1-mavzu: Futbol o‘yinida tayyorgarlik turlarining o‘rni va ahamiyati Asosiy savollar


-rasm.Futzal o‘ynash uchun maydoncha o‘lchami



Yüklə 36,81 Kb.
səhifə4/6
tarix16.12.2023
ölçüsü36,81 Kb.
#180729
1   2   3   4   5   6
1-mavzu Futbol o‘yinida tayyorgarlik turlarining o‘rni va ahami-fayllar.org

4-rasm.Futzal o‘ynash uchun maydoncha o‘lchami
foydalaniladi. Bundan tashqari to‘pda bir necha boshqa jismoniy tavsiflar mavjud: xususan, to‘pning urilib qaytishi “katta” futbolda foydalanilayotgan to‘pga nisbatan ancha past. 2 komandada, 4-tadan maydon o‘yinchilari va darvozabon o‘ynaydi. Almashuv match jarayonida amalga oshiriladi va futboldan farqli o‘laroq ularning soni chegaralanmagan. Maydon o‘yinchilariga qo‘ldan tashqari badanning barcha a’zolari bilan o‘ynash ruxsat etilgan. Vazifa raqib darvozasiga gol urishdan iborat. Darvoza o‘lchami 3m-ga 2 m-ni tashkil etadi. 4 rasmda “futzal” maydonchasi gabaritlari va belgilari kursatilgan.

Futzalning futboldan eng katta farki o‘yin taktikasida. Futzal maydonchasini maydonga nisbatan kichik ulchamlari, o‘yin chalar sonining chegaralanganligi, shuningdek, o‘yin ning past “kontaktligi” (futbolga nisbatan, masalan, tupni dumalatish ta’kiklangan) o‘yin taktikasini kuprok boshka zal o‘yin lariga (masalan, basketbol, gandbol) uxshash taktika bilan belgilaydi. Kup xollarda komandalar “birga-bir” taktikasi bilan uynashadi, ya’ni xar bir maydon o‘yin chisi karama-karshi komanda o‘yin chisining xarakatlarini nazorat kiladi. Shuningdek, o‘yin chilar sonining chegaralanganligi xar bir o‘yin chi xam xujmda, xam ximoyada bulishini nazarda tutadiki.


Asosan xalkaro matchlar FIFA va AMF raxnamoligida utkaziladi. Maydonchalar gabaritlari tegishligicha kuyidagilardan iborat: Xalkaro matchlarda - uzunligi minimum 38 m, maksimum 42 m., kengligi: minimum 18 m, maksimum 22 m. Uzunligi minimum 28 m, maksimum 40 m. Kengligi minimum 16 m, maksimum 20 m. Xalkaro matchlar: Uzunligi minimum 36 m, maksimum 40 m. Kengligi minimum 18 m, maksimum 20 m. Tupning aylana diametri uzunligi 62 sm-dan kam bulmagan va 64 sm-dan kup bulmagan. Ogirligi: match boshlanish vaktiga 400 grammdan kam bulmagan va 440 grammdan kup bulmagan. Bosim 0,4-0,6 atmosfera (400-600 gG’sm2) dengiz satxida. Aylana uzunligi 58 sm kam bulmagan va 60 sm-dan kup bulmagan; Ogirligi: match boshlanish vaktiga 430 grammdan kam bulmagan va 460 grammdan kup bulmagan (ayollar va bolalar - 15 yoshgacha komandalari uchun tup ogirligi 380-400 g), bosim 0,6-0,7 atmosfera (600-700 gG’sm2). Tupning birinchi urilib kaytishi 2 m balandlikdan tushganda 50 sm-dan oshmasligi kerak.
FIFA futzalida jarima maydoni va AMF futzalida darvozalar maydoni ulchami. Jarima maydonchasi futbol maydonchasini ikki teng yarim tomonlarida kuyidagi tartibda joylashgan:
Darvozalar stoykalari chizigiga tugri burchak asosida darvozalar stoykalarini tashki tomonlaridan doiraning bir choragi 6 m radiusda utkaziladi. Doira choraklarining yukori nuktalaridan uzunligi 3,16 m chizik bilan ulanadi, ushbu chizik ikki stoyka oraligidagi darvozalarning chiziklariga parallel xolda utkaziladi. Agar darvozalar chiziklari ulchami 18 m-dan kam bulsa, darvozalar maydonchasining radiusi 4 m-ga kiskartirilishi kerak.
Kachonki tup stoykalar o‘rtasida gi darvozani va xari tagidag tulaligicha utsa gol xisobga olinadi. Lekin shunda xam tup uloktirilmagan, olib kirilmagan bulishi kerak, shuningdek xujm kilayotgan komanda o‘yin chisi, shu jumladan darvozabon tomonidan kul bilan uloktirilmagan, kiritilmagan, ataylab rakib darvozasiga junatilmagan bulishi darkor. Darvoza maydonchasi chegarasidan tashkarida urilgan god xisobga olinadi. Uyinni davom ettirish koidasiga kura tup rakibning kuliga tegib ketgandan sung ximoyadagi komanda darvozaboni kuli bilan tupni uloktiradi. Darvozadan tashalgan xolda gol urilsa xisobga olinishi mumkin emas. Agar tup darvozadan nariga uloktirilsa va tupga biron-bir o‘yin chi tomonidan tegilsa va undan keyin gol urilsa ushbu gol xisobga olinadi. Bunda tup nafakat maydon o‘yin chisi, balki rakib-darvozabon tomonidan tegilgan bulsa xam gol xisobga olinadi. Plyaj futbolining tarixi bundan 30 yildan oshikrok vaktda Rio-de- Jeneyro plyajlarida boshlangan. Uzining jozibadorligi bilan tomoshabinlarni kiziktirganligi sababli xozir o‘yin tez rivojlanmokda. 1994 yilda Kopakaban plyajlarida televidenie orkali namoyish etilgan ushbu o‘yin ning birinchi turniri bo‘lib utdi. Keyingi yilda yana usha joyda plyaj futboli buyicha ilk bor jaxon chempionati utkazildi. Turnir juda katta kommertsiyaga oid muvaffakiyat kozondi xamda 2005 yildan boshlab plyaj futboli buyicha jaxon chempionati FIFA raxnamoligida utkazilib kelinmokda.
Plyaj futboli an’anaviy futbol buyicha o‘yin koidalariga asoslangan sport turi. Musobakalar kumli plyajlarda utkaziladi, bunda tupdan foydalana bilish texnikasi, kumlok joyda xarakat kilish tezligi katta axamiyatga ega. Butunjaxon Plyaj Futboli Tashkilotining asoschilari tomonidan 1992 yilda koidalarni birxillashtirishga oid birinchi urinishlarga kul urildi. BPFT plyaj futbollar buyicha turnirlarni uz raxnamoligiga utkazadigan buldi. Yumshok va tortib ketadigan kumlok o‘yin chilarni kupgina chiroyli texnik usullarni (masalan, “kaychi” deb nomlangan o‘yin chi yikilayotganda uzining ustidan oshadigan tup urishlari yoki “bisikletlar”) improvizatsiya kilishga undaydi. Uyin maydonining ixcham ulchamlari (28m-ga 37 metr) o‘yin chilarga xar kanday xolatda, shu jumladan uz darvozalaridan tugridan-tugri gol urishga xam imkon beradi. Shunga muvofik bir o‘yin davomida rakib darvozasiga 60-ta gol urishlarini kursa buladi (kiyoslash uchun shuni aytish urinliki, katta futbolda ikki rakib darvozalariga 20 gol urishlar eng yaxshi kursatkich deb xisoblanadi). Gollar urtacha xar 3-4 minutda uriladi, matchning urtacha natijakorligini bir o‘yin da 11taga yakin urilgan tup tashkil etadi (an’anaviy futbolda oxirgi yillarda buning normasi 2,5 golni tashkil etmokda).
Maydon o‘lchami 37x28 metr. Maydonni kengligi 10 santimetr bulgan kum rangidan keskin ajralib turadigan rangdagi turtta lentalar chegaralab turadi. Maydon burchaklarida turtta kizil burchak bayrokchalari urnatiladi, yana ikkita bayrokchalar virtual ravishda markaziy chizikni belgilaydi. Sarik bayrokchalar jarima maydonchalarini kursatib turadi. Darvoza uzunligi 5,5 metrni, darvoza balandligi 2,2 metrni tashkil etadi. Komandaning 5 maydon o‘yin chisidan (shulardan bittasi darvozabon) tashkari 5 o‘yin chisi zapasdagilar utiradigan urindikda joylashishadi. Uzgartirish soni chegaralanmagan, uzgartirilgan o‘yin chi yana maydonga chikishi mumkin. Zapasdani o‘yin chi uzgartirilgan o‘yin chi maydondan chikmasdan turib o‘yin ga chikib ketsa, u kuk kartochka oladi. Bunday xolatda erta maydonga chikib kolgan zapasdagi o‘yin chi ikki dakikaga o‘yin dan chikarib yuboriladi, bundan tashkari komanda rakiblari maydon markazidan jarima tup urishni amalga oshiradi. Shuningdek, golkiperni xam uzgartirishi mumkin yoki darvozabonni maydon o‘yin chisi bilan xam almashtirish mumkin (bunday xolatda maydon o‘yin chisi golkiper maykasini kiyib olishi kerak). Plyaj futboli o‘yinining maydoncha sxemasi 4 rasmda tasvirlangan.


  1. rasm. Plyaj futboli o‘yini uchun maydoncha sxemasi


Bitta komandaning maydon o‘yinchilarini minimal soni - uchta; agar komandada uchta o‘yinchi o‘ynayotgan bo‘lsa va shu vaqtda biron-bir o‘yinchi ko‘k kartochka oladigan bo‘lsa, u o‘yin tugashigacha chiqarib yuboriladi, uning o‘rniga esa zahiradagi o‘yinchi maydonga chiqadi. Agar barcha o‘yinchilar chiqarilib yuborilgan bo‘lsa va o‘yinda uchtadan kam o‘yinchi qolgan bo‘lsa, o‘yin to‘xtalidi hamda qo‘pol o‘yinchilarga texnik maglubiyat 10:0 hisoblanadi.


O‘yinchilar formasi mayka va shortilardan iborat. Poyafzal kiyish ta’qiqlanadi, fakat maxsus paypok va tizzalarni himoya qiluvchi bog‘ichlarga ruhsat beriladi. Ko‘zlarni himoya qiluvchi kuzoynaklardan foydalanishga ruhsat berilgan.
Ko‘k kartochka rakibning xatarli xujumini to‘xtatib qolish, uzgartirilgan o‘yinchi maydondan chiqib ketmasdan turib, zapasdagi o‘yinchi maydonga chiqqannida yoki ikkinchi sarik kartochka uchun beriladi. O‘yinchi ko‘k kartochka olsa ikki daqiqaga o‘yindan chiqib ketadi. Qizil kartochka o‘yin qoidasini jiddiy buzganligi, urishganligi, haqorat qilganligi va boshqalar hamda ikkinchi ko‘k kartochka uchun beriladi.
Jarima to‘pini urayotgan vaqtda devor bo‘lib saf tortish mumkin emas; o‘yinchilar to‘p bilan bir chiziqda yoki uning orqa tomonidan turishi kerak, shuningdek to‘pdan 5 metr narida turishi kerak. Penalti o‘zining jarima maydonchasida qoida buzganligi uchun tayinlanadi. To‘pni urish 9 metrli masofadan amalga oshiriladi. Barcha o‘yin chilar tup urilguncha jarima maydonchasidan tashkarida bulishlari shart. Penalti urilayotganda golkiper kat’iy ravishda darvoza chizigida bulishi kerak. Tupdan xolis bulishi uchun darvozabonga 5 soniya vakt beriladi. Agar bunga amal kilmasa komandaga maydon markazidan tup urish buyicha jarima solinadi. Golkiper tomonidan kul bilan urilgan gol xisobga olinmaydi. Agar uz komandasining o‘yin chisi tomonidan pas berilgan bulsa, darvozabon tupni kul bilan ushlashi mumkin emas. Aut va burchakdan tup tashlash katta futbolga uxshash xolda bajariladi.
Xozirgi vaktda plyaj futboli buyicha jaxon chempionatlarida 16 komanda ishtirok etadi, ulardan 5 Evropa, 3 Janubiy Amerika, ikkitadan Osiyo, Afrika va KONKAKAF va 1 komanda Okeaniya vakillaridir (shuningdek, turnir mezmonlari komandasi). Plyaj futboli buyicha jaxon chempionatlarida Braziliya 12 marobata 1995-2000, 2002, 2003, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009 yillarda golib bulgan, Frantsiya 1 marotaba 2005 yilda, Portugaliya esa 1 marta 2001 yilda golib bulgan.

Nazorat savollari


  1. Futbol o‘yin i qachon paydo bo‘lgan?


  2. FIFA, UEFA, AFC ga qaysi davlatlar a’zo.


  3. Futbol bo‘yicha fachondan boshlab Jaxon chempionati o‘tkazilib kelinmoqda.


  4. Futzal, plyaj futboli haqida ma’lumot bering?






Yüklə 36,81 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin