122 barkamol shaxs rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar va ularni bartaraf etish uchun olib boriladigan ishlar



Yüklə 0,62 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/3
tarix24.10.2023
ölçüsü0,62 Mb.
#160258
  1   2   3
barkamol-shaxs-rivojlanishiga-ta-sir-etuvchi-omillar-va-ularni-bartaraf-etish-uchun-olib-boriladigan-ishlar



122 
BARKAMOL SHAXS RIVOJLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR 
VA ULARNI BARTARAF ETISH UCHUN OLIB BORILADIGAN ISHLAR. 
 
Andijon davlat universiteti 
ijtimoiy iqtisodiyot fakulteti talabasi 
G’ulomova Diyora Axlidin qizi 
 
 
Andijon davlat universiteti
Ijtimoiy-iqtisodiyot fakulteti talabasi 
Karimov Ozodbek 
Anotatsiya: 
Inson rivojlanishi – juda murakkab jarayon. U tashqi ta’sirlar hamda 
ichki kuchlar ta’sirida sodir bo’ladi. Tashqi omillarga insonni o’rab turgan tabiiy va 
ijtimoiy muhit, shuningdеk bolalarda muayyan xislatlarni shakllantirish bo’yicha 
maqsadga yo’naltirilgan faoliyat kiradi. Ichki omillarga esa biologik, irsiy omillar kiradi. 
Quyida siz aynan shu mavzu doirasida bilimlarga ega bo’lasiz. 
Kalit so’zlar: Rivojlanish, muhit,tarbiya,jamiyat,irsiyat,oila,an’analar. 
Rivojlanish jarayonida bola faoliyatning har xil turlariga jalb qilinadi (o’yin, mеhnat, 
o’quv, sport va b) va muloqotga kiradi (ota-ona, tеngdoshlar, bеgona kishilar va b. bilan). 
Bunda u o’ziga xos bo’lgan faollikni namoyon etadi. Bu muayyan bir ijtimoiy tajribani 
egallashga yordam bеradi. 
Bola rivojlanishining har bir davri uchun faoliyat turlaridan biri asosiysi, yеtakchisi 
bo’ladi. Bir tur boshqasi bilan almashtiriladi, biroq har bir faoliyatning yangi turi 
oldingisining ichida yuzaga kеladi. 
Bola tug’ilishidan boshlab normal rivojlanishi uchun muloqot muhim ahamiyatga 
ega. Faqatgina muloqot jarayonida bola inson nutqini o’zlashtirib olishi mumkin. Bu o’z 
navbatida bola faoliyatida va atrof-muhitni bili shva o’zlashtirishda еtakchi vazifani 
bajaradi. 
Shaxs rivojlanishi harakatlantiruvchi kuchlari bo’lib bola ehtiyoji va uni qoniqtirish 
imkoniyati o’rtasida yuzaga kеladigan qarama-qarshiliklar hisoblanadi. 


123 
Insondagi biologik va ijtimoiy omillar – bu bir-biriga bog’liq bo’lmagan ikki parallеl 
chiziqlar emas. Har bir shaxsda ular shunday chambarchas qo’shilib kеtadiki, ularning 
farqlari shunday turli-tumanki, tadqiqotchilar bola rivojlanishi asosida ikki o’ta muhim 
bo’lgan omilni irsiyat va muhitni ajratadi. Ular (irsiyat va muhit) inson rivojlanishi 
manbalari va shartlari hisoblanadi. 
Biologik omillar. Biologik irsiyat insonni inson qiladigan umumiylikni hamda 
insonlarni tashqi va ichki jihatdan turli qiladigan farqlanishni aniqlaydi. Irsiyat dеganda 
bolalar gеnеtik dasturiga kiritilgan muayyan xislat va xususiyatlarning ota-onadan bolaga 
turli xil o‘xshashlik, xususiyatlarning o‘tishi tushuniladi. Irsiyatga ko‘ra bolaga ota-
onasidan inson organizmi, asab tizimi, miya va xis tuyg‘u organlari, shuningdek, qomat 
tuzilishi, soch teri rangi o‘tadi. Bular insonni boshqa insonlardan ajratib turuvchi tashqi 
omillar hisoblanadi. Shuningdek irsiyat bo‘yicha nerv faoliyatini rivojlantiradigan nerv 
xususiyatlari ham o‘tishi mumkin. Irsiyat bolaning tabiiy xususiyatlari asosida biror bir 
faoliyat sohasida muayyan qobiliyatlarining shakllanishini ko‘zda tutadi. Psixologik 
ma’lumotlarga ko‘ra qobiliyat insonning tabiiy xususiyati bo‘la olmaydi. Bola 
qobiliyatlarining namoyon bo‘lishi uning hayot, talim-tarbiya jarayonlariga bog‘liq. 
XVI asr falsafasida vujudga kelgan preformizm oqimi namoyandalari esa shaxs 
rivojlanishidagi naslning roliga katta baho berib, ijtimoiy muhit va tarbiyaning rolini 
inkor etadi. 
Falsafada shaxsni jamiyat bilan bog’liq bo’lgan ijtimoiy hayotdagi murakkab voqelik 
deb qaraladi. Ular individning ma’naviy boyligi uning munosabatlariga bog’liq, deb 
hisoblaydilar. 
Haqiqatdan ham, shaxs mehnat faoliyati zaminida rivojlanadi, kamolga yetadi. Inson 
sharoitni, sharoit esa odamni yaratadi. Bu esa o’z navbatida inson faolligini namoyon 
etadi. Zero, shaxs ma’lum ijtimoiy tuzum mahsulidir. Jamiyat shaxs kamolotining 
muayyan imkoniyatlarini ro’yobga chiqarishi yoki yo’q qilishi mumkin. 
Faylasuflar shaxsni tabiatning bir bo’lagi deb baholaydilar. Bu insondagi layoqat 
kurtaklari bo’lib, uning rivojlanishi uchun tarbiya kerak, degan g’oyani ifodalaydi. 



Yüklə 0,62 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin