama daha çox pul ayırmasına ümid etməlidirlər. Bundan əlavə, firma rəqiblərinin cəhdləri ilə yarışmaq üçün reklamdan və təşviqatdan çox istifadə etmək məcburiyyətindədir.

Yüksək qiymət əlavələrinin təyin edilməsi. Tənqidçilər bəzi şirkətlərin yüksək qiymət əlavələrinin təyin etdiyini iddia edirlər. Onlar dərman sənayesini misal çəkərək, göstərirlər ki, burada 5 sentlik həbin müştəriyə 2 dollara başa gəldiyni qeyd edirlər. Tənqidçilər dəfn mərasimi evlərinin tətbiq etdikləri qiymət taktikasının vəfat etmiş şəxsin qəmgin qohumlarından gəlir əldə etmək məqsədi güddüyünü və ya satıcıların televizorların, avtomobillərin təmiri zamanı yüksək qiymət əlavələrini təyin etdiklərini qeyd edirlər.

Bu iddialara cavab olaraq marketoloqlar yenidən biznesi həyata keçirmək üçün bir çox iş adamlarının müştərilər ilə ədalətli davranmağa cəhd etdiyni deyirlər. Bir çox müştərilərdən sui-istifadə halları əslində qəsdən edilmir. Əgər şübhəli satıcılar müştəridən sui-istifadə etməyə cəhd edərsə, o zaman bu məlumatlar "Daha yaxşı Biznes davranışı Bürolarına", dövlətə və federal agentliklərə çatdırılmalıdır. Satıcılar, həmçinin yüksək qiymətlərin hansı səbəbdən təyin edildiyini başa düşmədiklərini qeyd edirlər. Məsələn, farmakoloji xərclər satın alma, təşviqat və onların paylanmasından ibarət olmalıdır. Bura eyni zamanda yeni dərmanların yüksək səviyyədə elmi araşdırılması və inkişafı, onların sınaqdan keçirilməsi xərcləri də daxildir.



Aldatma praktikası. Satıcılar müştəriləri həqiqi dəyərlərdən daha artıq dəyər əldə edəcəklərinə inandırmaqla aldadıcı praktikalardan istifadə etməkdə günahlandırılırlar. Aldatma praktikaları üç qrupa ayrılır: aldadıcı qiymətlər, təşviqatlar və bağlamalar. Aldadıcı qiymətlərə “fabrik” və ya "topdan satış" qiymətlərinin uydurma reklamı ilə yanaşı, yüksək pərakəndə satış qiymətlərinin saxta siyahısında qiymətlərin aşağı göstərilməsi praktikası daxildir. Aldadıcı təşviqata məhsulların özəlliklərini və məhsuldarlığının həddindən artıq şişirdilməsi və saxta rəqabət aparma praktikası daxildir. Aldadıcı qablaşdırmaya incə-bərbəzəkli dizayn vasitəsilə bağlamanın keyfiyyətini şişirtmək, bağlamanı yarımçıq doldurmaq, saxta markalardan istifadə və ya onun çəkisini yanlış göstərmək təcrübəsi daxildir.

Marketinqdə şübhəli metodlar həqiqətən də istifadə olunur. Məsələn, heç şübhəsiz siz müxtəlif vaxtlarda poçt qutunuzda üzərində "Siz 10 000 000 dollar qazanmısınız!" yazılan zərflərlə və ya İnternet səhifələrində havayı ərzaq və güzəştli qiymət vədləri ilə rastlaşmısınız. Son illərdə totalizator şirkətləri aldadıcı kommunikasiya praktikasından istifadə etdikləri üçün tənqid atəşinə tutulublar. Bu yaxınlarda totalizator təşviqatçı şirkəti olan "Publishers Clearing House" müştərilərin heç bir şey qazanmadığı təqdirdə onları hədiyyə qazandıqlarına inandırdığı üçün yüksək məbləğdə cərimə ödəməli olmuşdur. "Wisconsin"-nin baş müvəkkili təşdiq edir ki, "Elə yaşlı müştərilər var ki, onlar hər həftə çek və pul köçürmələri göndərir və şikayət edirlər kı, mükafat almadıqları üçün pərişan olmuşlar".

Aldatma praktikasından istifadə edilməsinin qarşısını almaq üçün müvafiq qanunvericilik aktlarının və digər istehlakçıların mühafizəsi fəaliyyətlərinin sayı artmışdır. Məsələn, 1938-ci ildə Konqress "Fleischman Yeast"-ın ağ yalanlarına kəskin reaksiya vermiş və bu tip mənfi hallara qarşı "Wheeler-Lea Act" qanununu qəbul etməklə Federal Ticarət Komissiyasına "ədalətsiz, aldadıcı fəaliyyət və ya praktikaları" tənzimləmək səlahiyyətini vermişdir. Federal Ticarət Komissiyası aldadıcı praktikaların siyahısını göstərməklə bir çox məsləhətlər dərc etmişdir. Aparılan islahatlara baxmayaraq, bəzi tənqidçilər aldatma praktikasından hələ də istifadə olunduğunu iddia edirlər.

Burada ən qəliz məsələ məhz nəyin "aldadıcı" olduğunu müəyyən etməkdir. Məsələn, bu yaxınlarda "Palm" şirkətinə məxsus mikrokalkulyatorların reklamı istehlakçıları aldatdığı üçün Federal Ticarət Komissiyasının ona qarşı irəli sürdüyü ittihamları qəbul etmişdir. Reklamda "Palm" şirkətinin İnternetə naqilsiz giriş hazırlamağı planlaşdırdığı iddia olunurdu. Hazırda bu plan baş tutsa da bəzi modellərə şamil edilmişdir. "Palm"-ın bir çox modelləri ayrıca modem va ya əlavə proqram olmadan bu tip giriş imkanına malik deyildir. Bundan əlavə, reklamda internetə və elektron ünvanlara naqilsiz girişi təmin edən modellər üçün istifadəçilərin şirkətin "Palm.Net" internet xidmətinə aylıq üzvlük haqqı ödəməsi olduqları haqqında xəbər verilməmişdir. Beləliklə, reklamda texniki məlumatların həqiqətə uyğun olmasına baxmayaraq, digər məlumatların əks olunmaması müştərilərdə yanlış təəssüratın yaranmasına səbəb olmuşdur. Federal Ticarət Komissiyası "Palm" şirkətinə istehlakçıların komponentlər almalı olduğu zaman reklam funksiyalarını yerinə yetirmək üçün aydın, şəffaf və gözə çarpan reklam nümayiş etməyi əmr etmişdir.

Marketoloqlar əksər şirkətlərin uzun müddətli perspektivdə aldatma praktikasının onların biznesinə ziyan vurduğu üçün ondan uzaq durduğunu iddia edirlər. Gəlirli müştəri münasibətləri dəyər və inamın formalaşması nəticəsində yaradılır. Əgər istehlakçı arzu etdiyini əldə edə bilmirsə, onlar daha etibarlı məhsullar almağa çalışır. Bundan əlavə, istehlakçılar adətən, özlərini aldatma praktikasından qoruyurlar. Əksər istehlakçılar satıcıların satış niyyətlərini başa düşür və mal alarkən çox diqqətli olmaqla yanaşı, bəzən məhsulların tam həqiqi olmasına inanmırlar.

Buna baxmayaraq, marketoloq Theodore Levitt aldadıcı reklamların meydana çıxmasının zəruri olduğunu və bəzən bunun normal hal olduğunu iddia edir: “Müştəriləri yanıltmaq kimi üsula əl atmayan şirkət tapa bilməzsiniz. Çünki heç kim məhsulun sırf funksionallığını almır. Əksinə, bu insanların ülvi istəklərini və dəyərlərini inkar etmək olardı. Təhrifsiz, bərbəzəksız və müdaxiləsiz bu həyat boz, darıxdırıcı və əzablı olardı”.



Yüksək təztiq göstərməklə satış. Çox vaxt satıcılar müştəriləri istəmədikləri məhsulları almağa vadar etməkdə günahlandırırlar. Bəzən sığorta, daşınmaz əmlak və maşınların alınmadığı, əksinə satıldığı iddia edilir. Alıcını aldatmaq üçün satıcılara müştərilərlə yaltaq və hiyləgər danışıqlar aparmaq öyrədilir. Satış rəqabəti daha çox satan şirkətlərə böyük mükafatlar vəd etdiyi üçün onlar çox saylı satış həyata keçirirlər.

Marketoloqlar yaxşı başa düşür ki, istəmədilkləri və ya ehtiyac duymadıqları əşyaları almaq üçün istehlakçılar ilə danışıqlar aparıla bilər. Qanunlar qapıdan-qapıya və telefonla satış həyata keçirən satıcılardan məhsul satdıqlarını elan etməyi tələb edir. Alıcılar da həmçinin, "üç günlük düşünmə" müddətinə malikdirlər. Belə ki, bu müddət ərzində alıcılar yenidən götür-qoy etdikdən sonra müqaviləni ləğv edə bilərlər. Bundan əlavə, əgər istehlakçılar satıcıların hədsiz təzyiqlərinə məruz qalarsa, "Daha Yaxşı Biznes Davranışı Büroları"-na və ya müştərilərin müdafiəsi dövlət agentliklərinə şikayət edə bilərlər.

Amma, bir çox hallarda, satıcılar yüksək təzyiq ilə satışdan çox az gəlir əldə edirlər. Bu taktikadan satış zamanı bir dəfə istifadə etmək mümkündür və bu zaman əldə olunan gəilirlərin ömrü də qısa olur. Buna baxmayaraq, əksər satıcılar dəyərli müştərilər ilə uzun müddətli əlaqələr qurmağa üstünlük verir. Yüksək təzyiq və ya aldatma praktikası bu tip əlaqələrə ciddi zərbə vura bilər. Məsələn, "Procter & Gamble" şirkətinə məxsus reklam agentinin "Wal-Mart" alıcısına təzyiq etdiyini və ya "IBM" satıcısının "General Electric"-in informasiya texnologiyaları menecerini qorxutduğunu təsəvvür edin.

Yararsız və təhlükəli məhsullar. Keyfiyyətsiz məhsullar da iradların əsas hədəfınə çevrilmişdir. Şikayətlərdən biri, bir çox məhsulların keyfıyyətsiz istehsal olunması və xidmətlərin yerinə pis yetirilməsi, məhsulların faydasız olması və hətta sağlamlığa zərər vurması ilə bağlıdır. Məsələn, bir çox tənqidçilər bu gün yağlı "təcili yeməklərin" (fast food) təhlükəli olduğunu qeyd edirlər. Bununla bağlı "McDonalds" əməkdaşları yeməklərinin piylənmə yaratdığı üçün bir neçə dəfə məhkəmə prosesinə cəlb olunmuşdu.

Bu xidmət sahəsinin müdafiəçiləri isə məhkəmə işinin mənasız olduğunu qeyd edərək, ona əhəmiyyət vermədi. Onlar məhkəmə iddiasının təcili yemək sənayesinin qidalanma qaydalarına riayət etməməsi, güclü iradənin olmaması, genetik meylli və tərkibində kökəlməyə səbəb olan bütün maddələrə sahib olması kimi ittihamların gülünc olduğunu qeyd etmişlər. Federal məhkəmə, qanunun özünün yaratdığı ifratçılıqdan onların özlərini qorumaq yeri olmadığını irəli sürərək məhkəmə işinə yekun vurmuşdur. Buna baxmayaraq, "təcili yemək" sənayesi bu iradları nəzərə almışdır. Məsələn, "McDonald's", "Kraft" və "Fitro-Lay" öz ərzaqlarının tərkibindəki qan damarlarına zərər vuran yağları azaltmaq üçün artıq aktiv iş aparır.

Digər bir şikayət isə yararsız məhsullar ilə bağlıdır. Məhsulların yararlığı istehsalçının laqeydliyi, məhsulun mürəkkəb olması, zəif təlimli işçilər və keyfıyyətə nəzarətin azlığı da daxil olmaqla bir çox səbəblər üzündən problemə çevrilmişdir. Uzun illərdir ki, heç bir kommersiya məqsədi güdmədən məhsullarını sınaqdan keçirən və onlar haqqında informasiya verən İstehlakçılar Birliyi "İstehlakçıların Hesabatı" adlı jurnal dərc edir və eyni adlı internet səhifəsinə malikdir. Bu birlik sınaqdan keçirilmiş məhsulların müxtəlif təhlükələrini (məişət cihazlarının elektrik təhlükələri, otaq isidicilərinin karbon monoksid zəhəri yayması, ot biçən maşınlardan istifadə zamanı yaralanma riskləri, avtomobillərin yanlış dizaynı və s.) göstərmişdir. Təşkilatın apardığı sınaqların nəticələri və digər fəaliyətlər müştərilərə ən yaxşı satın alma qərarları verməyə kömək edir və istehsalçıları məhsulların defektlərini aradan qaldırmağa həvəsləndirir.

Lakin, bir çox istehsalçılar keyfiyyətli məhsullar istehsal etmək istəyir. Şirkətin məhsulların kevfiyyəti və etibarlılığı problemi istiqamətində gördüyü işin səviyyəsindən asılı olaraq ona zərbə vura və ya əksinə reputasiyasına kömək edə bilər. Aşağı keyfiyyətli və ya etibarsız məhsullar satan şirkətlər müştəri qrupları və nəzarətçilər ilə konfliktə girmək riski ilə üz-üzə qalır. Bundan əlavə, etibarsız mallar satan şirkət məhsullara laqeyid yanaşdığı üçün məhkəməyə cəlb olunar və vurduğu zərərə görə ağır təzminat ödəyə bilərlər. Satıcı üçün ən pis hal isə, firmanın məhsullarından məmnun qalmayan istehlakçıların gələcəkdə bir daha buradan alver etməməsi və digər müştəriləri də bu addımı atmağa çağırması olacaqdır.

Beləliklə, keyfiyyətdəki qüsurlar bir çox arzu olunmaz nəticələrə səbəb ola bilər. Müasir marketoloqlar yaxşı başa düşür ki, keyfiyyətli məhsulların istehsalı müştəri məmnunluğu ilə nəticələnir və bunun əvəzində gazanclı müştəri əlaqələri yaranır.

Məhsulların planlaşdırılmış aşınması. Bəzi tənqidçilərin fikrinə görə, bəzi sənaye sahələrində istehsalçılar şüurlu surətdə elə edirlər ki, onların məhsulları həqiqi köhnəlmədən tez aşınsın. Məsələn, tənqidçilər bəzi istehsalçıların istehlakçıları erkən və çox mal satın almağa çağıran müştəri etiketlərini davamlı olaraq dəyişdiyini qeyd edirlər. Buna ən bariz nümunə kimi paltarların fasonlarının daim dəyişdirilməsini göstərmək olar.

Digər istehsalçılar məhsullara cəlb edici funksional xassələr əlavə etdikdən sonra əvvəlki modelləri köhnəltmək üçün onları gec təqdim etməkdə günahlandırılırlar. Tənqidçilər bu taktikadan elektronika və kompyuter sənayesində də istifadə edildiyini iddia edirlər. Məsələn, "İntel" və "Microsoft" şirkəti hazırkı nəslin tələbi tükənənə kimi növbəti nəsl üçün nəzərdə tutulan kompyuter çipləri və proqram təminatının istifadəyə verilməsini yubatmaqda günahlandırılır. Digər istehsalçılar isə tez sınan, cırılan, pas atan və ya vaxtından tez çürüyən materiallar və hissələr satmaqda təqsirləndirilir.

Marketoloqlar bu iddialara cavab olaraq istehlakçıların məhsulların dəyişdirilməsinı xoşladıqlarını irəli sürürlər. Onlar deyir ki, istehlakçılar köhnə mallardan bezir və yeni dəbli və yenidən dizayn olunmuş maşınlar tələb edirlər. Heç kim yeni mallar almağa məcbur edilmir və əgər bundan çox az adamın xoşu gəlirsə o, (yəni, yeni dəb) tədricən uğursuzluğa düçar olacaq. İstehlakçılar bir çox texniki məhsulların köhnə modelinin işlək vəziyyətdə olmasına baxmayaraq, məhsulun ən son icad olunmuş versiyasını tələb edirlər. Yeni məhsul istehsal edən şirkət, rəqiblərinin onu qabaqlayaraq öz yeni məhsulunu birinci təqdim etməklə bazarı oğurlayacağı riski ilə üzləşir. Məsələn, fərdi kompüterlərə nəzər salaq. Bəzi istehlakçılar, elektronika sənayesinin müntəzəm olaraq istehsalçılar üçün "sürətli, kiçik və ucuz" formalı məhsullar icad etdiyini qeyd edirlər. Bu isə yeni məhsulları dəstəkləmək üçün daim onların satın almmasına şərait yaradır. Lakin, digər istehsalçılar ən son modelin istehsal olunmasını gözləməyəcəklər.

Yaxın keçmişdə aşınmanın planlaşdırılması maşınqayırma sənayesində qorxulu vəziyyət yaratmışdı. Əlli il bundan əvvəl, müştərilərin vəkilləri "General Electric" şirkətini qısa ömürlü işıq lampaları və maşınların işləmə müddətini məhdudlaşdıran avtomatik mühərrikləri qəsdən istehsal etməkdə ittiham etmişdi. Bu o vaxt baş vermişdi. Hazırda fərdi kompyuterlərin mövcud xaos dünyasında aşınma sadəcə olaraq planlaşdırılmır o, həm də marketoloqlar tərəfındən prinsipial müsbət cəhət kimi təriflənir.

Beləliklə, öz müştərilərini itirmək istəmədikləri üçün şirkətlər tez sınan məhsulları istehsal etmirlər. Əvəzində, onlar müştərilərin arzularına cavab verə biləcək və ya bu arzuları aşa biləcək məhsullar yarada bilmək üçün daim inkişaf yolları axtarırlar. Azad cəmiyyətdə rəqabət və texnoloji qüvvələr ilə işləmək planlaşdırılmış köhnəlmə hallarının aradan qalxmasına şərait yaradır və istehlakçıları inkişaf etmiş mal və xidmətlər təklif etməyə məcbur edir.

Kasıb müştərilərə natamam xidmət edilməsi. Nəhayət, Amerika marketinq sistemi kasıb müştərilərə natamam xidmət etməsində günahlandırılır. Məsələn, tənqidçilər şəhərdəki kasıbların çox vaxt baha qiymətlə aşağı keyfiyyətli mallar satankiçik dükanlardan alver etməli olduğunu qeyd edirlər. İstahlakçılar birliyi aşağı gəlirlərə malik müştərilərin ərzaq almaq vərdişləri və ödədikləri qiymət ilə həmin şəhərdəki orta səviyyəli gəlirlərə malik istehlakçıları müqayisə etmişdir. Araşdırmalar nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, aşağı kefiyyətli məhsullar üçün kasıblar daha çox pul ödəyirlər. Həmçinin nəticələr göstərmişdir ki, aşağı gəlirlərə malik ərazidə ümummilli dükanlar şəbəkəsinin mövcud olması qiymətləri aşağı salmaqda böyük fərqlər yaradır.

Aydındır ki, qabaqcıl marketinq sistemi kasıb istehlakçılar üçün də xidmət göstərməyi nəzərdə tutmalıdır. Kasıb istehlakçıların da nəzərə çarpacaq səviyyədə istehlakçı mühafizəsinə ehtiyacları vardır.





15.2. Marketinqin cəmiyyətə təsiri

Amerika marketinq sistemi ümumilikdə amerika cəmiyyətinə müxtəlif "şər əməllər" etməkdə tənqid olunur. Reklamlar xüsusilə iradların hədəfinə çevrilmişdir. İradlar o qədər kəskin olmuşdur ki, Amerika Reklam Agentlikləri Assosasiyası reklamları haqsız tənqidlərdən qorumaq kampaniyası keçirmişdir.



Merkantilizm və məhsul fetişizmi. Tənqidçilər amerika biznes sisteminin insanları məhsullara həddindən artıq maraq göstərməyə sövq etdiyinə görə tənqid atəşinə tutur. İnsanlar haqqında onun şəxsi keyfıyyətinə görə deyil, onun sahib olduğu əmlaka görə rəy formalaşır. İsanı, onun şəhər ətrafında evi, iki maşını, ən dəbdəbəli paltarı, ən müasir elektrik məişət qurğuları olmasa işgüzar adam kimi qəbul etmirlər.

Yeni minillikdə sosial sahənin bir çox alimləri var dövlət və ötən on illiyin itkilərinə diqqəti cəlb edərək daha vacib dəyərlərə, sosial öhdəliklərə qayıdışın vacibliyini qeyd edirlər. Buna baxmayaraq, bizim maddi dəyərlərə olan ehtiraslı istəklərimiz davam etməkdədir.

İnsanların merkantilizmə üstünlük verməsi fıkrini danmaq çox çətindir. Tənqidçilər bu prosesə maddi əşyalara olan təbii maraqdan daha çox marketinqin yaratdığı süni tələbatın nəticəsi kimi baxırlar. Bir çox reklam agentliklərinin baş gərargahlarının yerləşdiyi Medison Avenyunun köməyi ilə əhalinin mallara olan arzularını stimullaşdırır və faydalı həyatın maddi modelini yaratmaq üçün kütləvi informasiya vasitələrindən isatifadə edir. Pul qazanmaq üçün insanlar çox çalışır. Onların satın alma qabiliyyəti amerika sənayesinin məhsuldarlığını artırır və əvəzində, sənaye məhsullarına olan istəkləri stimullaşdırmaq üçün Medison Avenyudan istifadə edir. Beləliklə, marketinq istehlakçılardan daha çox sənayenin mənafeyinə xidmət edən süni təlabat yaradır. Bəzi tənqidçilər öz narazılıqları ilə küçələrə də çıxırlar.

Amma, bu iradlar biznesin tələb yaratmaq gücünü həddindən artıq şişirdir. Əhali reklam və marketinqin digər alətləri əleyhinə güclü müdafıəyə malikdirlər. Satıcılar yeni süni tələb yaratmağa cəhd etməkdən daha çox mövcud tələblərə müraciət etdikləri zaman daha effektiv olurlar. Bundan əlavə, əhali əhəmiyyətli alver edən zaman informasiya axtarır və çox zaman bir mənbəyə etibar etmirlər. Hətta, reklam mesajların-dan təsirlənərək kiçik miqyaslı alver edən alıcılar, aldıqları malı istifadə etdikdən sonra reklamın həqiqətə uyğun olub olmadığını müəyyən edirlər. Nəticə müsbət olduqda alıcılar öz alverlərini yenidən həmin dükanlarda edirlər. Nəhayət, yeni məhsulların uğursuzluq səviyyəsi sübut edir ki, şirkətlər tələbata tam nəzarət edə bilmirlər.

Daha geniş mənada bizim tələbatlarımız və dəyərlərimiz təkcə satıcılardan deyil, eyni zamanda ailə, ali təbəqəyə mənsub olan insanlardan, etnik məsubiyyətdən və təhsildən də asılıdır. Əgər amerikalılar yüksək səviyyədə mallara aludədirlərsə, bu o deməkdir ki, həmin dəyərlər biznesin və kütləvi informasiya vasitələrinin sərhədlərini aşan əsas sosiallaşma prosesindən meydana gəlir. Bundan əlavə bəzi sosial tənqidçilər mal aludəçiliyini müsbət və həvəsləndirici qüvvə kimi xarakterizə edirlər.



İctimai istehlak məhsullarının az olması. Biznesmenlər ictimai məhsullar hesabına öz şəxsi məhsullarını satmaqda ittiham olunurlar. Şəxsi məhsulların artdığı üçün onlar daha çox qapalı içtimai xidmələr tələb edirlər. Məsələn, avtomobil sahibkarlığı (şəxsi mal) daha çox yol örtüyü, nəqliyyata nəzarət, dayanacaq sahələri və polis xid-mətləri (ictimai məhsul) tələb edir. Şəxsi məhsulların həddindən çox satılması "sosial xərclər" ilə nəticələnir. Maşınların sosial xərclərinə nəqliyyat sıxlığı, havanın çirklənməsi, avtomobil qəzaları zamanı baş verən ölüm və yaralanma halları daxildir.

Şəxsi və ictimai istehlak məhsulları arasında balans yaratmaq üçün bir yol tapmaq lazımdırır. Həll yollarından biri istehsalçılara öz əməliyyatlarının sosial xərclərinin hamısını öz üzərlərinə götürmələrini təmin etməkdir. Hökumət avtomobil istehsalçılarından daha təhlükəsiz maşınlar və havanın çirklənməsi əleyhinə nəzarət sistemi yaratmağı tələb edir. Öz növbəsində, avtomobil istehsalçıları da çəkdikləri bu əlavə xərcləri ödəmək üçün qiymətləri qaldıra bilər. Əgər alıcılar bəzi maşınların qiymətinin baha olduğunu qeyd etsələr istehsalçılar yoxa çıxacaq və tələb, şəxsi və sosial xərclərin məbləğlərini dəstəkləyən istehsalçılara doğru hərəkət edəcək.

Digər həll yolu isə istehlakçıları sosial xərcləri ödəməyə məcbur etməkdir. Dünyada bir çox magistral yol idarələrinin rəsmiləri nəqliyyatdakı sıxlığı aradan qaldırmaq üçün yol tıxaclarının yaranmaması üçün rüsum tətbiq etmyə başlayıblar. Məsələn, Cənubi Kaliforniyada sürücülər maşın üçün nəzərdə tutulmayan döngələrdə maşın sürməyə görə artıq cərimə ödəyirlər.


Каталог: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə