T una b ulgar t ürkleriNİN



Yüklə 1,54 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə14/19
tarix02.01.2022
ölçüsü1,54 Mb.
#41977
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19
10-cev-mudrak-s

Bulgar 

Şartlı 

Anlamı 

DOHS 

fare 



ŞEGOR 

boğa 



DİLOM 

kaplan 




T u n a   B u l g a r   T ü r k l e r i n i n   D i l i   v e   K ü l t ü r ü   Ü z e r i n e  

|  167  



 

DVAN’Ş 

tavşan 



 

ejderha 



VERENİ 

yılan 



TOH  

at 



 

koyun 



[BEHTİ] 

maymun 



TEKU 

tavuk 



SOMOR 

köpek 



 

domuz 



Bu kelimeler, hayvanların kutsal adlarıdır ve bu adların çok ilginç köken bilgileri 

vardır: 


Dohs: “fare” (Çağdaş Çuvaş Türkçesinde yoktur) - Tm. *tok-sa-ki “tavşan”, bu an-

lam geçişlerini karşılaştırınız: sol. oɣtuna “bozkır faresi”, ma. oʯotno “Daur tavşanı” < 

mo. ogotno “bozkır faresi”, bur. oxotnoo(n) “gelincik”. 

Şegor: “boğa” (Çağdaş Çuvaş Türkçesinde kaybolmuştur; ancak Eski Komi diline 

geçmiştir: śokɨr “iğdiş edilmiş at” (XVIII. yıla ait yazıtlarda) (Lıtkin V. İ. İstoriçeskaya 

grammatika komi yazıka / Komi Dilinin  Tarihi Grameri, ç. I Vvedeniye, fonetika, s. 

33), Mari dilindeki benzer bir semantik gelişim ile karşılaştırınız: ińe “at” < Çuv. ine 

“inek”) ~ Türk. sɨɣɨr “geyik düvesi, inek”. Bulgar Türkçesi, Çuvaş Türkçesinde ben-

zer bir durum olan *s-‘nin *i, *ɨ sesleri öncesi palatalizasyonunu yansıtmaktadır (bk. 

Mudrak 1987).  

Dilom: “kaplan” ~ Türk. *talɨm “yırtıcı hayvan”, en eski Türkçedeki *ạ > ɨ, Çuvaş 

Türkçesinde de aynı durum vardır (bk. Mudrak 1993: 98-101, 132-134). Macar alıntı-

larında  tino  “düve”,  Çuv.  tɨna  ~  Türk.  tāna  <  ir.  dhaenū.  Dvan’ş  “tavşan”  (Çağdaş 

Çuvaş Türkçesinde yoktur) ~ Türk. tabɨł(ɣ)an id. Bulgar Türkçesinde š ve n metatezi, š 

ise aynı Çuvaş Türkçesindeki gibi, en eski Türkçedeki *ł’nin intervokaldeki düzenli 

refleksidir (požъ ~ Türk. *boš “boş”, vaš- “es- (rüzgâr)” ~ Türk. *ušu- “üşü-“, ažъk “ha-

sır lifi” ~ Türk. *ešuk vs. kelimelerde olduğu gibi). Karşılaştırınız Mo. *tawlaj id. 


Yüklə 1,54 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin