Ramiz RÖVŞƏn süd diŞİNİn ağrisi



Yüklə 338.17 Kb.
tarix16.02.2017
ölçüsü338.17 Kb.
Ramiz RÖVŞƏN

SÜD DİŞİNİN AĞRISI

(Poema)
Füzuliyə, bir də, balam Rövşənə

Sentyabrın birində, məktəbdə dərslər başlayanda belə məlum oldu ki, dördüncü sinfin bütün uşaqları olub-qalan süd dişlərini də bu yay dişiyib qurtarıblar. O boyda sinifdə tək bircə nəfərin ağzında tək bircə dənə süd dişi qalmışdı, o da Səməd idi. Səməd ağzını açıb salam verən kimi uşaqlar o dişi gördülər və Səmədə güldülər.

Sonra bir qalın sapın bir ucunu Səmədin dişinə bağladılar, bir ucunu qapıya.

O yay kəndə şəhərdən təzə müəllimə gəlmişdi, bir cavan qızıdı, adı Çimnaz. Birinci dərs elə həmin o Çimnaz müəllimənin dərsiydi və deməli, qapı­nı açıb Səmədin dişini çıxaran da Çimnaz müəlli­mə olmalıydı.

Doğrudu, Səməd qorxaq deyildi, amma qapının dalında Çimnaz müəllimənin dikdabanları taqqıldayanda Səmədin ürəyi yerindən qopdu, qapı dartılıb açılanda Səməd özü də yerindən qopdu, güllə kimi düz Çimnaz müəllimənin qucağına atıldı. Səmədin boyu Çimnaz müəllimənin sinəsinə gücnən çatırdı və Çimnaz müəllimənin ürəyi Səmədin lap qulağının dibində döyünürdü.

Səmədin dişinə bağlanan o sap da qırılmışdı, bir ucu qapıdan sallanırdı. Sap qırılmışdı, amma o süd dişi hələ də Səmədin ağzındaydı.

Sonra Səməd keçib yerində oturdu; o gün Çimnaz müəllimə dərsdə nə danışdı, nə dedi, Səməd eşitmədi – qulağında təkcə Çimnaz müəllimənin ürəyinin döyüntüsü səslənirdi. O axşam Səməd yorğan-döşəyə girəndə o ürəyin döyüntüsü hələ də qulağından getməmişdi.

O biri otaqda işıq yanırdı, atası qoşalülə tüfəngiynən əlləşirdi, deyəsən, səhər yenə ova çıxacaqdı. Divardakı qara çərçivəli şəkildən anası sevə-sevə atasına baxırdı.

Anası Səməd doğulanda ölmüşdü, Səməd gözünü açandan anasını həmişə elə o qara çərçivənin arasından, o ölüm pəncərəsindən sevə-sevə baxan görmüşdü.

Anası atasını yaman çox istəyirmiş, bu kənddə o cürə sevgi görünməmişdi, deyirlər. Bəlkə, elə Səməd doğulanda da anası o sevginin ucbatından ölmüşdü, o sevgini heç doqquz ay ürəyinin altında bəslədiyi öz doğmaca balasıynan da bölüşdürmək istəməmişdi.

İndiyəcən Səmədə həmişə elə gəlirdi ki, anasının ürəyinin döyüntüsü yadındadı, ancaq indi nə illah eləyirdisə o döyüntü­nü yadına sala bilmirdi; indi Səmədin qulağında səslənən təkcə Çimnaz müəllimənin ürəyinin döyüntüsüydü.

Və bu dəqiqə Səmədin öz ürəyinin başında, elə bil, nəsə yavaş-yavaş tumurcuqlanırdı, yetişirdi, şirinləşirdi. Səməd bunu bütün canıynan-qanıynan hiss eləyirdi, amma bunun nə olduğunu heç cürə başa düşə bilmirdi və canına dolan o şirinlikdən həm ləzzət alırdı, sevinirdi, həm də bir balaca qorxurdu.

Hələ meyvə nə olduğunu bilməyən, ömründə birinci kərə bar gətirən körpə ağac da öz canında tumurcuqlanan birinci meyvədən yəqin beləcə həm ləzzət alır, sevinir, həm də bir balaca qorxur.

...Səmədin ürəyinin başında tumurcuqlanan o meyvənin adı SEVGİYDİ...


Bu necə sevgiydi, gəldi başına,

Allahdan qorxmadı, mənim balam,

Baxmadı uşaq yaşına,

Ağzındakı

süd dişinə baxmadı, mənim balam –

bu necə sevgiydi, gəldi başına?!


Bu qoca dünyada bu az yaşınla,

Əzdin çox şeyləri bu süd dişinlə,

Daddın bu dünyanın çox acısından,

Keçdin zökəmindən, qızılcasından,

Sevgisində

ilişdin bu dünyanın.


Zalım sevgi bir gör sənə neylədi,

belə zalım əcəl yoxdu, dərd yoxdu.

Qaralır qolunda peyvənd yerləri,

mənim balam, sevgidən peyvənd yoxdu.


Bu sevgidi, mənim balam,

ömürlərdən uzun sevgi.

Bir əliylə

beşikləri yırğalayan,

Bir əliylə

qəbirləri qazan sevgi.


Bu sevgidi, mənim balam, –

bir dəlisov kəhər kimi

dalımızca çapan sevgi.

Harda olsaq, əcəl kimi

gəlib bizi tapan sevgi.
Bu sevgidi, mənim balam,

min ildi ki - həmən sevgi.

Gözündən yaş damcılayan,

əlindən qan daman sevgi...


...Bəs sən kimsən, mənim balam?

O çapıqlı üzün tanış,

O yamaqlı dizin tanış,

Çatılanda – qaşın tanış,

Ağlayanda – gözün tanış.

Uşaqların, körpələrin

ən fağırı, ən mağmını.

Hamıdan ləng tərpənəni,

hamıdan bərk yıxılanı.
Deyəsən, ləngidin yenə,

sevgi səni haxladı.

Yollarını dörd tərəfdən bağladı.

İndən belə bu sevgidi

suyun da, çörəyin də.

Sünbül kimi ürəyində

bu sevgi dən bağladı.
İynə boyda ömrümüzlə

dünyadan keçə-keçə,

Mənim balam, min illərdi

yaşayırıq beləcə.

Min illərdi

ürəyimiz damar-damar

Sevgiylə saplanıb bu yer üzündə.

Tozundan ulduzunacan,

Oğlanından qızınacan

Hər şey hesablanıb bu yer üzündə.

Bu dünyanın sevgisi də

ölçülüb, mənim balam.

Sayımıza bölünüb,

boyumuza biçilib, mənim balam.


Ancaq daha dəbdən düşən don kimi

Nə çoxdu dünyada sevgiyə gülüb

sifət turşudanlar, dodaq büzənlər.

Nə çoxdu dünyada qol-qola girib

sevgisiz gəzənlər, çılpaq gəzənlər.

Sevgisiz öpüşlər çılpaq,

Qızların dodaqları

sovulur yarpaq-yarpaq –

Nə çoxdu ağacı kökündən qırıb

üstündə bir yaşıl yarpaq gəzənlər.


Qırılan meşələr kimi,

Quruyan dənizlər kimi

sevgi də tükənir bu yer üzündə.

Dünyanı əliboş dolanır sevgi,

O yana – bu yana boylanır sevgi,

Sevənləri gəzir gözü – tapammır,

Oğlanı tapanda

qızı tapammır –

Sevən­lər təklənir bu yer üzündə.
Mənim balam, sən də təksən,

Təksən, yer üzündə təksən;

Ay kimi, gün kimi təksən,

Torpaqda dən kimi təksən,

Çöldə külək kimi təksən,

Janda ürək kimi təksən, –

Sən də təksən, mənim balam,

bu göyün altında təksən.

Dünyada sevgi adlanan

bu yükün altında təksən.


Dodaqların nəsə deyir, pıçıldayır,

Gözlərindən yaş tökülür, mənim balam.

Sümüklərin xırçıldayır, xırçıldayır,

Belin bükülür, bükülür, mənim balam.


Tanrı sənə necə qıyır –

çaşıb bu göyün yiyəsi.

Bu yük sənin yükün deyil,

hanı bu yükün yiyəsi?!


Çırmalasın biləyini,

girsin bu yükün altına.

Kürəyini, ürəyini

versin bu yükün altına.


...Bəlkə elə, mənim balam,

boş yerə çığıran mənəm.

Özüm burda dura-dura

özgəni çağıran mənəm.

Bəlkə bu göyün altında

Mənəm günaha batan da,

Sən girən yükün altından

çiynini qaçıran mənəm.


Nə çoxmuş dünyanın yükü;

sevgisi yük, nifrəti yük.

Görüşəndə – söhbəti yük,

Ayrılanda – həsrəti yük.


Bu dünya bir yük ağacı,

hər yükün kökü insanmış.

İnsanın yükü dünyaymış,

dünyanın yükü insanmış.


Alnımıza yazılanmış

çiynimizə düşən yüklər,

Mənim balam, bu yazıdan

qaçmaq müşkülmüş, sən demə.

Yük altından öz çiynini

qaçıranda böyüklər,

Balaların çiyninə

yük düşürmüş, sən demə.

Bilməmişəm, mənim balam, bağışla,

Çiynimdəki bu qabara bağışla!..


«BAĞIŞLA» ...Sözə bax, Allah! Hamı bir-birinə «bağışla» deyir və heç kəs heç kəsi bağışlamır.

Ancaq ayağımıza dəyən daş bizə «bağışla» demədi.

Daşla vurduğumuz quşa biz «bağışla» demədik.

Beləcə yaşayırıq; daşlar, quşlar, adamlar. Bizi ağrıdanlar, biz ağrıdanlar.

Quşlarnan uşaqlar bir az bir-birinə oxşayır. Uşaqlar da yuxuda uça bilir. Yuxuda uçan uşaq boy atır, deyirlər.

Yuxu ələ gələn deyil, yuxunun canı yoxdu. Bəlkə elə hər quş cana gəlib qanadlanan dirigözlü bir yuxudu – bir uşağın yuxusu. Bəs onda, uşaqların quşlara atdığı o daşlar nədi, ayaqlarından budaqlara bağladığı o quşlar nədi?

Mənim balam, görürəm, sən də o uşaqların arasındasan.

Bir ağacın başında dövrə vurub durmusuz. Budaqlardan sərçələr sizə baxır – ayaqlarının sapından xəbərsiz yazıq sərçələr. Uşaqlar qəfil çığrışır, sərçələr hürküşür-qalxır.

...Görən, sən də çığırdınmı, mənim balam?!.
Bu dünyada uşaqlara aldanan

quşlardan da yazıq nə var, ilahi?

Ayağından budaqlara bağlanan

quşlar necə qanadlanar, ila­hi?!


Yazıq quşlar ha çırpınar, çırpınar,

Qanadları

budaqlara çırpılar.

Göydən yerə ələnən quş tükündən

uşaqların saçlarına dən düşər.

Ağacları qoparammaz kökündən,

yazıq quşlar yorulub göydən düşər.
O balaca, o körpə cəlladların

ayağı altında, əzab içində

Ölən quşlar bir damardan ası­lı

ürək kimi titrəyər sap ucunda.


Quşlar deyil, bizik ölən bəlkə də,

Bilən hanı – ölü kimdi, diri kim?

Orda duran

əliqanlı uşaq mənəm bəlkə də,

Orda ölən o quş – mənim ürəyim.
Yarpaq yenər

o quşların açıq qalan gözünə,

Didim-didim ayaqların

qanlı sapı açılmaz.

İndən belə o quşların üzünə

Göy üzü bir bağlı qapı –

açılmaz.
Sərçəsini seçməyək bülbülündən,

O quş donlu ürəklərə ağlayaq.

Nə zamansa şairlərin əlində

Nəğmə yazan lələklərə ağlayaq.


O quşlar da bir az bizə ağlasın,

Bu ürəksiz ömrümüzə ağlasın.

Bəlkə bizdən xəbərsizdi o quşlar,

Yaxşımızdan, pisimizdən xəbərsiz.

Bu ağaran saçımızdan xəbərsiz,

Bu qırışan üzümüzdən xəbərsiz.


Üstümüz­də ləkə qalıb

o quşların qanından,

Yüz cürə don dəyişmişik,

yenə o qan getməyib.

O sapların yeri hələ

sızıldayır budaqların canında,

O quşların səsi hələ

ağacların qulağından getməyib.


Bəlkə elə o quşlar son ayaqda

Ölə-ölə bizi söyüb, qarğıyıb.

Bəlkə elə biz o sapla o vaxtdan

O quşların ayağına bağlıyıq.

Bəlkə elə o dünyadan, yer altdan

Hər səhər o sapın ucundan çəkib

oyadar, oyadar bizi o quşlar.

O sapdan asılı oyuncaq təki

oynadar, oynadar bizi o quşlar.
Alnımızın qırışından,

Bağrımızın başından

biz o sapı açammarıq ölüncə.

Bu dünyanın torpağından-daşından,

Arvadların nazından, qarğışından

qopub-qopub uçammarıq ölüncə.

Ağlayarıq – bi­zə gülər o quşlar,

Gizlənərik – yenə görər o quşlar.

Gözümüzü yumarıq ki,

o quşları görməyək, –

Yuxumuza gəlib girər o quşlar.

O quşların ayağına yıxılıb

Yalvararıq; yaxamızdan əl çəkin.

Səhər-axşam dincliyimiz yox olub,

Barı gecə yuxumuzdan əl çəkin!..
...Yuxumuzda ölü quşlar dirilər,

Qanad çalıb silkələyər göyləri,

Ayaqların qanlı sapı gərilər,

Xırçıldayar ağacların kökləri.


Quşlar dartar ağacları dalınca,

Lap çinarı, lap palıdı qaldırar.

Bu torpaqdan

bərk-bərk tutar ağaclar,

Quşlar dartar, torpağı da qaldırar.
Quşlar dartar, qalxar evlər-eşiklər,

Bir-birinə dəyər itlər-pişiklər.

Arvadlar da, uşaqlar da çığrışar,

Qorxaqlar da, qoçaqlar da çığrışar.


Çığrışarıq:

– Qurtar bizi, ilahi!

Quşlar hara dartar bizi, ilahi?!

Bəlkə quşlar darta-darta aparıb

Boşluqlara atar bizi, ilahi!..
Daş götürüb daşlayarıq quşları,

Bircə-bircə tuşlayarıq quşları.

Uçan quşlar göy üzündən tökülər,

daşlayarıq lap bircə quş qalınca.

O bircə quş yenə bizə güc gələr,

yenə dartar dünyamızı dalınca.


Doğrudanmı bircə quşdu, ilahi,

bu dünyanı

şəhər-şəhər, ölkə-ölkə qaldıran?!

Bu dünyada ən sonuncu şairin

ürəyidi bizi bəlkə qaldıran.
Biz o quşu, Allah, necə daşlarıq!

Arvad-uşaq, cavan-qoca daşlarıq,

Bu dünyada ən sonuncu şairin

ürəyini daşladıqca daşlarıq.


O quşun da axırına çıxarıq, –

kimin daşı dəyər görən o quşa?!

Gözümüzü bərəldərik-baxarıq

göy üzündən qopub gələn o quşa.


Göy üzünün uzanar hər qarışı,

bu nə işdi, a göylərin ağası?

Görən niyə dünyamızla o quşun

heç azalmır, heç azalmır arası?


Əl at, bu dünyanın dağın-düzün tut,

dağın-düzün axı nədi günahı?

Bu dünyadan özün yapış, özün tut,

yıxılırıq, yıxılırıq, ilahi!


Bəlkə bir də görəmmədik o quşu,

Bəlkə özgə dünyalarla toqquşub

parça-parça dağılacaq bu dünya.

Göy üzündə o quş qərib düşəcək,

O quş görən hara gedib düşəcək,

görən hara yıxılacaq bu dünya?!

Qurtar bizi bu qorxudan, ilahi,

Oyat bizi bu yuxudan, ilahi!..


...O yuxudan dəli kimi oyanıb

gözümüzü açanda,

Qorxa-qorxa aralayıb yorğanı

quş ölüsü axtararıq

yerimizin içində...
...Ölü quşlar yerdə böyür-böyürə düşüb qalmışdı.

Uşaqlardan biri:

– Tez olun əkilin, – dedi, – Çimnaz müəllimə gəlir!..

Doğrudan da, yolun o başından Çimnaz müəllimə gəlirdi, özü də düz onlara sarı gəlirdi. Deyəsən, o quşların başına açılan oyunu görmüşdü.

Uşaqlar yerdəki ölü sərçələri də qamarlayıb tez aradan çıxdılar. O ağacın altında təkcə Səməd qaldı, bir də bir ölü sərçə.

Çimnaz müəllimə gəldi, əyilib o sərçəni yerdən götürdü və Səmədə sarı çevrilib:

– Sabah ya atan, ya anan məktəbə gəlsin! – dedi.

Səməd dinmədi.

– Eşitmədin nə dedim?!

Səməd yenə dinmədi.

Onda Çimnaz müəllimə Səmədin qolundan tutdu:

– Harda olursuz? – dedi.

Səməd başıynan göstərdi.

Çimnaz müəllimə Səmədin qolundan dartdı:

– Gedək! – dedi.

Və Səməd kirimişcə Çimnaz müəllimənin böyrünə düşdü.

Getdilər, çatdılar, Səməd qapını açdı, girdilər içəri.

Səmədin atası evdə yoxudu.

Çimnaz müəllimə əlindəki ölü sərçənin başını tumarladı:

– Heç nə olmaz, gözləyərəm! – dedi.

Elə dedi ki, elə bil Səmədin atası gəlib bu sərçəni dirildəcəkdi.

Sonra Çimnaz müəllimənin gözü divardakı şəklə sataşdı:

– Anandı? – dedi.

Səməd başını tərpətdi.

– Anan da evdə yoxdu?

Səməd başını buladı.

Çimnaz müəllimə o şəklə bir də baxdı:

– Nə gözəl anan var, – dedi. – Doğrudan belə gözəldi, ya şəkildə gözəl çıxıb?

Və Səməd axır ki, dilləndi:

– Bilmirəm, – dedi, – görməmişəm!

Və Çimnaz müəllimə o şəklin qara çərçivəsini deyəsən elə indi gördü, diksinib sərçəni əlindən saldı.

Səməd tez əyilib o sərçəni yerdən götürdü. Elə o dəqiqə də qapı açıldı, atası içəri girdi; çiynində tüfəng vardı, əlində də ovladığı bir cüt qırqovul.

Səməd atasının böyründən sivişib qapıdan çıxdı.

Çimnaz müəllimə Səmədin atasını görüb özünü itirmişdi.

Çimnaz müəllimə bu cavan ömründə indiyəcən heç bir kişidən qorxmamışdı, ancaq indi hiss eləyirdi ki, bu kişidən qorxur, ən qəribəsi də buydu ki, bu qorxu ona ləzzət verirdi.

Çimnaz müəllimə birdən-birə bu kişinin əlindəki o bir cüt qırqovulnan, lap elə bu kişinin ovladığı-ovlamadığı bütün qırqovullarnan, kəkliklərnən, əliklərnən, ceyranlarnan, lap belə dovşanlarnan öz doğmalığını, yaxınlığını hiss elədi və o bir cüt qırqovulu göstərib dili topuq çala-çala:

– Deyəsən axı ovçusuz? – dedi.

Səmədin atası Çimnaz müəlliməni ayaqdan başacan süzüb:

– Hə, – dedi, – OVÇUYAM!..
Bir ov meydanıdı bu kənd, bu şəhər,

tüfəngsiz-gülləsiz bu necə ovdu?!

Bir azca ovçudu bütün kişilər,

qadınlar hamısı bir azca ovdu.


Bir oğrun baxışın gedər badına,

qadınlar ovlanar, qızlar ovlanar.

Uzun kirpikləri çatmaz dadına,

ala gözlər, qara gözlər ovlanar.


Nə yaxşı, qapımı açıb gəlmisən,

sən mənim ovumsan –

tanıdım səni.

Bəlkə bəxt quşusan, uçub gəlmisən,

bəs hanı çiynində qanadın sənin?
Divarlar gül açar –

əlin toxunsa,

Çəkilib tanrının əli bu evdən.

Bir az tütün iyi, barıt qoxusu,

Bir az da qan iyi gəlir bu evdən.
Nə yaman zillənib gözün divara –

o şəklə baxdıqca yaşarır gözün.

Çevirək o şəkli üzü divara,

bir ölən sevginin ruhu küsməsin.


Bəlkə bir yuxuydu o ölən qadın,

yumsam gözlərimi – qayıda bəlkə.

Sevgi Allahıydı o ölən qadın,

onsuz ALLAHSIZAM dünyada bəlkə.


Ölənə nə var ki, yazıq – qalandı –

Ölən öldü, qalan indi neyləsin?

Deyirlər; Allahlar ölmür...

Yalandı!..

Allah ölən yerdə bəndə neyləsin?!..
Yarızor, yarıxoş gedir ölənlər,

Kim deyir, əliboş gedir ölənlər;

Əli dəydiyindən aparır əli,

Gözü gördüyündən aparır gözü.

Qəbirlər artdıqca dünya daralır,

Ölənlər talayıb aparır bizi.


Bir azca aparır hər ölən adam,

Hər qalan adamın diriliyindən.

Çörəyin dadından,

suyun dadından,

Çiçəyin iyindən, gülün iyindən.
Dirilər hamısı bir az yarıcan;

bir quru kölgəyik,

bir boş qaraltı.

İlahi, çəkəcək bəlkə haçansa

torpağın üstünü

torpağın altı.


Bilirəm, ölənlər dirilmir –

ancaq


Mənim o dünyayla bir alverim var;

Bəlkə də ölümü ölümlə almaq,

Ölümü ölümlə dəyişmək olar.
Sən də, qəşəng xanım, məni bağışla,

səni qorxutmasın əlimdəki qan.

Mənim ovladığım bütün bu quşlar

o ölən qadına qurbandı, qurban.

Yüz quşun, min quşun ölümü, bəlkə,

onun ölümünə tən gələ bildi.

Axırda günlərin bir günü, bəlkə,

onu o dünyadan mən ala bildim.


...Yoxsa səni elə tanrı göndərib,

Yoxsa o dünyadan gələn mələksən?

O qadın öləndən ölüyəm, ölü –

Bəlkə də, sən məni dirildəcəksən.


Saçların nə yaman yumş­aqdı, yumşaq,

saçına dəydikcə –

əlim dirilir.

Mən elə bilirdim ölmüşəm, Allah,

yoxsa, canımdakı ölüm dirilir?!
Dirilir sinəmdə ürək, ilahi,

Diriyəm!


Diriyəm!

Diriyəm yenə!

Dirilər yaşasın gərək, ilahi...

İlahi, min rəhmət ölənlərinə...


...Səməd yalın əlləriynən həyətdə torpağı qazıb o ölü sərçəni basdırmaq istəyirdi.

Torpaq bərk idi, Səmədin barmaqlarını ağrıdırdı...


Dindirərik,

susar min-min diliylə,

Dünyanın daş səbri kimi səbir yox.

Qəbir çoxdu,

bir uşağın əliylə

Qazılan quş qəbri kimi qəbir yox.


Bircə ovuc qara torpaq

bəsidi,


Quşlar bizdən göz yaşı da istəməz.

Bircə qarış qəbir qazsaq

bəsidi,

Bircə barmaq başdaşı da istəməz.


Nə oxşarmış quşların,

uşaqların ölümü –

Hərəsindən

dünyada bir şey qalar;

Uşaqların doyunca

sürmədiyi bir ömür,

O quşların doyunca

uçmadığı göy qalar.


Atam oğlu, səbəb budu bəlkə də,

uşaqların

tabutu daş kimidi.

Bəlkə elə o tabuta yüklənən

uşaqların

yaşanmamış ömrüdü.


Nə yaxşı ki, tabutu yox quşların,

o tabutun altda necə dözərdik?

Bütün göylər o tabuta yüklənib

bəlkə elə çiynimizi əzərdi.

Bəlkə çatıb dadımıza bu uşaq,

Ölən quşa qəbir qazan bu uşaq

o tabutdan çiynimizi qurtarıb.

Başımızın üstdə duran bu göydən,

Bu günəşdən, bu ulduzdan, bu aydan,

bu buluddan çiynimizi qurtarıb.


Nə yaxşı ki, yaşayırıq beləcə,

hər günahı yuyub pozan tapılır.

Nə yaxşı ki, bu dünyada balaca

sərçəyə də qəbir qazan tapılır.


...Bəlkə mənim qəbrimi də qazan var,

gündüz qazır,

gecə qazır

qəbrimi.


Dimdikləyə-dimdikləyə torpağı,

bir balaca sərçə qazır qəbrimi.


Axı, hələ mən nə ömür sürmüşəm,

ölüm yəqin hələ məndən gen gəzir.

O sərçəni bəlkə yüz yol görmüşəm,

demişəm ki,

yazıq sərçə dən gəzir.
O sərçənin yemi bəlkə mənəm, mən,

O sərçənin dimdiyində dənəm mən,

dənləyir, dənləyir məni o sərçə.

Günlərimi, illərimi dənləyir,

Qara-qara tellərimi dənləyir,

dənləyir, dənləyir məni o sərçə.

O sərçənin dimdiyindən yayınıb

gizlənməyə heç yanda yer tapmıram.

O dimdiyin qabağında dayanıb

tablamağa canımda hey tapmıram.


Dimdikləyir, dimdikləyir o sərçə,

bu canımdan

neçə canlar ayrılır.

Məndən qopub

sütül-sütül, körpəcə

təzə dənlər ayrılır.


Dimdikləyir, dimdikləyir o sərçə,

ağrı qopur canımdan.

Janımdakı ağrılardan cücərib

qızım qopur,

oğlum qopur canımdan.
Atam oğlu, bəs mən necə, mən necə,

bəs mən kiməm,

bəs mən hardan qopmuşam?!

Bəlkə elə

atamı da dimdikləyib o sərçə,

Mən atamın canındakı

ağrılardan qopmuşam.
Bəlkə elə nə doğma var, nə yad var,

bu dünyada

hamımız bir bədənik.

Bəlkə elə biz adamlar, adamlar,

nəsil-nəsil dimdiklənən bir dənik.

Nə olsun ki,

ovuc-ovuc dən səpilib hər yerə,

Nə olsun ki,

başdan-başa

həyət-baca sərçədi.

Bəlkə elə bircə dəndi

bu dünyanın əvvəli,

Bəlkə «Allah» deyilən şey

elə bircə sərçədi.


Bəlkə elə

min illərdi beləcə

o sərçənin dimdiyindən

qopub-qopub gəlirik.

Min illərdi beləcə

dimdiklənən bircə dəndən

qopub-qopub gəlirik.

Ağrılardan, acılardan

keçib-keçib gəlirik.

Gündüzlərdən, gecələrdən

keçib-keçib gəlirik.
Qabaqda da, hələ bu cür

min-min ağrı-acı var,

min-min gündüz-gecə var.

Bir ölümsüz DƏN var bu yer üzündə,

bir ölümsüz SƏRÇƏ var...
Səməd o sərçəni basdırıb gələndə Çimnaz müəllimə evdə qırqovulları yolurdu.

Atası divara söykənib gülümsünə-gülümsünə baxırdı.

Ancaq divarda illər boyu anasının baxdığı o pəncərə örtülmüşdü, o qara çərçivəli şəklin üzü divara sarı çevrilmişdi.

Səməd çaşdı, bir o şəklə baxdı, bir atasına.

Atası da birdən ayılan kimi oldu, tez o şəklin üzünü bəri çevirdi. Və Səməd yenə çaşdı; o şəkildən baxa-baxa anası da gülümsünürdü.

Səməd gözünü o şəkildən çəkdi və o gün o qırqovuların ətini dilinə də vurmadı.

O gündən sonra Çimnaz müəllimə yenə hərdən-hərdən Səmədgilə gəlirdi, ancaq hər dəfə o gələndə Səməd sivişib aradan çıxırdı, evə lap gec, Çimnaz müəllimə çıxıb gedəndən sonra qayıdırdı, hər qayıdanda da, atasını yenə o cür gülümsünən görürdü.

Ancaq bir dəfə Səməd evə qayıdanda ha itələdisə qapı açılmadı.

Qapı içəridən bağlanmışdı.

Səməd ayaqlarının ucunda dikəlib pəncərədən baxdı və atasıynan Çimnaz müəlliməni gördü. Çimnaz müəllimə bir iri, ağappaq quş kimi uzanmışdı. Bu, bəlkə də, atasının ovladığı ən gözəl quşudu. Ancaq o quş diriydi. Çimnaz müəllimənin qolları atasının boynunu qucaqlayırdı, dodaqları atasının üzündən, gözündən öpürdü, ayaqları...

...Baxma, mənim balam, uşaq belə şeyə baxmaz!..

Ancaq Səməd baxırdı.

Divardakı o qara çərçivəli şəkildən anası da baxırdı, baxa-baxa gülümsünürdü, elə bil ki, sevinirdi. Nəyə sevinirdi, ilahi?!

Sonra Çimnaz müəllimə çıxıb getdi, evdə təkcə atası qaldı, bir də, anasının şəkli.

Ancaq o gün Səməd atasıynan bir kəlmə də kəsmədi, başını qaldırıb o şəklə bir kərə də baxmadı.

Səhər Çimnaz müəllimə Səmədi yazı taxtasının qabağına çıxaranda da, Səməd daş kimi susdu.

Çimnaz müəllimə:

– Yaz! – dedi.

Ancaq Səməd o qara taxtada heç nə yazmadı, gözünü o taxtaya zilləyib baxdıqca baxdı; elə bil ki, o qara taxta bu saat bir pəncərə kimi taybatay açılacaqdı, bir gözişləməz sonsuzluğa, bir ucsuz-bucaqsız qaranlığa açılacaqdı və Səməd o pəncərədən baxıb o qaranlıqda kimisə görəcəkdi.

KİMİ?!..
Beşikdən tabutacan

ömrümüz ağ üst­ə qara yazıdı.

Bəs onda, mənim balam,

bu taxtanın qara üzü

niyə ağnan yazılır?


Ömür deyilən şey – uzun, ya qısa –

Dünyanın ən çətin dərsiymiş demə.

Bu qara, qapqara yazı taxtası

Bizim ömrümüzün tərsiymiş demə.


Ulduz-ulduz yırtılan göy üzütək

O taxtanı söz-söz yırtan biz olduq.

O qara taxtanın

qara bətnindən

Doğulan sözləri tutan biz olduq.
Yazdıq-pozduq eninə-uzununa,

O qara taxtanın hər qarışında

əlimizin izi var.

Aldandıq, mənim balam,

o yazı taxtasına,

Elə bildik hər yazıya pozu var.

Yazdıq-pozduq –

sevincimiz-qəmimiz

Hər sözdən, hərfdən, cizgidən keçdi.

O qara taxtadan keçdik hamımız,

elə bil bir qara güzgüdən keçdik.
O güzgüdən əlimizlə yazılan

neçə-neçə adlar keçdi,

doğmalar, yadlar keçdi.

«At» da yazdıq,

«Ot» da yazdıq, –

O güzgüdən

il­xı-il­xı atlar keçdi,

çəmən-çəmən otlar keçdi.


Keçən keçdi –

bir də dönüb

O güzgüdən keçəmmərik.

O atları çapammarıq,

O otları biçəmmərik.

Mənim balam, bu nə işdi,

baxdım, baş aça bilmədim.

O güzgüdən hamı keçdi,

sən niyə keçə bilmədin?!
Çırpınarsan, çapalarsan

o güzgünün içində sən.

Bəlkə elə at çapırsan,

bəlkə elə biçindəsən.


Nədən belə isl­anmısan –

tərdən, ya göz yaşından?!

Bircə damla suyun çıxmaz

o güzgüdən qırağa.

O güzgü basar başından,

boyun çıxmaz o güzgüdən qırağa.


Quruyan, çatlayan dodaqlarınla

çağırarsan, hay verməzlər səsinə, –

çırpınıb özünü heydən salarsan.

Körpə əllərinlə, ayaqlarınla

o yazı taxtasına

çarmıxlanıb qalarsan.


O qara taxtada qaralar, itər

o qapqara gözlərin, mənim balam.

O qara taxtada cücərər, bitər

yarpaq-yarpaq sözlərin, mənim balam.

O sözləri qoparan yox, dərən yox,

Yüz yol çağır –

harayına gələn yox.
Bir özgəsi çətin çatsın dadına,

o çarmıxı sən özün qır, mənim balam.

Dar gündə öz adın çatsın dadına,

özün öz adını çağır, mənim balam.


Yoxsa dilin topuq çalır, çaşırsan –

öz adın dilinə yatmır deyəsən.

Əlləşirsən, vuruşursan,

öz adına gücün çatmır deyəsən.


Gəl qınama özgəni də, yadı da –

gücün çatmır öz halalca adına.

Mənim balam, dar gündə öz adı da

bu dünyada yiyə durmur adama.


Kimdi qalan bu dünyada?

Ömür yolu

dünyanın ən gedər-gəlməz yoludu.

Mənim balam, bu dünyada

ölənəcən

hər kəs elə öz adının quludu.


Ölənəcən canımızla

yemləyirik adımızı.

Ətimizlə-qanımızla

yemləyirik adımızı.


Lap canı olmasa da,

Əti-qanı olmasa da, –

Yenə, yenə bu dünyada hər şeyin

adı öz canından çıxır.

Daşın, suyun, yerin, göyün

adı öz canından çıxır.

Öz adına gedir gücü,

hər şey heydən düşüb qalır.

«Su» deyincə – su yorulur,

«Daş» deyincə – daş yumşalır.

«Yer» deyincə –

yer bir az da batır yerə,

«Göy» deyincə –

göy bir az da göydən düşür.

İçimizi bir sevgi yeyən kimi,

Tablamayıb «sevirəm» deyən kimi

sevgimiz heydən düşür.
...Bəs, sən necə, mənim balam?

Öz adını çağırmağa,

O yazı taxtasından

qopub-qopub o çarmıxı qırmağa

hələ heyin qalıbmı?

Yer üzündə

ayaq qoyub durmağa

hələ bir qarış yerin,

Göy üzündə

baxmağa bir qarış göyün qalıbmı?

O bir qarış yerin-göyün arasında

böyüməyə,

qalxmağa bir qarış boyun qalıbmı?!
Yerdə yerin,

göydə göyün yoxdusa, mənim balam,

Öz adını çağırmağa

daha heyin yoxdusa, –

Yenə qorxma,

çağırmağa yenə bir ad taparsan,

ondan kömək, ondan imdad taparsan.
Onu çağır dar gündə, dar ayaqda,

öz dərdini ona de, mənim balam.

Bu qara taxtaya, bu kor taxtaya

tut üzünü:

– Ana!.. – de, mənim balam.
...Qara taxta, gözünü aç,

Gör məni, gör, qara taxta.

O qaragöz, o qarasaç

Anamı ver, qara taxta.


Qara taxta, tanrıdan qorx,

«Yox» demə, yox, qara taxta!

Qara taxta, anamı doğ,

Ana­mı doğ, qara taxta!..


O gün Səməd məktəbdən evə qayıdanda anası yenə gülümsünə-gülümsünə divardan baxırdı.

Atasının qoşalülə tüfəngi də divardan asılmışdı, ancaq özü evdə yoxudu.

Səmədin gözləri dolmuşdu, Səməd ağlamaq istəyirdi. Üzünü anasına tutub:

– Gülmə! – dedi.

Amma anası yenə gülümsünə-gülümsünə baxırdı.

Səməd stulu ayağının altına qoyub qalxdı, anasının üzünü divara sarı çevirdi.

Sonra tüfəngi divardan açıb götürdü, patronların yerini bilirdi, getdi, bir cüt patron gətirdi, tüfəngi doldurdu, çaxmaqların ikisini də çəkib ayaqda qoydu.

Sonra bir qalın sapın bir ucunu o çaxmaqlara bağladı, bir ucunu qapıya, elə üzüdivara dayanan o şəklin altındakı o stulun üstündəcə oturdu, tüfəngin qundağını yerə dirəyib bir cüt lüləsini düz ürəyinin başına dayadı.

Səmədin üz-gözündə bir qəribə maraq vardı; elə bil ki, bu saat kiminləsə ömründə oynamadığı ən qəribə bir oyunu oynayacaqdı.

Səmədin bağladığı sap tüfəngnən qapının arasında dartılıb tarım çəkilmişdi. Səməd gah o sapa, gah qapıya baxa-baxa gözləyirdi; NƏYİ gözləyirdi, ilahi?!


Ölüncə

neçə-neçə qapıdan keçir adam,

Dünya –

üz tutduğumuz qapılarla doludu.

Bəlkə də,

üzümüzə çırpılan qapılardan,

Üzümüzə açılan

qapılar qorxuludu,


Mənim balam,

hamımız doğulanda ağlarıq,

Anaların canından

qovulanda ağlarıq.

Bəlkə yaşamaq deyil

dünyaya gəlməyimiz.

Bəlkə doğulan kimi

başlayır ölməyimiz.


Ayağımız yer tutandan eləcə

Addadıqca ildən-ilə, ölürük.

Bu dünyada birdəfəlik ölüncə,

Allah bilir, neçə kərə ölürük.


Bir nazlı xanıma çevrilən kimi

bir gözəl qız ölür, mənim balam.

Bığ yeri tərləyən kimi

bir dəcəl uşaq ölür.

Bu dünyada az yaşayan

az ölür, mənim balam.

Bu dünyada çox yaşayan çox ölür.
Görən olmur ölənlərin qanını,

Biz ki, sağıq, sağ adama kim ağlar?

Kim nə bilir,

əl-ayağı tir-tir əsən bu qarı

bir nazlı xanımın alıb canını,

Bu yazıq qocanın donqar belində

ucaboylu bir cavanın qəbri var.
Həm ölüyük, həm diriyik, ilahi,

biz necə insanlarıq?!

Bu dünyada yeriyən

canlı qəbristanlarıq.


Mənim balam,

nə baxırsan alnımdakı qırışa,

Bir vaxt mən də uşaqdım – sən yaşında.

İllər ötdü, öldü-getdi o uşaq,

Basdırdım o uşağı

alnımın qırışında.


O uşağa heç kəs yas saxlamadı,

Heç doğmaca anam da ağlamadı.

Heç özüm də ağlamadım, özüm də –

Heç bilmədim,

o uşağın əli haçan

qopub düşdü əlimdən,

o uşağın üzü haçan

itib-batdı üzümdə.


Mənim balam, zalım əcəl gəlincə,

Gəlib bizi bu dünyadan dərincə,

Adımızı öyrənincə

dünyanın baş daşları,

Ömrümüz uzandıqca uzanacaq.

Alnımızın artacaq qırışları,

Alnımızda

təzə-təzə qəbirlər qazılacaq.


Tale atıb-tutacaq

bizi saman çöpütək,

Aylar, illər

dalğa-dalğa ötəcək üstümüzdən.

Əlimizdən

neçə-neçə əllər qopub düşəcək,

Neçə-neçə üzlər itib-batacaq

üzümüzdə.


Özümüzü

ha aldadıb ovutsaq, xeyri yoxdu,

Üzümüzü

əlimizlə ha tutsaq, xeyri yoxdu,



Xeyri yoxdu, gözəl olaq, ya kifir, –

Doğulandan ölənəcən

aylar, illər uzunu,

Tale yazıb-pozub qaraladıqca

hamının üz-gözünü,

Sifətimiz varaq-varaq çevrilir.


Dünən baxıb keçdiyimiz güzgülər

bu gün tanımır bizi.

Nə yaxşı ki, bu dünyada biz hələ

tanıya bilirik hər gün, ilahi,

tanıya bi­li­rik bir-bi­ri­mi­zi.
Nə yaxşı ki, özümüzü

tanıya bilirik hələ.

Güzgülərdə üzümüzü

tanıya bilirik hələ.


Hələ sovuşmayıb qara saçımız,

alnımız qırışıb qat-qat olmayıb.

Hələ alnımızın qırışlarından

güzgülər çatlayıb çat-çat olmayıb.


Hələ batmamışıq min-min günaha –

Mənim balam, vaxtdı daha,

bu dünyadan gedək, gedək,

bir gözəl üzlə gedək

tanrının qapısına...
Qapının açılmağıynan tüfəngin açılmağı bir oldu.

O qapını açan adamı sən görmədin, mənim balam. O adam axı kim idi?!

Bəlkə qonşu uşaqlardan biriydi, səni oynamağa çağırırdı.

Bəlkə Çimnaz müəlliməydi, yenə sizə gəlmişdi.



Bəlkə də o qapını açan doğmaca atan özüydü.

...Mənim balam, bəlkə elə o qapını açan MƏN idim...


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə