Mövzu müəssisələrin rəqabətliliyinin artırılması və qarşıya çıxa biləcək problemlərin həlli



Yüklə 0,55 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/11
tarix28.12.2021
ölçüsü0,55 Mb.
#48212
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
Mussislrin rqabtliliyinin artirilma

Rəqabətin növləri 

   

  

 



S/S 

 

Xarakterik 

cəhətləri

 

Bazar modəlləri 

Azad rəqabət 

Xalis inhisar 

İstehsalı rəqabət 

Oliqopoliya

 

Firmaların sayı 



Həddən artıq  

çox 


Bir 

Çoxlu 


Bir neçə 

Məhsulun tipi 



Standartlaşmış  Unikal 

Diferensial 

Standart və ya  

differensial 

 

 



 

 

Qiymətə nəzarət 



 

 

İstisna olunur 



 

 

Əhəmiyyətli 



 

Həddən artıq  

dar çərçivədə 

Məhdud və ya  

əhəmiyyətli  

dərəcədə gizli  

razılaşmalar  

əsasında 

 



Sahəyə  daxil  



olmaq  

şərtləri 

 

Çox asan 



Məhdud  

imkanlarla 

 

Nisbətən asan 



Mümkün qədər  

çətin 


 

 



 

 

Qeyri-qiymət  



rəqabəti 

 

 



yoxdur 

 

 



Demək olar  

ki, yox 


Keyfiyyətə,  

reklama,  

ticarət  

markalarına  

xüsusi diqqət  

yetirilir 

Məhsulun  

differensiallaşdığı  

şəraitdə xüsusi  

tipik xarakter  

daşıyır 

Cədvəl 1. 



 

    Rəqabət        –        bazarda    çıxış    eləyən    müəssisələr    arasında    qarşılıqlı    fəaliyyət, 



qarşılıqlı əlaqə və mübarizənin iqtisadı prosesi kimi öz məhsulunun satışı üçün əlverişli 

imkanların  yaradılması,  istehlakçıların  tələbatının  təmin  olunmsası  və  daha  çox  gəlirin 

əldə  olunması  məqsədinı  daşıyır.  Müasir    rəqabət,    dünya    bazarının    ayrılmaz    tərkibi  

kimi,    həmin    bazarda    gedən  proseslərin    təzahür    forması    kimi    indiki    şəraitdə  

görünməmiş  miqyasla,  dinamika  və kəskinliklə  xarakterizə  olunur.  Rəqabətin  geniş  

miqyaslılığı    müxtəlif    sahələrdə  beynəlxalq  əmək  bölgüsünün,  beynəlxalq  ixtisaslaşma 

və  kooperasiyanın  təsiri  altında  beynəlxalq  mübadiləyə  cəlb  olunan  xarici  ticarət 

əməliyyatları üzrə iştirakçıların sayının daimi   olaraq  artması  ilə   bağlıdır.  Təsərrüfat  

həyatının    sənayeləşdirilməsi    rəqabətin  kütləvi  bazasını  genişləndirir.  İri  inhisarçılarla 

birgə  bazar  mübarizəsinə  orta,  xırda  və  hətta  çox  xırda  firmalar  qoşulurlar.  

Təsərrüfatçılığın    bazar    sisteminin    təşəkkül    tapması    zəruri    bazar  tənzimləyicilərinin  

formalaşması    üzrə    məsələlərin    həllini    tələb    edir.    Bunlardan    ən  vacibinə  rəqabət 

aiddir.  Rəqabət    işgüzar    fəaliyyətin    fəalliğının,    elmi-texniki    tərəqqinin  

nailiyyətlərindən istifadə olunmanın, malların və xidmətlərin keyfiyyətinin artırılmasının, 

istehlakçıların  daim  dəyişən  tələblərinin  ödənilməsinin  ən  səmərəli  və  təsirli 

vasitələrindən  biridir.  Rəqabətdə  olan  firmaların  fəaliyyətlərinin  tədqiq  olunması  üç 

mərhələli sistemli tədqiqatdan ibarətdir:  

-  fəaliyyətdə olan və potensial rəqiblərin müəyyən olunması;  

-  rəqiblərin fəaliyyətlərinin, məqsəd və strategiya göstəricilərinin təhlili;  

-  rəqiblərin fəaliyyətlərinin güclü və zəif tərəflərinin müəyyən olunması.  

Rəqabətdə    olan    firmaların    müəyyən    olunması    ikili    yanaşma    əsasında    həyata  

keçirilir:  birinci yanaşma  bazarda  fəaliyyət  göstərən  əsas  rəqib  firmalar  tərəfindən 

ödənilən  tələbatların  qiymətləndirilməsi  ilə  əlaqədardır;  ikinci  yanaşma  isə  rəqiblər 

tərəfindən    tətbiq    olunan    bazar    strategiyası    tiplərinə    əsasən    rəqiblərin 

təsnifləşdirilməsindən ibarətdir. Rəqiblərin aşağıdakı əsas qruplarını qeyd eləmək olar:  

-  eyni bazarda oxşar malları təqdim edən firmalar;  




 

-    oxşar  malların  digər  bazarlarına  xidmət  edən  firmalar;  -    hazırki    malları    bazardan  



vurub    çıxartmağa    qadir    olan    əvəzedici    malları  (substitute  products)  istehsal  edən 

firmalar.  Rəqiblərin    fəaliyyətlərinin    məqsəd    və    strategiyası    göstəricilərinin    təhlili  

rəqib  firmanın  iqtisadi  potensialını  xarakterizə  edən  göstəricilərə  əsaslanır;  du 

göstəricilərə: aktivlər, satışlar, xalis və ümümi mənfəət, əsas və dövriyyə kapitalı, kapital 

qoyuluşları,  xüsusi  və  borc  kapitalı,  istehsalat  gücləri,  elmi-tədqiqat  bazası  və  s. 

Rəqiblərin  fəaliyyətlərinin  güclü  və  zəif  tərəflərinin  müəyyən  olunması mərhələsində  

rəqiblərin    bütün    istehsal,    satış    aktivlərinin    və    strategiyalarının    təhlilinin  nəticələri 

verilir  və  bunlara  əks-təsir  üsulları  barədə  nəticələr  formalaşdırılır.  Firmaların 

fəaliyyətlərində    güclü    və    zəif    tərəfləri:    idarəetmə,    texniki    yenilik,    istehsalat,  

maliyyə, satış, istehlakçılar kimi əsas bölmələr üzrə qiymətləndirilir. 

    Məşhur    ingilis    alımı,    rəqabət    sahəsində    nüfuzlu    alim    M.Porterin    tədqiqatlarına 

əsasən  müəyyən  bazarda  rəqabətin  vəziyyətinin  beş  rəqabət  qüvvələri  ilə  xarakterizə 

etmək olar (şək.1).   

    Rəqabətin    beş    qüvvəsi    sahənin    mənfəətliliyini    müəyyən    edir,    çünki    onlar 

qiymətlərə,  məsrəflərə,  kapital  qoyuluşlarının  ölçülərinə  təsir  edirlər.  Yeni    rəqiblərin  

yaranma  təhlükəsi  sahənin  mənfəətliliyinin  ümumi  potensialını aşağı salır, çünki onlar 

sahəyə yeni istehsalat gücləri gətirirlər və satış bazarından pay almağa cəhd göstərirlər və 

bununla  da  mövqe  üzrə  mənfəəti  aşağı  salır.  Sahədə  gedən  şiddətli  rəqabət  mənfəətlilik 

səviyyəsini  aşağı  salır,  çünki  rəqabət  qabiliyyətini    saxlamağa    görə    əlavə    xərclər  

çəkilməli  (reklama,  satışın  təşkilinə,  elmi-tədqiqat  və  təcrübə-konstruktor  işlərinə)  və  

ya  qiymətlərin  aşağı  düşməsi  hesabına mənfəət istehlakçıya “axıb gedir”.   

 


Yüklə 0,55 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin