Suyuqliklarning hajmiy kengayish koeffisiyentini aniqlash



Yüklə 5,68 Kb.
tarix07.01.2024
ölçüsü5,68 Kb.
#202520
Suyuqliklarning hajmiy kengayish koeffisiyentini aniqlash-fayllar.org


Suyuqliklarning hajmiy kengayish koeffisiyentini aniqlash

Suyuqliklarning hajmiy kengayish koeffisiyentini aniqlash

Qurulush fakulteti Arxitektura yo’nalishi 95-21 guruh talabasi Rustamov Abbosjonning fizika fanidan tayyorlagan mustaqil ishi

Ishning maqsadi • Dilatometrning hajmini V0 aniqlash. • Suvni va etanolni hajmlarining kengayishini temperaturaning funksiyasi sifatida o’lchash va ularning hajmiy kengayish koeffisiyentlarini γ aniqlash.


• Suv bilan etanolning hajmiy kengayish koeffisiyentalarini taqqoslash. Nazariy ma’lumotlar Agar idish ichidagi V0 hajmga ega suyuqlikningtemperaturasi ϑ, ∆ϑ ga o’zgarsa, qattiq jismda kuzatiladigandek, uning hajmi ∆V0 ga o’zgaradi. ∆V0 = γ×V0×∆ϑ (I). Suyuqliklarning hajmiy kengayish koeffisiyentini aniqlash
Amalda hajmiy kengayish koeffisiyenti γ suyuqlikning temperaturasiga ϑ bog’liq emas, ammo suyuqlikning turiga bog’liq. Umuman olganda suyuqliklar odatda, qattiq jismlarga nisbatan ko’proq kengayadi. Hajmiy kengayish koeffisiyenti dilatometr yordamida aniqlanishi mumkin.
Laboratoriya qurilmasi va tajribalarni o’tkazish tartibi
Eslatmalar: Turli kuchlanganlikli kapillyar kuchlar ta’siri tufayli suyuqlik sathini h o’lchashda anchagina xatoliklarga yo’l qo’yilishi mumkin. Ulardan xoli bo’lish uchun kapillyarni toza tuting va zururiyat tug’ilganda uni mos tozalovchi eritmalar bilan tozalang va shundan so’ng uni distillangan suv bilan chaying. a) Dilatometrni kalibrlash: - Bo’sh dilatometrning massasini m1 aniqlang. - Kolbani ochiq tomonidan uchdan birigacha suv soling. - Suv pufakchalaridan xoli bo’lish uchun, kapillyar trubkani mahkamlamasdan oldin, dilatometrni suv vannasida qaynash temperaturasigacha qizdiring. - Suv vannasini xona haroratigacha sovushini kuting; shundan so’ng zurur bo’lgan sathgacha yana suyuqlik quyib to’ldiring. Temperaturani ϑ qayd qiling. - Kapillyar trubkani o’z joyiga o’rnating. Trubkaning ochiq tomoniga barmog’ingizni bosib, kapillyar trubkani chiqarib oling va suyuqlikning sizishiga yo’l qo’ying. - Kolbadagi kapillyarni o’zgartiring, dilatometrni quriting va suv bilan to’ldirilgan dilatometrning massasini m2 o’lchang. b) Suv va etanol hajmlarining kengayishini o’lchash. Diqqat: Qizdirgich o’chirilganidan keyin ham suyuqlikning qandaydir vaqt mobaynida qizishi davom etadi va shu sababli suyuqlik dilatometrdan toshib ketishi mumkin. Ayniqsa, kolba etanol bilan to’ldirilgan holatda ishlaganingizda, etanol toshib ketishining oldini olish uchun, qizdirgichni ancha ilgari o’chiring. Tajriba qurilmasi 1-rasmda tasvirlangan.
- Dilatometrni qiziyotgan suvli vannaga shunday tushirikki, kapillyar trubka vannadagi suv sathidan chiqib tursin. - Qizdirgichni eng quyi qadam bilan o’zgaradigan pog’onada ulang va dilatometrdagi suyuqlikning sathi shkaladagi eng yuqoridagi belgiga yetganda uni o’chiring. - Suyuqlikning sathi o’zining maksimumiga yetguncha kuting va shundan so’ng suvli vannining taxminan 1-2 K ga sovushiga yo’l bering. - Keyin suvli vannaning sovushi davom etishiga yo’l berib, kapillyar trubkadagi suv sathini h temperatura funksiyasi sifatida aniqlang (2-jadvalga qarang),
1-rasm. Suyuqliklarning hajmiy kengayish koeffisiyentini aniqlash uchun mo’ljallangan tajriba qurilmasi. a) temperatura datchigidan foydalanilganda; b) termometrdan foydalanilganda.
b) Suv bilan etanolning hajmiy kengayishlarini o’lchash
2-rasm. Suv hajmining ∆V (doiralar) va etanol hajmining (to’rtburchaklar) temperaturalar farqi ∆ϑ funksiyasi sifatida issiqlikdan kengayish
2-rasmda ∆ h = h - h0 sathning o’zgarishi bo’yicha (II) formula bilan hisoblangan, suyuqlik hajmining o’zgarishini ∆V temperaturalar farqi ∆ϑ = ϑ - ϑ0 funksiyasi sifatidagi bog’lanish grafiklari keltirilgan ( mos ravishda ϑ0 = 32 0 C suv uchun va 28 0 C etanol uchun, 2 va 3-jadvallarni taqqoslang). Suv uchun koordinata boshidagi nuqtadan o’tgan to’g’ri chiziq og’masi ∆V/∆ϑ= 22.9 mm3 /K va etanol uchun esa to’g’ri chiziq og’masi ∆V/∆ϑ= 65.0 mm3 /K. (V) formuladan foydalanib, suv va etanol uchun hajmiy kengayish koeffisiyentlarini topish mumkin: γ = 4.9×10- 4 K- 1 (suv), γ = 12.3×10- 4 K- 1 (etanol). Suv holida o’lchangan qiymatlarda chiziqli o’zgarishdan sistematik chetlanishlar mavjud. Suvning hajmiy kengayish koeffisiyenti doimiy emas va u tajribada ko’rsatilganidek, temperatura 30 0 C dan 60 0 C ga ortganda oshadi. Etanolning hajmiy kengayish koeffisiyenti suvnikiga nisbatan ancha katta. Temperaturalarning keng ko’lamida bu koeffisiyent o’zgarmaganligi tufayli, etanoldan termometrlar uchun suyuqlik sifatida foydalanish mumkin.
Qo’shimcha eslatmalar: Suvning issiqlik anomaliyasi, ya’ni 0 0 C dan 4 0 C gacha oraliqda suv hajmining kamayishi P2.1.3.1 tajribada o’rganiladi.
http://fayllar.org
Yüklə 5,68 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin