Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti



Yüklə 60,84 Kb.
səhifə2/3
tarix07.01.2024
ölçüsü60,84 Kb.
#208433
1   2   3
0333riyaziyyat

Müstəvi fiqurun sahəsi

Tutaq ki, yuxarıdan əyrisi və aşağıdan əyrisi ilə və yanlardan və düz xətləri ilə hüdudlanmış müstəvi fiquru verilmişdir (şəkil 1).







Şəkil 1.


parçasını nöqtələri ( bölgüsü) ilə kiçik parçalarına ayıraq. və funksiyalarının parçasında ən kiçik və ən böyük qiymətlərini uyğun olaraq və ilə işarə edək. Hər bir parçasına uyğun iki düzbucaqlı qurmaq olar:
I. düz xətləri ilə hüdudlanmış düzbucaqlıları. Bu düzbucaqlılar cızıqlanmışdır və fiqurunun daxilində yerləşir.
II. düz xətləri ilə hüdudlanmış düzbucaqlıları. Bu düzbucaqlılar fiqurunun uyğun hissəsini öz daxilinə alır.
Birinci növ düzbucaqlıların sahələrinin cəmini
(1)
ilə və ikinci növ düzbucaqlıların sahələrinin cəmini
(2)
ilə işarə edək. bölgüsünün parametri olsun.
Tərif. (1) və (2) cəmlərinin şərtində bir-birinə bərabər olan limitləri varsa, həmin limitə fiqurunun sahəsi deyilir və ilə işarə olunur:
(3)
Sonlu sahəsi olan müstəvi fiqura kvadratlanan fiqur deyilir.
parçasında kəsilməyən və funksiyaları həmin parçada inteqrallanandır. Buna görə də
(4)
olar.

Əyri qövsünün uzunluğu

Tutaq ki, müstəvi əyrisi düzbucaqlı koordinat sistemində tənliyi ilə verilmişdir. parçasının ixtiyari bölgüsünə, əyri üzərində, koordinatları uyğun olaraq və olan nöqtələri uyğun olar (şəkil 1).


Bu nöqtələri ardıcıl olaraq düz xətt parçaları ilə birləşdirdikdə əyrisi daxilinə çəkilmiş sınıq xətti alınır. Əyrinin vətərinin uzunluğunu ilə işarə edək. Onda əyrisi daxilinə çəkilmiş sınıq xəttin uzunluğu


(1)
olar. Sınıq xəttin ən böyük tərəfinin uzunluğu olsun:





Tərif. əyrisi daxilinə çəkilmiş sınıq xətt uzunluğunun şərtində sonlu limiti varsa, həmin əyriyə sonlu uzunluqlu əyri və


(2)


limitinə onun uzunluğu deyilir.
Hamar əyrisi üçün (yəni funksiyası və onun törəməsi parçasında kəsilməyən olduqda) (2) limiti var. Doğrudan da, və olduğunu nəzərə alsaq,

olar. Laqranj teoreminə əsasən



olduğundan (1) cəmi



şəklində yazılır. Bu ifadə parçasında kəsilməyən funksiyasının inteqral cəmidir. Buna görə də müəyyən inteqralın tərifinə əsasən



olar. Deməli, hər bir hamar əyrisi sonlu uzunluqlu əyridir və onun uzunluğu
(3)
düsturu ilə hesablanır.

İndi, fərz edək ki, hamar əyrisi


(4)
parametrik tənlikləri vasitəsilə verilmişdir və törəməsi parçasında heç yerdə sıfra çevrilmir. Onda



olduğunu nəzərə alaraq, (3) inteqralında əvəzləməsini ( ) aparmaq olar:



Buradan, (4) parametrik şəkildə verilmiş hamar əyrisinin uzunluğunu hesablamaq üçün




(5)
düsturu alınır.



Yüklə 60,84 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin