Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi Published by Kış 2021/ 8-4



Yüklə 482,84 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə14/15
tarix01.12.2023
ölçüsü482,84 Kb.
#170756
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15
Uygur Harfli O uznamedeki Hayvanlarla O uz Ka an n li kisi[#974114]-1890585

 
1750 
 
Sonuç 
Bünyesinde zengin motifler, mitik unsurlar taşıyan Oğuznamenin Uygur harfli 
varyantı eski Türklerin dili, fütuhatı, ideal kahraman tipi, inançları, töresi ve gelenekleri 
hakkında ipuçları vererek Türk sözlü geleneğinin en eski ve önemli eserlerinden biri 
olmuştur. Bunlarla birlikte İslam öncesi Türklerin sosyal hayatını yansıtan kıymetli bir 
eserdir. Eski Türklerin sahip olduğu atlı göçebe hayat tarzıyla beraber Orta Asya’nın bozkır 
coğrafyasında doğayla iç içe olmuşlar ve pek çok hayvan türünü tanımışlardır. Hayvanları 
tanıyarak, hayvanların edebiyata, sanata, mimariye, inanca ve kültüre taşınmalarını 
sağlamışlardır. Uygur harfli Oğuz Kağan Destanı da içerdiği hayvan motifleriyle eski Türk 
hayatında hayvanların ne kadar önemli ve yaygın olduğunu gösteren eserlerden biridir. 
Hayvanlar, dünyanın her bir yerinde farklı farklı coğrafyalarda, iklimlerde yaşamaktadırlar. 
Uygurca Oğuznamede de Oğuz Kağan’ın bulunduğu yerlerde karşılaştığı hayvanlarla, oradaki 
coğrafya ve iklim hakkında bilgi verilir ve atmosfere canlılık katılmış olur. Genel bağlamda 
destanda yer alan söz konusu hayvanlar dönemi ve Oğuz Kağan’ın özelliklerini açıkça 
yansıtmaktadır. 
Destanın kahramanı Oğuz Kağan’ın karşılaştığı hayvanların bazılarıyla bir ilişkisi 
olmuş ve bunlardan bazıları onun karakterinin gelişmesinde ve destandaki olay akışının 
değişmesinde önemli rol oynamışlardır. Uygurca destanda hayvanlar daha çok fiziksel 
özellikleriyle, kuvvetiyle öne çıkarlar. Oğuz büyüdüğü zaman da bedeninin normal insandan 
da güçlü olduğunu göstermek için her bir uzvu, ayrı bir hayvanın güçlü yanıyla tasvir 
edilmiştir. Oğuz doğduğundan itibaren hayvanlarla özdeşleşmiştir. Büyüdüğü zaman da ata 
binip avlanarak, ilk defa hayvanlarla zaman geçirmiştir. Ata binmek ve avlanmak eski Türk 
yaşayışlarının önemli faaliyetleri olup Türk destanlarına da yansımıştır. İdeal kahraman tipi 
olan Oğuz Kağan’ın ata binip avlanmasıyla eski Türk insan tipini yansıtmıştır. Özellikle at, 
çok yönlü oluşuyla onlar için vazgeçilmez bir unsur olup attan yaygın bir şekilde 
yararlandıkları ve ata verdikleri değer Uygurca Oğuznamede de Oğuz Kağan üzerinden 
verilmiştir. Destana göre Oğuz Kağan hep at üzerindedir ve alaca bir atı vardır. At sürüleri 
güder, atlarla avlanır, akınlar yapar, savaşır. Oğuz’un sahip olduğu atı, Türklerin atlarına 
verdikleri önem gibi Oğuz Kağan için de büyük bir değere sahiptir. Atı kaybolduğunda büyük 
üzüntü duyar ve onu bulup getirene mücevherler, ad ve beylik gibi ödüllerle onu ödüllendirir. 


Terek, Uygur Harfli Oğuznamedeki Hayvanlarla Oğuz Kağan’ın İlişkisi Kış 2021/ 8-4
ss.1730-1752
 
1751 
Destanda Oğuz’un hayvanlarla ilişkisinin olmasının sebeplerinden biri avlanma 
motifiyle gerçekleşir. Özellikle canavar dedikleri büyük gergedan ile mücadelesinde 
hayvanlarla zaman geçirme fırsatı bulmuştur. Gergedan, Oğuz’un mücadele verip kahraman 
olduğu ve kağanlığını ilan etmesinde büyük katkısı olmuş bir hayvandır. Destanı, Oğuz’un 
kağanlığından öncesi ve sonrası olarak ikiye ayırdığımızda gergedan ön plana çıkmaktadır. 
Oğuz’a göre bir hayvandan çok bir düşmandır. Oğuz onu yakalayıp öldürmek için geyik ve 
ayı hayvanlarıyla bir tuzak kurar. Onu yakalayıp öldürdükten sonra cansız bedenini yemekte 
olan bir ala doğanı okuyla vurup kılıcıyla başını keser. Bunların hepsi av ortamında olur. 
Oğuz tek bir yerde geyik, ayı, doğan ve gergedanı öldürmüştür. Oğuz artık kahramandır ve 
kağanlığını ilan ederek ülkelere seferler düzenlemeye başlar. Destanın olay akışını 
hareketlendiren bir başka hayvan da bozkurttur. Türk destanlarında da kutsallığıyla, ecdat-
kurtarıcı vasıflarıyla ön plana çıkan bozkurt bu destanda da kutsallığı ve yol göstericiliğiyle 
yer bulmaktadır. Oğuz’un seferi sırasında çadırına Tanrı tarafından indirilen bir ışıkla bozkurt 
iner. Bu kurt, gök tüylü ve gök yeleli büyük erkek kurttur. Tüylerinin gök renginde olması, 
gökten indirilen bir ışıkla gelmesi onun kutsallığını, tanrısallığını göstermektedir. Oğuz 
Kağan ile konuşur, ona ve ordusuna kılavuzluk eder. Ordu bozkurt durana kadar onu peşinden 
yürür ve ancak o durunca dururlar. Durdukları yerlerde savaşarak zafer kazanırlar. Bu 
yolculukta kazandıkları zaferlerin etkisinde bozkurdun kutsallığının etkisi vardır. Koyun ve 
tavuk ise destanda daha çok sembolik anlamlarıyla yer bulmaktadır. Destan’ın sonunda 
Oğuz’un devlet töresini oluşturup, yurdunu oğullarına miras bırakmadan önce büyük ve 
küçük oğullarından oluşturduğu boyları iki yana ayırarak onları temsil eden tavuk ve 
koyunları kullanır. Burada kullanılan hayvanlar eski Türk geleneğinde ve sanatında 
hayvanların önemli bir yer tuttuğunun birer kanıtıdır. 


Terek, Uygur Harfli Oğuznamedeki Hayvanlarla Oğuz Kağan’ın İlişkisi Kış 2021/ 8-4
ss.1730-1752

Yüklə 482,84 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin