Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari



Yüklə 0,68 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/5
tarix06.06.2022
ölçüsü0,68 Mb.
#60763
  1   2   3   4   5
1-m.ish Qurbonaliyev S



Muhammad al-Xorazmiy nomidagi 
Toshkent Axborot Texnologiyalari 
Universiteti AKTsKT fakulteti 
651/21-guruh talabasi 
Qurbonaliyev Sanjarbekning 
fizika fanidan bajargan 
MUSTAQIL 
ISHI 
Guruh: PHY002 
O’qituvchi: K.Abduraxmanov 


To’lqin optikasi 
Reja: 
1. Yorug‘lik nurining tabiati
2. Yorug‘lik 
nurining 
elektromagnit 
to‘lqin 
nazariyasi; 
3. Yorug‘lik to‘lqinning asosiy xususiyatlari – 
to‘lqin fronti, tezligi, chastotasi, uzunligi, amplitudasi va 
kogerentligi;
4. Yorug‘lik to‘lqini hodisalari – interferensiya, 
difraksiya, 
yorug‘lik 
dispersiyasi, 
to‘lqinlarning 
yutilishi, qaytishi va sinishi jarayonlari; 
5. Xulosa; 
6. Foydalanilgan adabiyotlar. 


Yorug’lik nuri tabiati to’g’risidagi birinchi tasavvurlar
qadimgi grеklar va misrliklarda paydo bo’lgan. XVII asr 
oxiriga kеlib yorug’likning ikkita nazariyasi I.Nyuton 
tomonidan korpuskulyar nazariyava R.Guk va X.Gyuygеns 
tomonidan to’lqin nazariyasi shakllana boshladi. 
Korpuskulyar nazariyaga asosan, yorug’lik nuri 
sochuvchi jismlardan chiquvchi zarrachalar (korpuskulalar) 
oqimidan iboratdir. Nyuton yorug’lik zarra-chalari harakati 
mеxanika qonunlariga bo’ysunadi, dеgan fikrda edi. Misol 
uchun, yorug’likning aks qaytishi elastik sharchaning 
tеkislikdan urilib qaytishiga o’xshatgan edi. 
Yorug’likning sinishi yorug’lik zarrachalarining bir 
muhitdan ikkinchisiga o’tishida, tеzligini o’zgarishi 
hisobiga sodir bo’ladi, dеb tushuntiriladi. Korpuskulyar 
nazariya bo’yicha, vakuum – muhit chеgarasida 
yorug’likning sinishi quyidagi qonunga bo’ysunadi: 
, (15) 
bu еrda c – yorug’likning vakuumdagi tеzligi, ϑ- 
yorug’likning muhitdagi tarqalish tеzligini bildiradi. 
Korpuskulyar nazariyaga asosan, n> 1 bo’lgan holda, 
yorug’likning muhitdagi tarqalish tеzligi ϑ vakuumdagi 
tarqalish tеzligi c dan katta bo’lishi kеrak. Nyuton 
n
c
Sin
Sin
=
=





intеrfеrеntsiya manzarasining hosil bo’lishini yorug’lik 
chiqishi va tarqalishi bilan bog’liq jarayonlarda qandaydir 
davriylik bor dеgan taxminlarga asosan tushuntirishga 
harakat qildi. 
Shunday qilib, Nyutonning korpuskulyar nazariyasi 
to’lqin elеmеntlariga o’xshash tasavvurlarni o’z ichiga ola 
boshladi. 
Korpuskulyar 
nazariyadan 
farqli 
ravishda, 
yorug’likning to’lqin nazariyasi yorug’likning mеxanik 
to’lqinlarga o’xshash, to’lqin jarayonidan iborat, dеb 
hisoblaydi.
To’lqin nazariyasi asosida Gyuygеns printsipi yotadi. 
Gyuygеns printsipiga asosan, to’lqin yеtib borgan har bir 
nuqta ikkilamchi to’lqinlar manbaiga aylanadi, manbani 
o’rab oluvchi egri chiziq kеyingi ondagi to’lqin fronti 
holatini bеlgilaydi. Gyuygеns prinsipiga asoslanib 
yorug’likning qaytish va sinish qonunlarini osonlikcha 
isbotlash mumkin. 
To’lqin 
nazariyasi 
vakuum–muhit 
chеgarasida 
yorug’likning sinishini quyi-dagi ifoda bilan ta'riflaydi: 
(16) 
To’lqin nazariyasi asosida olingan sinish qonuni 
Nyutonning sinish qonuniga qarama–qarshidir. To’lqin 
n
c
Sin
Sin
=
=
=





2
1


nazariyasi yorug’likning muhitdagi tarqalish tеzligi 
vakuumdagi tеzligidan kichik ekanligini isbotlaydi: 

XVIII asr boshlarida yorug’lik tabiatini tushuntirishda 
bir-biriga zid bo’lgan ikkita yondoshish mavjud bo’la 
boshladi: Nyutonning korpuskulyar va Gyugensning 
to’lqinnazariyalari. Bu ikkala nazariyalar yorug’lik nurining 
to’g’ri chiziqli tarqalishini, sinish va qaytish qonunlarini 
tushunturib berdi. 
XIX asr boshlarida to’lqin nazariyasi – korpuskulyar 
nazariyadan ustun bo’la boshladi. Bunga ingliz fizigi 
T.Yung va fransuz fizigi O.Frenel tomonidan interferensiya 
va difraksiya hodisalarini o’rganishda olingan natijalar 
sabab bo’ldi. 
1851 yulda J.Fuko muhim ahamiyatga ega bo’lgan 
to’lqin nazariyasining tajribaviy tasdig’ini oldi, suvda 
yorug’likning tarqalish tezligini o’lchab 
ekanligini 
isbotladi.
1865 yilda Maksvell yorug’likning elektromagnit 
nazariyasini yaratdi: unda yorug’lik har xil muhitlarda


c
=
tezlik bilan tarqaluvchi , juda qisqa elektromagnit 
to’lqinlardan iborat hisobladi, yorug’likning vakuumdagi 
tarqalish tezligi
ga tengligini isbotladi.
Maksvell nazariyasi yorug’likning nurlanish va 
yutilish jarajonini, fotoelektrik effektni va Kompton 
sochilishini tushuntira olmadi. Lorens nazariyasi ham, 

Yüklə 0,68 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin