AZƏrbaycan respubl kasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qt sad un vers tet



Yüklə 0,6 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/6
tarix28.04.2017
ölçüsü0,6 Mb.
1   2   3   4   5   6

əssisələrdə maliyyənin idarəolunması sxemi 

 

  

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Müəssisə  maliyyəsinin  idarəolunması  subyektinin  funksiyaları  fəaliyyətin 

ümumi  növüdür  və  təsərrüfat  proseslərində  və  maliyyə  fəaliyyətində  insanların 

münasibətinə  təsirin  aparılması  istiqamətini  ifadə  edir.  Bu  funksiyalar 

Müəssisə maliyyəsi 

maliyyə münasibət-

ləri 

Satıcı 


Pul fondu 

Alıcı 


Tikinti, 

nəqliyyat 

və s. təşki-

latlarla 

Başqa 

ölkələrin 



müəssisələr

i ilə 


ş

cılərlə 


Sex və 

filiallarla 

Büdcə 

Bank sığor-



ta 

Büdcədənk

ə

nar fond-



lar 

Fond 


bazarı 

Investisiya 

fondları 

Başqa müəssisə və 

təşkilatlarla 

Müəssisə daxilində 

Baş idarə 

Maliyyə-kredit 

sistemi ilə 

Nizamnamə 

kapitalı 

Ə

sas vəsait 



fondu 

Dövriyyə 

vəsaiti fondu 

Ə

lavə kapital 



Ehtiyat kapitalı 

nvestisiya 

fondu 

Yığım fondu 



Amortizasiya 

fondu 


Başqa mənbə-

lər 


Valyuta fondu 

stehlak fondu 

Ə

mək haqqı 



fondu 

 

Büdcəyə ödə-



mələr 

 

Başqa fondlar 



 

54

sonrakılardan  ibarətdir:  məlumatların  torlanması,  sistemləndirilməsi,  verilməsi  və 



saxlanması, qərarların qəbul edilməsi və s.  

Maliyyənin  idarəolunmasında  idarə  subyektinin  funksiyalarına  daxildir; 

planlaşma, proqnozlaşdırma, təşkil olunma, tənzimləmə, stimullaşma, nəzarət və s. 

Bazar  şəraitində  müəssisələrin  maliyyəsinin  idarəolunmasının  təşkili 

müəyyən priniplər əsasında qurulur. Bu prinsiplərə daxildir; təsərrüfat sərbəstliyi; 

özünümaliyyələşmə;  maddi-maddi  məsuliyyət;  fəaliyyətin  nəticələri üçün  maraqlı 

olmaq;  maliyyə  ehtiyatlarının  təşkili  və  s.  belə  ki,  müasir  dövrdə  mülkiyyət 

formasından  asılı  olmayaraq  sahibkarlıq  fəaliyyəti  göstərən  bütün  müəssisələr 

təsərrüfat  və  maliyyə  sferasında  real  sərbəstliyə  malikdir.  Müəssisənin 

fəaliyyətinin 

bütün 

istiqamətlərində 



sərbəstliyi 

kommersiya 

hesabının 

xüsusiyyətləri ilə əlaqədarodır. Kommersiya hesabının əsas məqsədi mənfəət əldə 

etməkdir.  Mənfəətin  əldə  edilməsi  üçün  müəssisə  özü  sərbəst  qaydada  müəyyən 

edir;  nə  istehsal  etməli,  hansı  həcmdə  istehsal  etməli  və  kimə  satmalı.  Deməli, 

müəssisə  mənfəətin  alınması  üçün  xərclərini,  onların  istiqamətlərini  və 

maliyyələşmə  mənbələrini  sərbəst  qaydada  müəyyən  edir.  Bazar  iqtisadiyyatı 

şə

raitində müəssisələrin öz fəaliyyətlərində sərbəst olmalarına baxmayaraq, dövlət, 



vergilər,  amortizasiya  siyasəti,  büdcədənkənar  fondlar,  kredit  və  s.  istiqamətlərdə 

onların fəaliyyətində iştirak edir. 

Təsərrüfat  subyektlərində  maliyyənin  təşkilinin  ən  mühüm  prinsiplərindən 

birini  özünümaliyyələşmə  təşkil  edir.  Belə  ki,  sahibkarlıq  fəaliyyəti  üçün 

özününmaliyyələşmənin  təmin  olunması  və  ən  mühüm  şəraitlərdən  biridir. 

Özünümaliyyələşmə  istehsal  və  satış  xərclərinin  öddənilməsini,  istehsalın 

genişləndirilməsini,  maliyyə-kredit  orqanları  qarşısında  öhdəliçilitklərin  yerinə 

yetirilməsini, müəssisədə iqtisadi həvəsləndirmə fondlarının təşkilini nəzərdə tutu 

rvə bütün istiqamətlərdə investisiyaların xüsusi vəsait, yəni mənfəət, amortizasiya 

ayırmaları  və  s.  hesabına  aparılmasını  tələb  edir.  Beləliklə,  bazar  münasibətləri 

şə

raitində  təsərrüfatçılığın  təşkilati-hüquqi  formalarından  asılı  olmayaraq 



kommersiya  fəaliyyəti  göstərən  müəssisələr  özünümaliyyələşmə  prinsipi  əsasında 

işləyirlər ki, bu da özündə aşağıdakı xərclərin ödənilməsini nəzərdə tutur: 



 

55

- məhsul istehsalı və satışı ilə əlaqədar xərcləri; 



- istehsalın genişləndirilməsi xərcləri; 

- iqtisadi həvəsləndirmə fondlarının təşkil xərcləri;  

- maliyyə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar xərclər; 

- sair xərclər. 

Özünümaliyyələşmə  yuxarıda  qeyd  edilən  xərclərin  müəssisənin  öz  xüsusi 

pul vəsaiti heabına ödənilməsini nəzərdə tutur. Lakin, müəssisələr xəruri hallarda 

öz dövriyyələrinə kredit də cəlb edilə bilərlər. 

Bazar münasibətləri şəraitində sahibkarlıq fəaliyyəti maliyyənin təşkilinin ən 

mühüm prinsiplərdən biri olan maliyyə ehtiyatlarının təşkilini zəruri edir. 

Çünki,  müasir  dövr  sahibkarlardan  risk  tələb  edir.  Lakin  riskin  nəticəsi 

mənfəət və ya zərərlə başa çata bilər. Bu isə müəssisələrdə maliyyə ehtiyatlarının 

təşkilini tələb edir. Müleiyyət formasından asılı olmayaraq bütün müəssisələr xalis 

mənfəət hesabına maliyyə ehtiyatını formalaşdırır. 

Müəssisə  öz  təsərrüfat  –  maliyyə  fəaliyyətinin  nəticələri  üçün  maddi 

məsuliyyət  daşıyır  ki,  bu  da  kommersiya  fəaliyyəti  göstərən  müəssisələrdə 

maliyyənin  təşkilinin  mühüm  prinsiplərindən  biridir.  Bunun  üçün  müəssisələrdə 

müəyyən  məsuliyyət sistemi var, yəni, bu prinsip müəyyən  maliyyə  metodları ilə 

təmin  edilir.  Belə  ki,  əgər  müəssisə  müqavilə  və  hesablaşma  intizamını  pozarsa, 

vergi  öhdəliklərini  yerinə  yetirməzsə  və  s.  o  zaman  ona  qarşı  müəyyən  maliyyə 

sanksiyaları tətbiq ediləcəkdir. Yəni o cərimə və s. ödəməlidir. 

ş

in  nəticələrinə  görə  ayrı-ayrı  işçilər  və  müəssisə  rəhbəri  də  məsuliyyət 



daşıyır.  Məsələn,  müəssisə  rəhbəri  vergi  qanunvericiliyinin  pozulmasına  görə 

inzibati məsuliyyət daşıyır. 

Müəssisələrdə maliyyənin təşkilinin mühüm prinsipini fəaliyyətin nəticələri 

üçün  maraq  təşkil  edir.  Bazar  münasibətləri  şəraitində  sahibkarlıq  fəaliyyətinin 

məqsədi  təsərrüfat  fəaliyyətini  mənfəətlə  başa  çatdırmaqdır.  Deməli,  müəssisə 

kollektivi və rəhbərliyi müəssisənin iş fəaliyyətinin nəticələrinin mənfəətli olması 

üçün maraqlıdırlar. Maddi marağı isə ancaq müəssisə gəlirinin və mənfəətinin həm 


 

56

dövlətin və həm də müəssisənin mənafeyinə cavab verən sistemlə bölüşdürülməsi 



yolu ilə təmin etmək olar. 

Ə

gər  müəssisənin  maliyyə  vəziyyəti  pisləşərsə  və  maliyyə  öhdəliklərini 



yerinə  yetirə  bilməzsə,  o  zaman  ona  qarşı  hətta  müflisləşmə  sanksiyası  da  tətbiq 

oluna bilər. 

Sahibkarlıq  fəaliyyətinin  nəticələri  üçün  işçilər,  müəssisə  rəhbərləri,  dövlət 

və  s.  maraqlıdırlar.  Məsələn,  işçilər  üçün  yüksək  əmək  haqqının  müəyyən 

edilməsi; müəssisə üçün dövlət tərəfindən optimal vergi siyasətinin tətbiq edilməsi; 

dövlətin mənafeyi müəssisənin rentabelli işləməsi ilə təmin edilir. 

Maliyyənin  təşkilinin  prinsipləri  mülkiyyət  formalarından  və  iqtisadiyyatın 

sahələrindən  asılı  olmayaraq  bütün  müəssisə  və  təşkilatlara  aiddir.  Lakin 

müəssisələrin  təşkilati-hüquqi  formaları  və  sahə  xüsusiyyətləri  də  hər  bir 

müəssisədə  maliyyənin  təşkilinə  birbaşa  təsir  göstərir,  yəni  müəssisələrdə 

maliyyənin  idarəolunmasının  təşkili  bir  sıra  faktorlardan  asılıdır  və  onlara 

aşağıdakıları göstərmək olar; 

- müəssisələrin müəyyən təşkilati-hüquqi formalara aid olması; 

- müəssisələrin mülkiyyət hüquqi olan müəyyən subyektlərə məxsus olması; 

 

Cədvəl 2.3.1. 

Mülkiyyət növləri üzrə müəssisələrin sayı 

(yanvarın 1-nə) 

 

2011 



2012 

2013 

2014 

Dövlət 


10942 

9230 


9208 

9087 


Bələdiyyə 

1759 


1756 

1755 


1758 

Xüsusi 


74310 

59407 


62143 

68642 


Xarici 

4693 


3937 

4404 


4922 

Qarışıq 


1712 

1302 


1456 

1601 


1. Azərbaycanın statistik göstəriciləri. Bakı, 2014. 

 


 

57

Cədvəl məlumatlarından göründüyü kimi, dövlət müəssisələrinin sayı 2011-



ci  illə  müqayisədə  2014-cü  ildə  9087-yə,  xüsusi  müəssisələrin  sayı  74310-dan 

68642-yə, qarışıq müəssisələrin sayı isə 1712-dən (2011-ci il) 1601-ə (2014-cü ildə 

çatmışdır.  

Müəssisələrdə maliyyənin idarəolunması maliyyə mexanizminin köməyi ilə 

həyata  keçirilir.  Maliyyə  mexanizmi  iqtisadi-təsərrüfat  mexanizminin  tərkib 

hissəsidir. Maliyyə mexaqnizmi maliyyə münasibətlərinin təşkilinin forma, metod 

və üsulların məcmusundan ibarətdir. Maliyyə münasibətlərinin təşkilinin forma və 

metodları iqtisadi və sosial inkişaf üçün əlverişli şəraiti təmin edir. 

Maliyyə mexanizmi sisteminə maliyyə münasibətlərinin təşkili üçün istifadə 

edilən forma,  metod və növlər daxildir. Beləliklə, maliyyə  mexanizminin quruluş 

çox  mürəkkəbdir.  Maliyyə  mexanizminin  quruluşuna  müxtəlif  maliyyə 

münasibətlərinə  uyğun  elementlər  aiddir.  Maliyyə  münasibətlərinin  sfera  və 

həlqələrindən  asılı  olaraq  maliyyə  münasibətləri  ayrılır;  müəssisənin  maliyyə 

mexanizmi; sığorta mexanizmi; dövlət maliyyəsi mexanizmi.  

ctimai  təkrar  istehsala  təsiri    nöqteyi-nəzərindən  maliyyə  mexanizmini 

araşdırdıqda  onun  funksional  həlqələri  müəyyən  edir:  resursların  sərfərbərliyə 

alınması; maliyyələşmə, stimullaşma. 

Maliyyə mexanizminin mühüm tərkib hissəsini müəssisə maliyyəsi mexanizmi 

təşkil  edir

.  Müəssisə  maliyyəsinin  idarə  olunması  maliyyə  mexanizmi  vasitəsilə 

həyata  keçirilir.  Müəssisənin  maliyyəsinin  idarə  olunması  sisteminə  daxildir; 

maliyyə metodları; maliyyə alətləri; hüquqi təminat; maliyyənin idarə olunmasının 

məlumat təminatı. 

Maliyyə  metodlarına  daxildir:

  maliyyə  uçotu,  maliyyə  təhlili,  maliyyə 

nəzarəti, maliyyə planlaşdırılması, maliyyə tənzimlənməsi, hesablaşmalar sistemi, 

kreditləşmə, sığortalaşma və s. 



Maliyyə  alətlərinə  isə

  mənfəət,  vergi,  kredit,  faiz,  qiymət,  maya  dəyəri, 

qiymətli kağızlar, debitor borcu, kreditor borcu, dividend, sığorta ödənişləri və s. 

daxildir.   



 

58

Maliyyə  mexanizmi  maliyyə  siyasətinin  həyata  keçirilməsi  üçün  istifadə 



edilir. 

Dövlət  öz  funksiyalarını  həyata  keçirmək  üçün  maliyyədən  istifadə  edir. 

Qarşıya  qoyulan  məqsədə  çatmaq  üçün  dövlət  maliyyə  siyasətindən  istifadə  edir. 

qtisadi siyasətin tərkib hissəsi olan maliyyə siyasəti vasitəsilə cəmiyyətin sosial və 

iqtisadi inkişafına təsir göstərilir. 

Maliyyə  siyasəti  dövlətin  fəaliyyətinin  xüsusi  sferasıdır.  Maliyyə  siyasəti 

maliyyə  resurslarının  səfərbərliyə  alınması,  onların  səmərəli  bölüşdürülməsi  və 

dövlətin funksiyalarının həyata keçirilməsi üçün istifadəsinə yönəldilir. 

Müəssisə  təsərrüfat  subyekti  kimi  xüsusi  maliyyə  resurslarına  malikdir  və 

ona görə də özünün maliyyə siyasətini müəyyən edə bilər. 



əssisənin  maliyyə  siyasəti

  –  maliyyə  resurslarının  formalaşmasına, 

səmərəli və effektli istifadəsinə yönəldilən metodların məcmusundan ibarətdir. 

Müəssisənin maliyyə siyasətinin işlənilməsinin məqsədi-müəssisənin strateji 

və faktiki məqsədlərinin əldə edilməsinə yönəldilən maliyyənin idarə olunmasının 

effektli sistemini qurmaqdır. 

Müəssisənin  maliyyə  fəaliyyətinin  idarə  olunması  siyasəti  sadəcə  maliyyə 

siyasətinin  həyata  keçirilməsi  deyildir,  müəssisə  maliyyəsinin  idarə  olunması 

siyasəti  biznesin  fəaliyyətdə  olan  vəziyyətinin  transformasiyası  üzrə  qəbul  edilən 

maliyyə qərarları sistemindən ibarətdir. 



Öz  məzmununa  görə  müəssisənin  maliyyə  siyasəti  onun  mahiyyətini  əks 

etdirəəsas istiqamətləri çərçivəsində həyata keçirilir: 

- maliyyə münasibətlərinin dəyişdirilməsi; 

- maliyyə münasibətlərinin sabitləşdirilməsi; 

- maliyyə sağlamlaşdırılması. 

Maliyyə  münasibətlərinin  dəyişdirilməsi  müəssisə  daxilində  maliyyənin 

təşkilində  geniş  sahədə  dəyişiklikləri  nəzərdə  tutur.  Bu  tədbir  eyni  zamanda 

müəssisənin  maliyyə,  pul  tədavülü  və  kredit  sahəsində  münasibətlərin  dəyişməsi 

üzrə tədbirlərin qəbul edilməsini də nəzərdə tutur. 



 

59

Maliyyə  münasibətlərinin  sabitləşdirilməsi  maliyyə  münasibətləri  və 



prosesləri  xarakterində  və  tərkibində  köklü  dəyişiklikləri  deyil,  ancaq  istehsal  və 

maliyyə  fəaliyyətinin  kəmiyyət  parametrlərinin  pisləşməsinə  yol  verməmək 

məqsədi ilə onların yaxşılaşdırılmasını nəzərdə tutur. 

Maliyyənin sağlamlaşdırılması siyasəti

 – pis maliyyə şəraitində müəssisənin 

maliyyəsinin  idarə  olunması  siyasətidir.  Bu  siyasət,  eyni  zamanda  maliyyə 

sabitliyinin  pozulması,  iflas  və  müflisləşmə  perspektivini  də  nəzərdə  tutur. 

Maliyyə  sağlamlaşdırılması  siyasəti  məcburi  tədbirdir  və  müəssisədə  maliyyə 

münasibətlərinin mövcud bazasında həyata keçirilə bilər. 



əssisənin  maliyyəsinin  idarəolunması  maliyyə  mexanizmi  vasitəsilə 

həyata keçirilir. 

əssisənin  maliyyə  mexanizmi

  -    maksimum  mənfəət  əldə  etmək  üçün 

müəssisənin maliyyəsinin idarəolunması sistemidir. 

Müəssisə  maliyyəsi  mexanizmi  bütün  maliyyə  mezanizmində  mərkəzi  yer 

tutur. Bu, maddi istehsal sferasının maliyyəsinin bütün maliyyə sistemində aparıcı 

rolu  ilə  əlaqədardır.  Müəssisənin  maliyyə  mexanizmi  müəssisədə  pul  fondları  ilə 

ə

laqədar maliyyə münasibətlərinin idarəolunması deməkdir.\ 



Maliyyə  mexanizmi  bir  tərəfdən  obyektivdir,  yəni,  obyektiv  iqtisadi 

qanunların  tələbləri  əsasında  qurulur,  digər  tərəfdən  isə  o  subyektiv  xarakter 

daşıyır, yəni hər hansı bir dövrdə müəyyən vəzifələrin həlli üçün dövlət tərəfindən 

müəyyən  edilir  və  həmin  vəzifələrin  həllində  müxtəlif  forma  və  metodlardan 

istifadə  edilir.  Maliyyə  münasibətlərinin  qarşılıqlı  fəaliyyətinin  təşkili  maliyyə 

kateqoriyalarından  (mənfəət,  vergi,  dövriyyə  vəsaiti,  amortizasiya  ayırma,  nağsız 

hesablaşmalar  və  s.)  və  normativlərdən  (rentabellik,  büdcəyə  ödəmə),  müxtəlif 

stimul, sanksi və s. maliyyə alətlərindən istifadə etməklə əldə edilir. 

Bazar  iqtisadiyyatı  şəraitində  istehsal  vasitələri,  kapital,  əmək  və  s. 

bazarların  formalaşması,    mülkiyyətin  müxtəlif  formalarının  mövcud  olması, 

qiymətlərin  sərbəstləşməsi  və  s.  müəssisələrdə  maliyyənin  idarəolunması 

mexanizminin də dəyişməsini də zəruri etdi. 



 

60

Bazar  iqtisadiyyatı  metodlarına  uyğun  maliyyə  resurslarının  səmərəli 



idarəolunması maliyyə menecmenti çərçivəsində həyata keçirilir. 

Maliyyə menecmenti

 – strateji və cari məqsədlərə çatmaq üçün müəssisənin 

təsərrüfat  fəaliyyətində  meydana  çıxan  pul  axının  hərəkətinin  idarəolunmasının 

səmərəli  sistemini  əks  etdirir.  Başqa  sözlə,  maliyyə  menecmenti  maksimum  gəlir 

ə

ldə  etmək  üçün  müəssisənin  maliyyə  vəsaitinin  optimallaşdırılması  ilə 



ə

laqədardır. 

Maliyyə  mecementinin  mahiyyəti  maliyyə  metodların  köməyi  ilə  maliyyə 

vasitələrindən  istifadə  etməklə  müəssisənin  maliyyə  münasibətlərinin  idarə  etmə 

sistemini ifadə edir. Maliyyə  menecmentinin məzmunu onan mahiyyətindən daha 

genişdir.  Belə  ki,  onun  məzmunu  maliyyə  menecmentinin  müəssisənin  ümumi 

idarə  etmə  sistemindəki  yerindən  asılıdır.  Belə  ki,  maliyyə  menecmenti 

müəssisənin  ümumi  idarəetmə  sisteminin  ayrılmaz  hissəsi  kimi  çıxış  edir  və 

maliyyə  resurslarının  hərəkətini  və  bu  hərəkət  zamanı  yaranan  maliyyə 

münasibətlərini prosesinin rasional idarə etmə sistemini özündə ifadə edir. Bu da 

maliyyə menecmentini müəssisənin ümumi idarəetmə sistemində ən vacib həlqəyə 

çevrilir. 

Müasir  maliyyə  menecmentinin  məzmunu  bazar  şəraitinə  keçidlə  əlaqədar 

yaranan  yeni  probleslərin  həlli  və  maliyyə  təhlilinin  metodlarının  daha  da 

dərinləşməsi  ilə  xarakterizə  olunur.  Belə  problemlər  kimi  kapitalın  və  gəlirin 

diskontlaşdırılması,  kapitalın  dəyərinin  təyini  vasitəsilə  kapitalın  struketurunun 

idarə  olunması,  iqtisadi  diaqnostikanın  metodlarına  malik  olmaq,  maliyyə 

risklərinin  idarə  olunması  və  s.  çıxış  edir.  Bunların  təcrübi  idarə  etmədə  həll 

olunması müəssisələrdə maliyyə menecmentinin səmərəliliyini artırır. 

Beləliklə, maliyyə menecmenti – müəssisənin pul vəsaitlərinin dövriyyəsinin 

təşkili  və  maliyyə  resurslarının  formalaşması,  bölgüsü  və  istifadəsi  ilə  əlaqədar 

idarəetmə  qərarlarının  işlənməsi  və  reallaşdırılmasının  metod  və  prinsiplər 

sistemini  əks  etdirir.  Maliyyə  menecmenti  pul  dövriyyəsinin  təşkili,  maliyyə 

resurslarının formalaşması və istifadəsinin idarə olunması prosesidir. 

 


 

61

Maliyya menecmentinin sxeması 



 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Maliyyə  menecmentinin məzmunu və prinsiplərinə əsasən onun məqsəd və 

vəzifələri formalaşır. 



Maliyyə  menecmenti

  –  maliyyə  ilə  bağlı  peşə  fəaliyyətinin  növü  olmaqla 

müəssisənin  maliyyəsinin  idarəedilməsi  ilə  məşğuldur.  Bazar  münasibətləri 

şə

raitində  hər  bir  sahibkarlın  başlıca  vəzifəsi  maliyyə-təsərrüfat  fəaliyyətinin 



yaxşılaşdırılması əsasında mənfəət artımını, investisiya layihələrinin səmərəliliyini 

darəetmə subyekti 

Müəssisənin maliyyə 

xidməti 


Maliyya menecmenti 

Maliyya fynksiyaları və 

alətləri 

darəetmə obyekti 

Pul dövriyyə-

si 


Kapitalın 

dövriyyəsi 

Maliyyə 

resursları və 

onların 

mənbələri 

Maliyyə 

münasibətləri 



 

62

artırmaqdan,  maliyyə  resurslarını,  dövriyyə  aktivlərini  səmərəli  halda  idarə 



etməkdən ibarətdir. 

Müəssisənin  maliyyə  fəaliyyəti  maliyyə  resurslarının  formalaşması  və 

istifadəsi  ilə  əlaqədar  onun  funksiyalarının  praktiki  reallaşdırılması  üçün  həyata 

keçirilən  prosesləri  ifadə  edir.  Bu  fəaliyyət  müəssisənin  nizamnamə  kapitalının 

formalaşdırılması anından ləğv olunması anına qədər müstəqil təsərrüfat subyekti 

kimi  onun  həyatının  bütün  mərhələlərində  həyata  keçirilir.  Müəssisənin  maliyyə 

fəaliyyətinin  həyata  keçirilməsi  prosesi  ölkənin  maliyyə  sisteminin  müxtəlif 

subyektləri və maliyyə münasibətlərinin geniş spektiri ilə səciyyələnir. 

Beləliklə,  maliyyənin  idarəolunması  –  kömpleks  anlayışdır.  Maliyyənin 

idarəolunmasına  iqtisadiyyatın  idarəolunması  aləti  kimi,  maliyyədən  istifacə 

daxildir,  yəni  burada  bütün  ictimal  təkrar  istehsal  prosesinə  maliyyənin  təsiri 

nəzərdə  tutulur.  Belə  təsir  kəmiyyət  və  keyfiyyət  nöqteyi-nəzərərindən  müəyyən 

edilir. Maliyyə mexanizmi vasitəsilə mili gəlirdə müəssisənin payının azaldılması 

və ya artması yolu ilə onun inkişafını məhdudlaşdırmaq və ya genişləndirmək olar. 

Bununla yanaşı, maliyyənin köməyi ilə müəssisənin işinin keyfiyyət göstəricisinə 

təsir etmək olar və nəticədə təsərrüfat subyektinin gəliri artar. 

Müəssisənin  maliyyə  fəaliyyəti  pul  daxilolmalarının  mənbələrinin 

axtarılması, səfərbərliyə alınması və xərclənməsi üzrə ağıllı hərəkəti nəzərdə tutur. 

Maliyyə  fəaliyyətinin  təşkilatı,  plan,  uçot  funksiyalarının  həyata  keçirilməsi 

istehsal,  texniki,  sosial  və  iqtisadi  tədbirlərin  yerinə  yetirilməsi  pul  resursları  ilə 

təmin  edilir.  Eyni  zamanda,  onun  əsas  vəzifəsi  təsərrüfat  subyektinin 

arasıkəsilmədən  fəaliyyətini  təmin  etmək  və  müsbət  maliyyə  nəticələrinə  nail 

olmaqdan  ibarətdir.  Müəssisənin  maliyyə  fəaliyyəti  pul  resurslarının  hərəkəti  ilə 

ə

laqədardar  və  istehsal  fəaliyyəti  ilə  paralel  baş  verir.  Bununla  əlaqədar  olaraq, 



qəbul edilən maliyyə qərarları həm pul vəsaitlərinin hərəkətini nizamlaşdırır. 

Beləliklə,  müəssisənin  maliyyə  fəaliyyəti  təsərrüfat  prosesinin  maliyyə 

resursları ilə təmin edilməsinə, riskin səviyyəsinin aşağa salınmasına və istehsalın 

nəticələrinin  yüksəldilməsinə  yönəldilir.  Bu  və  ya  digər  vəzifələrin  yerinə 

yetirilməsi  çox  mürəkkəbdir.  Çünki,  rəqabət  güclənir,  maliyyə  və  təsərrüfat 


 

63

ə



laqələri mürəkkəbləşir. Maliyyə institutlarının və onların göstərdikləri xidmətlərin 

formalarının  artması,  yeni  maliyyə  əməliyyatlarının  tətbiqi  müəssisənin  maliyyə 

fəaliyyətini  çətinləşdirir  və  eyni  zamanda  onun  fəaliyyətində  qlobal  məqsədlərə 

nail olunmağın əhəmiyyətini artırır. 

Yuxarıda  qeyd  olunanlar  müasir  dövrdə  fəaliyyət  göstərən  təsərrüfat 

subyektlərində  maliyyə  fəaliyyətinin  idarə  olunmasının  səmərəli  sisteminin 

təşkilinin məqsədəuyğun və zəruri səbəblərindəndir. Söhbət, müəssisənin maliyyə 

fəaliyyətinin  idarə  olunmasının  yüksək  forması  kimi  maliyyə  menecmentinin 

təcrübədə tətbiqi və istifadəsindən gedir. 

Hər  bir  təsərrüfat  sistemində  müəssisə  öz  maliyyə  fəaliyyətini  təşkil 

etməlidir. Bu fəaliyyət qoyulmuş vəzifələrə nail olmağa müsbət təsir göstərir. 

1   2   3   4   5   6




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə