Mavzu: masalalar panеli va bosh mеnyu bo`limlari



Yüklə 85,74 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/5
tarix24.12.2023
ölçüsü85,74 Kb.
#190775
1   2   3   4   5
tizimli-blok-va-uning-tuzulmasi-

TIZIMLI BLOKNING OLD VA 
ORQA KO`RINISHI
 
 
 


TIZIMLI BLOK. 
 
Aynan tizimli blok kompyuterning eng muhim bloki bo’lgani 
uchun uni batafsil ko’rib chiqamiz. Avval ta’kidlanganidek, tizimli blok 
kompyuterning asosiy elektron qurilmalarini o’z ichiga oladi. 
Shuning uchun u SHK ning eng muhim tashkil etuvchilaridan biri 
sanaladi. 
Tizimli blokning tarkibi quyidagilardan iborat: 
1. Tizimli plata; 
2. Diskyurituvchi; 
3. Qattiq disk (vinchestr); 
4. Tok manbai bloki. 
Tizimli plata bu - maxsus materialdan yasalgan plastinada joylashgan 
mikrosxemalardan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’lovchi elektr (tok) 
o’tkazuvchi yo’llari bilan bog’langan. Tizimli plata EHMning eng 
muhim elementlarini o’zida jamlaydi, chunonchi: 
u markaziy protsessor; 
u tezkor xotira mikrosxemalari;
u doimiy xotira qurilmasi; 
u taymer (joylashtirilgan soatlar); 
u kengaytirish tutashmalari va boshqalar. 
Tizimli plataning eng muhim elementlaridan biri - markaziy 
protsessoridir. 
Dastur bilan berilgan ma’lumotlarni o’zgartiradigan, hamma 
hisoblash jarayonlarini boshqaradigan hamda hisoblash ishlariga tegishli 
moslamalarning o’zaro aloqasini o’rnatadigan qurilma-protsessor deb 
ataladi. Protsessorda arifmetik va mantiqiy amallarni bajarish, xotiraga 
murojaat qilish, dasturda berilgan ko’rsatmalarning berilgan ketma-
ketlikda bajarilishini boshqarish hamda asosiy xotira o’rtasida aloqa 
o’rnatish amalga oshiriladi. 
Protsessor katta integral sxemalardan foydalanish asosida quriladi. 
Protsessor kompyuterning asosiy qurilmalaridan, ya’ni kompyuterning 
“yuragi” deb hisoblanadi. Bir so’z bilan aytganda, protsessor 
kompyuterning barcha ishini boshqaradi va barcha ko’rsatmalarini 
bajaradi. 
Shaxsiy kompyuterning eng muhim ko’rsatkichi uning ishlash 
tezligi va ma’lumotlarni saqlash uchun xotira hajmidir. Ma’lumki, 2 


sonini turli darajalari bo’lgan 4, 8, 16, 32, 64 lar bilan bog’liq bo’lgan 
mikroprotsessorlar qabul qilishi mumkin bo’lgan betlar soni 
kompyuterlarning razryadini belgilaydi. 
IBM RS kompyuterlarning butun taraqqiyoti mikroprotsessorlarni 
ishlab chiqaruvchi Intel firmasi bilan bog’liq. Aksariyat shaxsiy 
kompyuterlar ushbu firma mikroprotsessorlari bilan ishlaydi. Shartli 
ravishda firmaning 8086 yoki 8088 (16 razryadli) mikroprotsessorlari 
IBM RS XT (extended version, “Iks-ti” deb o’qiladi) deb nomlanadi. 
Mazkur firmaning 80286 (16 razryadli) mikroprotsessorlari bilan 
ta’minlangan SHK lar IBM RS AT (Advanced Techology) deb ataladi. 
IBM RS shaxsiy kompyuterlarning oilasi tez rivojlanmoqda. 
Bugungi kunga kelib Intel firmasining ko’p razryadli ishlash samarasi va 
imkoniyati katta Rentium shaxsiy kompyuterlari tez tarqaldi. Rower RS 
rusumidagi yana ham kuchli mikroprotsessorlarning tarqalishi 
kutilmoqda. 
Tizimli platada joylashgan yana bir eng muhim element -tezkor 
xotira mikrosxemalaridir. 
Tezkor xotira yoki tezkor xotira qurilmasi (TXQ) o’zida ayni 
vaqtda kompyuter ishlayotgan dasturlar uchun ma’lumotlar shu bilan 
birga ishning natijasi saqlanadigan mikrosxemalardan tashkil topgan. 
Tizimli platada joylashgan xotiraning yana bir turi - doimiy xotira 
qurilmasi (DXQ,) yoki doimiy xotira (DX) deb ataladi. 
Doimiy xotira BIOS (Basic Inrut - Outrut System - kiritish va 
chiqarishning baza tizimi) nomli zavodda yozilgan boshqaruv dasturlari 
to’plamini saqlovchi mikrosxemadir. Doimiy xotirada saqlanayotgan 
axborotni tezkor xotiradagilardan farqi shuki, kompyuter tok manbaidan 
o’chirilganda ham axborot saqlanib qoladi. 
Undagi axborot bir marta zavodda mikrosxema tayyorlash 
jarayonida kiritiladi, uni o’zgartirish mumkin emas. 
DXQ (BIOS) - quyidagi vazifalarni bajaruvchi dasturlar 
to’plamidir. Birinchidan, kompyuter manbaga ulanganda uning hamma 
qurilmalarini, masalan diskyurituvchi va vinchesterlarni boshqarishga 
imkon bersa, ikkinchidan taymer kompyuterdagi to’xtovsiz ishlaydigan 
elektron soat, vaqtini va yilini aniqlash uchun xizmat qiluvchi 
mikrosxema. 
Kengaytirish raz’yomlari - kompyuter imkoniyatlarini kengaytirib, 
uning yordamida kompyuterlarga qo’shimcha qurilmalar ulanadi. 
Odatda kengaytirish raz’yomlarida qurilmani boshqaradigan alohida 
maxsus platalar qo’yiladi. Bunday platalar nazoratchilar deb nomlanadi. 


Masalan, monitor ishini boshqaradigan plata videonazoratchilar deb 
nomlanadi. Kompyuterning barcha qurilmalari uchun boshqaruv 
signallar beruvchi vosita markaziy protsessor bo’lsa-da, nima uchun 
nazoratchilar mavjud degan, savol tug’iladi. Buning mohiyati shuki, 
markaziy protsessor boshqaruv signallarini umumiy tartibda beradi, 
nazoratchi ularni qabul qilib, bevosita qatnashishi talab qilinmaydigan 
qator yumushlarni bajaradi. Hayotiy bir misol timsolida masalan, bosh 
oshpaz o’z yordamchilariga palov damlashni buyuradi, buni markaziy 
protsessor boshqaruv signaliga qiyoslasak, oshpazlar esa sabzi, guruch, 
o’tinlarni tayyorlaydi, bu - nazoratchi bajaradigan ishlar deb tushunsa 
bo’ladi. 

Yüklə 85,74 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin