Bağışlayan və mərhəmətli Allahın adı ilə. Oldurən sən, dirildən sən, saxlayan sənsən, həkim



Yüklə 0.55 Mb.
Pdf просмотр
səhifə6/7
tarix21.04.2017
ölçüsü0.55 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

hərfləri  ilə  başlamasıdır.

             

 َ◌


   

                               

 َنيِذﱠلا ُلَثَم    َنيِذﱠلا ا َ◌     َنيِذﱠلا اوُعيِطُت  

 

2-ci Qət həmzəsi:Həm  yazıda, həm də oxunuşda olan

kəlmə-nin istər vəsl, istərsə  də  vəqf halında dəyişməyən 

həmzəyə deyilir. Bildiyimiz kimi hərfin hərəkətsiz halına 

sakın deyilir. Deməli,  əlif-həmzə sukunlu və  təşdidli 

(sakın) hərflərdən biri ilə birləşərsə, saiti olan əlif (həmzə 

əlif) özü oxunar, həmçinin də  özündən əvvəlki  hərf  üçün 

məd rolunu oynayar. Yəni, həmzə-əlif özündən əvvəl gələn  

məd hərflərinin  daha artıq  uzadılmasına  səbəb olar ki, 

buna da “səbəb məd” deyilir.                                                                                     

Məsələn: 

 ﱠنِا

 (innə) kəlməsində  həmzə-əlif  oxunur.                              

Əgər əvvəlinə  

و 

“vav” hərfi əlavə edilsə,

  

oxunuş zamanı 

həmzə-əlif yenə  də  tələffüz  edilər.

 

 َو

 

 ّنِا

(və innə)

    

kəlməsindəki kimi.   

 َكاَّيِإ َو            اَذِإَو             ةَراَجِحْلاَو 

Vəsl həmzəsi” hərf, isim, və felın başlancığında gəlir. 

1.Hərflərdə: Vəsliyyə  həmzəsi üzərində olan müəyyənlik 

bildirən “əlif-ləm”ın  həmzəsi həmişə  fəthəli olur. 

Məsələn: 

 ِباَتِكْلا

             

 

 ِنيِبُمْلا

                

                        

      

2.İsimlərdə:Əvvəlində heç bir hərəkəsi olmayan, isimlə 

başlayan sözlərdə  “əlif-ləm”ın  həmzəsi həmişə  kəsrəli   

oxunur. 

 ِنْبِإ

     

  

 َأَرْمِإ

   

 

  ِمْسِإ

       

 

  ِنْيَنْثِإ

                     

 

3.Fellər:Əvvəlində heç bir işarəsi olmayan, fellə başlanan 

kəlmələr həmzədən sonra  gələn ikinci hərflə oxunur.Yəni, 

fellə başlanan sözlərdə  hərəkəsiz  əlifdən sonra gələn 

 35 

hərfin hərəkəsi fəthəli olsa fəthə, kəsrəli olsa kəsrə, 

zəmməli olsa, zəmmə ilə oxunur.Təşdidli hərflərdə təşdid 

iki hərf hesablanır.                               

4. Məd hərfləri “vəsl həmzə”sinə çatdıqda,onlarla “vəsl 

həmzə”si arasında “iltiqayi sakineyn” yaranır(iki sakın 

hərf yanaşı  gəlir). Çünki məd hərflərinin özləri 

sakındırlar (üstündə sait olmadığından) və bildiyimiz kimi 

vəsl həmzə-sindən sonra gələn hərfdə  həmişə sakın və ya 

təçdidli olur. Belə halda “iltiqayi sakineyni” aradan 

qaldırmaq üçün”məd hərf”ləri oxunmur. 

Tənvinli kəlmədən sonra əvvəli sakın və ya təşdidli hərflə 

başlayan digər bir kəlmə gələrsə, iki sakın hərf tələffüzdə 

bir-birinin yanında qərar tutacaq ki, buna  da“iltiqayi 

sakıneyn” deyilir.”  İltiqayi sakıneyn”i aradan qaldırmaq 

üçün birinci kəlmənin tənvini “nun” hərfini kəsrəli  (ni) 

ilə oxuyurlar  

Bu qayda o vaxt qarşıya çıxır ki,  iki kəlmə arasında 

“vəsl həmzəsi” olsun. Bu birləşməyə “kiçik nun” deyirlər.

 

 ُهاَرَتْفا ٌكْفِإ                   ﱠ اِنُدَحَا ٌدَحَا 

6.Vəslin  lazım olduğu yerdə bir-birini təqib edən hərf-

lərdən hər ikisi də    hərəkəli olsa hər hərf öz hərəkəsi ilə 

oxunar. 

 ٌل ْوَق 

 

 ٌفوُرْعم

                   

 

Əgər vəsl lazım olan yerdə kəlmələri bir-birinə birləş-

dirən hərflərdən birincisi hərəkəli, ikincisi sakın olsa, vəsl 

əsnasında birinci hərfin hərəkəsi özündən sonra gələcək 

olan sakın hərf ilə birləşdirilərək oxunur.  

                      

 ِنيِبُمْلا ِباَتِكْلا  ُتاَيَا َكْلِت

                                                               

             

                           

Vəqfin hökmləri 

Vəqf‐durmaq  deməkdir.

 Quranı oxuduğumuz zaman 

vəqf etmək üçün işarələr olmadıqda, lakin səsin 

çatmaması 

səbəbindən  kəlmələri vəqfetmək             

məcburiyyətində qaldıqda, kəlmənin son hərfi sakın 

edilir. Beləliklə vəqf münasibətilə iki sakın hərf  bir araya 

gələ bilər.

 

 36 

Təcvid elmində Quranı oxuyarkən hər hansı bir kəlmə 

üzərində nəfəsin təzələnməsi və qiraətin davan etdirilməsi 

məqsədi ilə nitqin dayandırılmasına “vəqf” deyilir. 

Vəqf”vəqf-ibdal” və “vəqv iskan” olmaqla iki 

şəkildədir. 

V qf-iskan:

 İskan, sakın etmək deməkdir.Yəni, 

kəlmənin sonunda olan axırıncı  hərfin hərəkəsi  tənvin 

kəsrə  və ya  tənvin zəmmə olarsa, vəqf zamanı  tənvin 

düşər və kəlmənin sonu  sakın  edilər. 

Vəqf-iskan:

 

Vəqf ediləcək, 

yəni durulacaq

 

kəlmənin son 

hərfində fəthə, kəsrə, zəmmə olarsa hərəkət  dayandırılır 

və axırıncı hərf sankı sukunlanır. 

  

ْ نوُمَلْعَي

   

  

نوُمَلْعَي

 

 َنيِقﱠتُمْلِل     

نيِقﱠتُمْلِل

 

 َ◌ ْ◌

             َني

ِقِداَص         ْ◌ 

 َنيِقِداَص 

 vəqfetdikdə “ə” saiti düşür və



 

sukunla oxunur.  

Vəqfediləcək, 

durulacaq kəlmənin son həri tənvin-

fəthə,  tənvin-kəsrə  və  tənvin-zəmmə olarsa, tənvinlər 

qaldırılaraq  axırıncı hərf sukunla oxunur.  

 

 ٌميِحَر ٌروُفَغ       ميِحَر ٌروُفَغ    

 ْ◌

                

ريِدَق

 

 ْ◌

       

 ٌريِدَق

  

  

ميِظَع 

ٌباَذَع 

 

 

 

 

 

 ٌميِظَع 

ٌباَذَع

                                       

Vəqfediləcək, 

durulacaq kəlmənin son hərfi əgər təşdidli-

şəddəli olsa, təşdidin hərəkəsi qaldırılır və son hərif  

şəddələnərək durulur.

 

              

 ﱢيَحْلا  َنِم             اًّقَح   

İbdal‐vəqf

:  İbdal sözü lüğətdə çevirmək mənasını 

daşıyır.Burada  kəlmənin axırında gələn bir hərf və ya 

işarənin digər bir hərf və ya əlamətə çevrilməsinə deyilir. 

İbdal‐vəqf 

iki şəkildə olur. 

Vəqfediləcək, 

durulacaq kəlmənin son hərfi fəthəli 

tənvin ilə  həmzə    birlikdə olarsa, yenə  də  tənvin 

götürülərək, tək  fəthə ilə, həmzədə  də sanki məd hərfi 

kimi uzadılaraq oxunur

.

  

                 

ٍء ْيَش ﱠلُك      ُءوﱡسلا َيِنﱠسَم          ُءاَشَي  ْنَم

 

Vəqfediləcək, 

durulacaq kəlmənin son hərfi fəthə 

tənvinli olub, ondan  sonra isə uzun-əlif gələrsə, tənvin 

qaldırılır və hərf yanındakı uzun saitlə birlikdə oxunur. 

 37 

     

روُفُن

 َ◌

ا

   

      

اًروُفُن  

      

اتاَقيِم 

   

اًتاَقيِم

            

Vəqfediləcək, 

durulacaq  kəlmənin son hərfi hərəkəli 

məd hərfi olarsa hərəkə qaldırılır və “təbii məd” kimi 

uzadılaraq durulur.      

 ٰىَعْسَت ٌةﱠيَح                  

 ﱠي َح

ىَعْسَت ٌة

                

 

 



               

 “

V qf–ibdal

 “ 

  

“tə”    

ةـ

 təmərbuta 

 

Ərəb dilində İki qraqmatik cins, müzəkkər(kişi) müənnəs 

(qadın)cinsi vardır. Müzəkkər(kişi) isimlərin xüsusi şəkli 

əlamətləri olmadığı halda, müənnəs qramatık cins 

bildirən bir sıra  şəkilçılər vardır ki, bunlardan ən çoxu 

təmərnutadır.

 

Vəqfediləcək‐

durulacaq kəlmənin son hərfi yuvarlaq, 

təmərbuta adlanan “tə”   

ةـ

  hərfi olarsa, bu zaman kəlmə 

sukunlu “hə

 

  ه

hərfinə çevrilərək sukunla durulur. 

Buna“vəqf–ibdal “ deyilir. Yəni, bir hərfin başqa bir 

hərflə əvəz ediməsinə deyilir. 

ةَراَجِحْلاَو 

 ُ◌     



ه

 

 َراَجِحْلاَو

     

 ًةَتْغَب  ﱠلاِإ     َتْغَب  ﱠلاِإ

هـ

           

ِةَماَيِقْلا

 

  



 َماَيِقْلا

هـ

 

 ِ◌

  

                           

 

Dəyişilməyən  vəqf: 

Kəlmənin axırında sakın və ya mədd 

hərflərindən biri olarsa, vəqf zamanı onda heç bir 

dəyişiklik aparılmır və olduğu kimi saxlanılır. 

 

                          

  

 ْمِھِسُفْنَ ِلأ    ْمُھَل ﱞرَش                       

Vəqfediləcək, 

durulacaq kəlmənin son hərfində  məd 

hərfi varsa oxunuşda dəyişiklik edilməz, olduğu kimi 

mədlə oxunaraq, durulur. 

                 

وُعَمْسَي      ٰىَرَي 

Vəqfediləcək, 

durulacaq kəlmənin son hərfi uzun sait 

olub, özündən  əvvəl gələn hərf  şəddəli olarsa, hərf 

şəddələnib uzadılaraq oxunur 

                         

ت

  ٰىﱠلَو َ◌               ﱠفَو

  ٰى                    ٰىﱠشَغ

   

 

                       

                    İşba hərfi

 

“ hə



 

      

هـ

   

Ərəb dilində təcvidlə oxunma zamanı kəlmə sonlarında 

olan yuvarlaq “ hə”

   

هـ

    hərfinə zamir   deyilir. Zamir “ 

hə”

  

هـ

  hərfinin zəmməli  uzun “vav” hərfi ilə kəsrəli uzun 

“yə” hərfinə çevrilməsinə işba deyilir. 

 38 

Zamir “ hə” 

ه

  ismin yerini tutan kəlməyə, yəni, üşüncü  

şəxsin təkini bildirən (O) əvəzliyinə deyilir. Sözün 

axırında yazılan əvəzlik “hə”  

ه

   hərfinin işba ilə (dolğun) 

oxunma-sının bir neçə şərti vardır.  

Qurani-Kərimdə  bəzi kəlmələr uzun saitlə (işba ilə) 

yazil-masına baxmayaraq qisa saitlə (işbasız), həmçinin 

qısa saitlə (işbasız) yazılmasına baxmayaraq uzun saitlə  

(işba ilə) oxunur. 

 Zamir “ hə” 

ه

 

üç yerdə işba olunmaz: 

1. Zamir “ hə” 

ه

  dən əvvəl sakın hərfləri gələrsə 

ه

 hərfi 

işbasız oxunur.     

 ِهْيَلَع

 

 ُهْنَع

   

 

            

    

2. Zamir “hə” 

ه

 dən əvvəl

   

məd hərfləri gələrsə 

ه

 işbasız 

oxunur:   

 

        



 

   

 

  

اَھيِف

       

 

ۛ ِهيِف  ۛ◌

   

 ُهوُذُخ

      

 

  3. Zamir “ hə” 

ه

  dən sonra bu işarə   

 َأ

  (əlifin üzərində 

vəslə işarəsi) gələrsə.

 

اَھﱠنِإ

  

   



 ُه َلاَتْبا اَم

 

              Zamir “ hə” 

ه

 

 üç yerdə işba ilə oxunur.

 

1. Kəlmələrin axırıncı hərfi fəthəli

   

َو ُ◌

 

 

ondan əvvəlki 

ه

 

hərfi zəmməli olarsa, vəqf edilən zaman həmin 

 َو

  hərf 

sakın (hərəkəsiz) olar və  işba olunaraq uzun “vav məddi” 

şəklində oxunar. 

 ُهُلاَم

 

  

   وُھُلاَم

,

  

 ُهﱡلُك

  

 

وُھﱡلُك

 ,

  

 َوُھ

   

  

وُھ

  

 

      2.Kəlmənin axırıncı hərfi fəthəli, ondan əvvəl gələn 

هـ ه

 

“hə” hərfi kəsrəli olarsa vəqf edilən zaman, axırıncı  hərf 

sakın olar (hərəkəsiz) və “yə” məddi  ilə  işba olunaraq 

oxunar. 

 َىِھ

  

 

ىِھ

 

  

 يِھب

 

يِھﱠبَر

 

  

 ِهِسْفَن

  

 

  

   يِھِسْفَن

 ٰىﱠھَلَت

    

     

 

   

3.Kəlmənin sonunda

 

 

هـ ه

 “hə” hərfindən əvvəl gələn 

hərf hərəkəli (fəthəli, kəsrəli, zəmməli) olarsa  işba olunar. 

 

  ُهَرﱠسَي



   

 َم   هَيِباَتِك

هَيِھاَم    هيناَطْلُس  هيِلا

   


 ُهﱡبَر

     


 ُهَمَرْكَأَف

          

   


  

 

  



                                

                          Vəqfin növləri                 

 

Quranı-Kərini düzgün oxumaq üçün “vəqf” və 

“ibtida” qaydalarına düzgün riayət etmək  çox 

mühümdür.  İbtida-vəqfdən sonra tilavətin başlanmasına 

deyilir. Əmirəl-möminin Həzrəti  Əli(ə.s.) buyurur ki:      

“Vəqfi qorumaq Quranın tərtillə oxumağın yarısıdır”.  

 39 

Vəqf, yəni dayanıb nəfəsi təzələmək və  həmin kəlmənin 

son hərfini sukunlu etmək deməkdir.  

Vəqf,iztirari-tilavət və ixtiyari-tilavət olmaqla iki qismdir: 

1.İztirari-tilavət zamanı müəyyən səbəblərdən kəlməni 

fəqf etmək. 

2.İxtiyari-tilavət zamanı qari(Quran oxuyan) özü istədiyi 

kəlmədə vəqf etsin.Bu zaman vəqf edilən və ondan sonra 

gələn kəlmələr arasında gərək həm “ləfzi rabitə” həm də 

“mənəvi rabitə” olsun.  

Vəqf ləfzi və  mənəvi rabitə olmaq baximında dörd 

növdür:                 

   1.Tam  vəqf:Vəqf edilən kəlmə  və ondan sonra gələn 

kəlmə arasında nə ləfzi nə də ki mənəvi rabitə yoxdur və 

hər iki tərəf bitmiş, müstəqi bir fikri ifadə edir. 

2.Kafi vəqf:Vəqf edilən kəlmə  və ondan sonra gələn 

kəlmə arasında ləfzi rabitə yoxdur, lakin mənəvi rabitə 

vardır.Yəni, iki tərəf də ləfzi cəhərdən müstəqil olib, məna 

cəhətdən isə bir-biri ilə əlaqəlidir. 

3.Həsən vəqf:Vəqf edilən kəlmə  və ondan sonra gələn 

kəlmə arasında mənəvi rabitə var, lakin ləfzi rabitə 

yoxdur. Hər iki tərəf bitmiş bir fikri ifadə edir, lakin 

özündən sonra gələn birləşmələrin müstəqil mənaya malik 

olmayıb,özündən  əvvəlkilərlə  ləfzi rabitəsi olduğunu 

bildirir. 

4.Qəbih vəqf:Vəqf edilən kəlmə  və ondan sonra gələn 

kəlmə arasında həm ləfzi, həm də  mənəvi rabitə vardır. 

Hər iki  tərəfdə bitmiş bir fikri ifadə etmir, həm ləfzi həm 

də mənəvi cəhətdən bir-biri ilə əlaqədardır. 

Qeyd:”Tam” və “Kafi” vəqflər olunan yerdən düzgün 

ibtida etmək (oxumaq) olar.”Həsən” və “Qəbih” vəqflə 

düzgün deyildir və  vəqf yerindən qabaq münasib bir 

yerdən ibtida olunmalıdiır. Bu çətin bir mərhələ 

olduğundan Qurani Kərimdə  kəlmələrin üzərində xüsusi 

qeyd olunmuş “vəqf” işarələri vardır. 

 40 

Suallar: Vəqf nədir və növləri hansılardır? “vəqf–ibdal 

“ hansı  hərfdə  və necə baş verir? İşba hərfi hansıdır və 

necə baş verir?Vəsil nədir və növləri hansılardır.                                    

                             

                          Vəqfin işarələri 

Vəqf kəlməsi–durmaq demkədir.Təcvid elmində isə 

Quran oxuyarkən hər hansı bir kəlmə üzərində bir az 

durub nəfəs olmaq deməkdir. 

Vəqf işarələri aşağıdakılardır:

 

     

 

-

 

م

Vəqf etmək lazımdır. 

ط

- Vəqf edilir. 

ج

 – Vəqf daha yaxşıdır, keçılə də bilər.

  

ص

 - Keçmək daha yaxşıdır,vəqf edilə də bilər. 

 ز

  - Keçmək daha yaxşıdır ,vəqf edilə də bilər. 

 

لا

  -Vəqf etmək olmaz. 

ـق 

-Keçmək daha yaxşıdır,vəqf edilə bilər. 

Vəqf daha  yaxşıdır, keçilə də bilir. 

ع

 -Namazda  Quran oxuyarkən rukuyə gediləcək yeri 

göstərən işarədir. 

Bir-birinə yaxın iki kəlmə üzərində balaca üç nöqtə 

qoyularsa, bu zaman  bu kəlmələrinin birinin üzərində 

durulur,digərindən isə keçilir.                                                         

                             

Vəqf ğufran 

Peyğəmbərimiz Muhəmməd (s.ə.s.) buyurmuşdur ki, 

Qurani-Kərimdə on yerdə    Vəqf-ğufran vardır.Bu 

kəlmələrdə vəqf etmək bu dünyada Allahın məqfirətinə və 

Axirətdə isə əzabdan amanda qalmağa səbəb olar. 

1.Maidə surəsi- ayə 51 ( uluyə)           

  

 

 َاَيِل ْوَأ  

2.Ənam  surəsi ayə 36  (yəsməunə) 

  َنوُعَمْسَي

 

3.Səcdə surəsi ayə 18 (fəsiqan)          

  اًقِساَف 

4. Səcdə surəsi ayə 18 (lə  yəstəvunə)

  َنوُوَتْسَي    

 

لا  

5.Yasin surəsi ayə 12 (əsərahum) 

    ْمُھَراَثآَو

 

     6. Yasin surəsi ayə 30 (əl-ıbəd)       

  ِداَبِعْلا

 

7. Yasin surəsi ayə 52 (mərqədinə)  

اَنِدَق ْرَم

 

8. Yasin surəsi ayə 61 (ibuduni)

     يِنوُدُبْعا

 

9. Yasin surəsi ayə 81 (misləhum)     



Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə