Uzbekistan-China: development of cultural, historical, scientific and economic relations



Yüklə 73,57 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/4
tarix16.12.2023
ölçüsü73,57 Kb.
#183065
  1   2   3   4
konfutsiy-falsafiy-ta-limoti-va-undagi-asosiy-tushunchalar



“Uzbekistan-China: development of 
cultural, historical, scientific and 
economic relations” 
 
 
VOLUME 2 | SPECIAL ISSUE 26 
ISSN 2181-1784 
SJIF 2022: 5.947 | ASI Factor = 1.7
 
879 
w
www.oriens.uz
November 
2022
 
KONFUTSIY FALSAFIY TA’LIMOTI VA UNDAGI ASOSIY TUSHUNCHALAR
 
https://doi.org/10.5281/zenodo.7354597 
TURSINBOYEV Azizbek 
Ilmiy maslahatchi: f.f.d.(DSc) Hashimova S.A. 
Qadimgi Xitoyning buyuk donishmandi, bundan 2500 yil avval yashagan va ijod qilgan 
Konfutsiy “konfutsiychilik “ deb ataluvchi axloqiy-siyosiy bilimlar ta’limotini ishlab chiqqan. 
Bu ta’limotning mazmun-mohiyatini insonning tabiiy axloq-odobini takomillashtirilish, davlatni 
boshqarish haqida ma’lumotlar berilgan. Konfutsiy ta’limotida hukmdor va quyi qatlam vakillari
o’rtasidagi munosabatlar, jamiyatdagi tinchlik va osoyishtalik, nafosatshunoslik qoidalari haqida 
ma’lumotlar berilgan. 
Konfutsiy uchun eng muhimi bu insonning axloqi va tarbiyasi, bunda quyidagi beshta
tushuncha alohida o’rin tutadi: 

(Ren) insonga bo’lgan muhabbat

(Yi) ma’suliyat, 

(Li) 
xulq-atvor me’yorlari, 

(Zhi) bilimlar, 

(Xin) ishonch.
Bundan tashqari ezgu fazilatlarga kattalarga hurmat ehtirom 

( xiao ) ham kiritiladi. 
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, yuqorida keltirilgan ezgulik tushunchalarining tarjimalari 
shartli ravishda amalga oshirilgan bo’lib, bu tushunchalarning har biri juda keng ma’noga ega 
bo’lgan.
“Besh ezgulik tushunchalar” ning mohiyati quyidagilardan tashkil topgan:

Ren “Insonga bo’lgan muhabbat”, “Insonparvarlik” ma’nosini beradi. Inson xulq-atvor
me’yorlari va axloqiy yuksalishlarini ifodalab beradi, ya’ni bunda ko’ngilchanlik, qa’tiyat, 
kamtarlik, oliyjanoblik, odamlarga nisbatan muhabbat, haqiqatgo’ylik, ochiq ko’ngilllik kabi
hislatlar aks ettiriladi. Muallif tomonidan bu ko’rinishlardagi shaxslarga misol tariqasida
afsonaviy hukmdorlar – Yao, Shun va Yuy kabilar ko’rsatiladi. Konfutsiy tomonidan insonning 
ahloqiy takomillashishga harakat qilishi kerakligi ta’kidlab o’tiladi. Odamning barcha ezgu
xususiyatlarini u “ ren ” asosida kelib chiqqan deb ko’rsatadi, bu tushuncha asosida jamiyatdagi 
munosabatlar shakllantirilishi ta’kidlanadi. Konfutsiy fikricha, inson o’zini o’zi yaratadi, ya’ni 
hayoti davomidagi barcha qarorlari uning o’ziga bog’liq. Bunda uning boshqa insonlarga 
bo’lgan munosabati ham inobatga olinadi.

Yi “Ma’suliyat”. Insonga bo’lgan oily muhabbat (

ren) hayotda ma’suliyat hissi (

yi ) orqali moddiylashadi. “Yi” tushunchasining o’zi esa ko’p ma’nolarga ega. Bu tushuncha 
orqali insonning ma’naviy holati belgilanadi. Bu insonnig haqiqat izlashiga va o’z ota-onasiga 
nisbatan haqiqatgo’y bo’lishi, ular bergan tarbiyalariga minnatdor bo’lishi orqali namoyon 
bo’ladi. Boshqa insonlarga nisbatan uni mehrli bo’lishi inobatga olinib, uning xudbinligiga 
qarshi kurashishiga da’vat etadi.

Li “Xulq-atvor me’yorlari ”. 

“Li” tamoyili odamlar o‘rtasidagi turli xil munosabatlarni 
ifodalab beradi, insonning jamiyatdagi xulq-atvorini ifodalaydi. Xitoy ahloqshunosligida uch 
turdagi o’zaro munosabatlar ajratib ko’rsatiladi: hukmdorlar va quyi qatlam vakillari o’rtasidagi 
munosabatlar, kattalar va kichiklar, ota va o’g’il o’rtasidagi munosabatlar. Biroq, bunda 
This article is devoted to the study of the life and 
work of Confucius, his philosophical views and 
basic concepts



Yüklə 73,57 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin