12
pullar kollektsiyasi xozirgi vaqtda Davlat ermitajida joylashtirilgan, bu
kollektsiya dunyodagi eng katta kollektsiyalardan biri xisoblanadi,
xisobida 300 mingta tanga pul bor.
Bundan tashqari O’rta Osiyo numizmatikasi tadqiqotchilari orasida
M.E.Masson, V.A.Mishkin, E.A.Davidovichlar salmoqli o’rin egallaydidar.
Ular qadimgi O’rta Osiyo tanga pullarini aniqlab turlarga ajratdilar va zarb
qilish ishidagi rivojlanishning asosiy bosqichini belgiladilar.
Qadimshunos odimlar er kurrasidagi
dastlabki savdo muomalasi
ibtidoiy jamoa tuzumining tosh asridan boshlanganligini isbotlaydilar.
Ularning ta`kidlashlaricha inson o’z mexnatining maxsulotlarini
ayirboshlash natijasida savdo-sotiqning ilk va sodda to’rini vujudga
keltirdi. Tanqis ashyolarni pul o’rnida ayirbosh qila boshladi. Bunday tovar
pul muomalalari mintaqalarda turli ko’rinishda amalga oshirilgan. mas,:
Osiyo va Afrikada kauri nomli chig’anoqlar pul vazifasini o’tganligi
ma`lum.
Ular ayrim elatlarda qadimdan, ya`ii ibtidoiy jamoa tuzumidan milodiy
XX asrgacha savdo vositasi bo’lib kelgan. Mas,:
bu chig’anoqlar kadimiy
Xitoy, YAponiya, Xindiston shaxarlarida ancha vaqtgacha muomalada
qadrlangan. VI-VII asrlarda Germaniyada, 9- asrda SHvetsiyada, 16-asrda
Riga shaxrida ishlatilganligi, Gvineyada xam kauri tasviri tushiri lgan
pullar mavjud bo’lganligi aniqlangan.
Bundan tashqari insonlar orasida jonliq
qoramol yoki xarsanglar
keyinchalik itlarning tishi, cho’chka go’shti, ma`dan parchasi singari
narsalar xam savdo vositasi sifatida qo’llanilgan. Odamzot o’zi uchun qulay
pul shaklini ixtiro etguniga qadar mazkur "pul"larni tabiatdan olib savdo
vositasi sifatida ishlatib turgan. Vaqti kelib inson ma`dandan ishlangan pul -
parchaning engilligini va o’z yonida olib yurishga qulayligini xisobga olib
sof ma`danli quymalarni ayirbosh qilishga o’tadi. Bunday pul birligi
13
qadimgi Ikki daryo oralig’i va Misrda paydo bo’lib, shu davrdan e`tiboran
inson xayotiga "
tanga" xolatida kirib keldi.
Ammo bu quymalarni insonlar qalbakilalshtira boshlaydilar.
Qattiq
jazo choralariga qaramay bunday xol davom etavergani sababli, xukmdorlar
o’z quymalarini muxrlashga, ya`ni ularda biror-tasvirni yoki tug’rolar-
gerblarni ifodalashga odatlandilarki, bu bilan quymalar xaqiqiyligi davlat
tomonidan kafolatlanadigan bo’ldi.
Qadimiy tarixchilar Gerodot va Ksenofont asarlaridan ma`lumki, ilk
tangalar oltin va kumushdan bo’lib, Kichik Osiyodagi Midiyaliklar
tomonidan miloddan avvalgi 7-asrda zarb etilgan. Ammo YUnonistondagi
egina
shaxrida, Xitoy va Xindistonda maxsus tangalar zarb etish ixtiro
qilindi. Ularning ko’rinishi juda sodda bo’lib, dastlab ayrim chizgilar bilan
bezatilgan, so’ngra turli jonzotlarni (
toshbaqa, ukki, dengiz mushugi, baliq
va xokazolarni) tasvirlashga o’tilgan. Bunda aks ettirilgan jonzot, uning
shaxar tug’rosi yoki nomi bilan xamoxangligidan kelib chiqib ish tutilgan.
Keyinchalik iloxlar va bazilevelar tasviri ifodalangan tan galarni "
moneta"
deb nomlay boshlaganlar. Qadimgi Rim davlatida YUnona deb nomlangan
ilox bo’lib, "
moneta" uning xislatlaridan biri miloddan avvalgi 45-
yillarda Tita Kariziy tomonidan nozik bir ayol
tasviri tushirilgan tanga
zarb etildi. Tasvir ortida "
moneta" degan lotincha so’z zarblangan bo’lib
"
bashoratchi"degan ma`noni anglatar edi. SHu davrdan boshlab tangalar
moneta deb yuritiladigan bo’ldi. Evropaning G’arb bilan sharqga kirib
kelgan bu so’z rusiyzabon insonlaro tilida keng qo’llanila boshlandi.
Xozirgi kunda jaxon bozorida turli xil tanga va pul birliklarining
nomlarini
uchratish
mumkin.
Qadimda
Dostları ilə paylaş: