Darhaqiqat, 2002- yil 12-dekabrda qabul qilingan bu qonunda



Yüklə 178,63 Kb.
səhifə4/19
tarix24.05.2022
ölçüsü178,63 Kb.
#59281
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19
O\'g\'iloy diplom ishi

Axborotni huquqiy







himoyalash




– bu huquqiy asosda ta’minlovchi maxsus jarayonlar va tadbirlardir

axborotni huquqiy

muhofaza aktlar,

qilishni qoidalar,






Bitimlar Konvensiyalar Deklaratsiyalar Patentlar
Mualliflik huquqlari Litsenziyalar Sertifikatlar


Konstitutsiya Qonunlar (kodekslar) Farmonlar Farmoyishlar Qarorlar

Buyruqlar Ko‘rsatmalar Nizom Yo‘riqnomalar Rahbariy hujjatlar





Axborot xavfsizligi va ma’lumotlarni himoyalash sohasida me’yoriy huquqiy hujjatlarni qabul qilish va amal qilishda tizimli ketma-ketlik. Xavfsizlikni ta’minlash muammosi kompleks xarakterga ega. Uni hal qilish uchun huquqiy hamda tashkiliy choralar va dasturiy-texnik ta’minotni (identifikatsiya va autentifikatsiya; ruxsatni boshqarish; protokollashtirish va audit; kriptografiya) birgalikda ko‘rish talab etiladi (misol uchun, korxona boshqaruvi miqyosida uning kompyuter axborot tarmog‘ida axborot xavfsizligini ta’minlash uchun xavfsizlik siyosatini ishlab chiqish hamda kerakli resurslar talab etiladi).

Me’yoriy-huquqiy hujjatlarni qabul qilish va qo‘lla shning tizimli ketma-ketligi





Axborotni muhofaza qilish sohasida xalqaro standartlar. 1983-yil AQSh Mudofaa Vazirligi (MV) kompyuter xavfsizligi Agentligi TSEC (Ishonchli Tizimlarning Himoyalanganligini Baholash Kriteriylari) nomli hisobotini chop etdi. U boshqacha aytganda Olov rang kitob (kitob rangiga ko‘ra) deb nomlandi. Unda ko‘p foydalanuvchili kompyuter tizimlarida maxfiy ma’lumotlarni himoyalash uchun xavfsizlikning 7 ta darajasi ajratilgan. Bular:
Al – kafolatli himoya,
Bl, B2, V3 – ruxsatni to‘liq boshqarish,
Cl, C2 – ruxsatni tanlash orqali boshqarish, D – minimal xavfsizlik.
AQSh Mudofaa Vazirligi kompyuter tizimlarini baholash maqsadida AQSh MV qoshidagi kompyuter xavfsizligi Milliy Markazi NCSC-TG- 005 va NCSC-TG-011 nomli Qizil kitob (kitob rangiga ko‘ra) deb nomlangan qo‘llanmasini chiqardi.
Bunga javob tariqasida GFR axborot xavfsizligi Agentligi Green Book (Yashil kitob)ni tayyorladi. Unda xususiy hamda davlat miqyosida axborot xavfsizligini ta’minlashda vujudga keluvchi talablar kompleks tarzda o‘z aksini topgan.
1990-yilda Yashil kitob GFR, Buyuk Britaniya, Fransiya va Gollandiya davlatlari tomonidan ma’qullandi va Yevropa Ittifoqiga yuborildi. Uning asosida Yevropa standartini ifodalovchi ITSEC (Axborot Texnologiyalarining Himoyalanganligini Baholash Kriteriyalari) yoki Oq kitob tayyorlandi. Bu kitobda xavfsiz axborot tizimlarini tashkil etish kriteriyalari keltirilgan.
ITSEC Oq kitobda xavfsizlik kriteriyalarining quyidagi asosiy qismlari keltirilgan:

  1. Axborot xavfsizligi.

  2. Tizim xavfsizligi.

  3. Mahsulot xavfsizligi.

  4. Xavfsizlikka tahdid.

  5. Xavfsizlik funksiyasi to‘plami.

  6. Xavfsizlikning kafolatlanganligi.

  7. Xavfsizlikning umumiy bahosi.

  8. Xavfsizlik sinflari.

ITSEC Yevropa kriteriyalariga ko‘ra axborot xavfsizligi olti asosiy element va uning qismlarini o‘z ichiga oladi:

  1. Axborot konfedensialligi (axborotni noqonuniy olishdan himoyalash).

  2. Axborot butunligi (axborotni noqonuniy o‘zgartirishdan himoyalash).

  3. Axborotdan foydalana olishlilik (axborot va tizim resurslarini noqonuniy yoki tasodifiy ushlab qolishlardan himoyalash).

  4. Xavfsizlik maqsadlari (axborot xavfsizligi funksiyalari nima uchun kerak).

  5. Axborot xavfsizligi funksiyalarining tasnifi:

  • identifikatsiya va autentifikatsiya (foydalanuvchining haqiqiyligini an’anaviy tekshirishgina emas, yangi foydalanuvchilarni ro‘yxat ga olish, eskilarini o‘chirish, shuningdek autentifikasiya axborotlarini o‘zgartirish va tekshirish uchun funksiyalar, shu jumladan butunlikni nazorat qiluvchi vositalar ham tushuniladi);

  • foydalanish huquqini boshqarish (shu jumladan, umumfoydala- niluvchi obyektlarning butunligini ta’minlash maqsadida ularga ruxsatni vaqtincha chegaralovchi xavfsizlik funksiyalari, ruxsat berish huquqini tarqatishni boshqarish kabilar);

  • hisobot berishlilik (protokollashtirish);

  • audit (mustaqil nazorat);

  • obyektlardan qayta foydalanish;

  • axborotning aniqligi (ma’lumot turli qismlarining o‘zaro mosligini ta’minlash (aloqa aniqligi) hamda axborotni uzatishda uni o‘zgarmasligini ta’minlash (kommunikatsiya aniqligi));

  • xizmat ko‘rsatishning ishonchliligi (qisqa vaqt ichida vaqt bo‘yicha kritik harakatlar bajarilishini ta’minlovchi funksiyalar; kritik bo‘lmagan, ya’ni kerakli vaqtda ma’lumotni olish imkonini berish; xatolarni topish va ularni bartaraf etish funksiyalari; kommunikatsiya xavfsizligini ta’minlovchi rejalovchi funksiyalar);

  • ma’lumot almashish.

  1. Xavfsizlik mexanizmlarini ifodalash.

Oq kitobda «tizim» va «mahsulot» o‘rtasida farq ifodalanadi.
«Tizim» deganda ma’lum bir maqsadda va ma’lum bir doirada qo‘lla niluvchi aniq apparat-dasturiy konfiguratsiya tushuniladi. «Mahsulot» deganda esa, o‘z xohishiga ko‘ra sotib olib ixtiyoriy «tizim»ga o‘rnatilishi mumkin bo‘lgan apparat-dasturiy paket tushuniladi. «Tizim» va
«Mahsulot»ning kriteriyalarini umumlashtirish maqsadida ITSECda yagona – «obyekt» atamasi kiritilgan. «Obyekt»ni ishonchli deb qabul qilish uchun, xavfsizlikni kafolatlovchi ma’lum bir darajadagi ishonch kerak bo‘ladi. U esa samaradorlik va aniqlikni o‘z ichiga oladi. Ba’zi manbalarda kafolatlanganlikni himoya vositalarining adekvatligi deb ham nomlanadi.
Himoyaning samaradorligini tekshirishda konfedensiallik, butunlik, axborotga ruxsat etilganlik bo‘yicha xavfsizlik vazifalarining o‘zaro mosligi tahlil qilinadi. Shuningdek, huquqbuzarlar tomonidan himoyaning qaltis joylaridan foydalanish oqibatlari o‘rganib chiqiladi. Bundan tashqari, «samaradorlik» tushunchasiga himoya mexanizmlarining quvvati deb nomlanuvchi to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujumlar bo‘lgandagi qobiliyatlari ham kiradi. ITSECda himoya mexanizmlari quvvatining uchta darajasi (bazaviy, o‘rta, yuqori) keltirilgan.
ITSEC bo‘yicha tizim xavfsizligini umumiy baholash ikki qismdan iborat

  • kafolatlangan xavfsizlik mexanizmlarining darajasini baholash va ularning kafolatlangan aniqligi darajasini baholash.

Tizimning xavfsizligi umuman olganda «tizim» va «mahsulot»ni alohida baholash bilan amalga oshiriladi. Uning himoyalanganligi xavfsizlik mexanizmlarining muhim bo‘laklaridan yuqori bo‘la olmaydi.
Yevropa kriteriyalarida xavfsizlikning 10 ta sinfi o‘rnatilgan (F-C1, F-
C2, F-B1, F-B2, F-B3, F-IN, F-AV, F-D1, F-DC, F-DX). Ularning
dastlabki beshtasi Amerikaning TCSEC kriteriyasidagi Cl, C2, Bl, B2, V3 larga mos keladi. F-IN sinfi axborot butunligiga bo‘lgan yuqori talabga asoslangan bo‘lib, MBBT (ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi)ga mos keladi hamda ruxsatning quyidagi turlari farqlanadi: o‘qish, yozish, qo‘shish, o‘chirish, hosil qilish, qayta nomlash va obyektlarni belgilash. F- AV sinfi axborot tizimlari ish qobiliyatini ta’minlash uchun yuqori talabga mo‘ljallangan. F-D1 sinfi axborot kanallari orqali uzatiluvchi ma’lumotlarning butunligina bo‘lgan yuqori talabga mo‘ljallangan. F-DC sinfi axborot konfedensialligiga bo‘lgan yuqori talabga moslashgan. F-DX sinfi esa bir vaqtda F-D1 va F-DC sinflari talablariga nisbatan kuchaytirilgan talabga asoslangan.
Kanada o‘zining STSRES nomli kriteriyalarini, AQSh esa yangi Federal Kriteriyalar (Federal Criteria)ni ishlab chiqdi. Ushbu kriteriyalar o‘zaro moslasha olmasligi sababli, ularni o‘zaro muvofiqlashtirib (birlashtirib), ular himoyalanganlikni baholovchi CommonCriteria (CC) nomli to‘plam yaratishga qaror qabul qilindi. Kriteteriyalarning umumiy to‘plami himoyalanganlikni baholash bo‘yicha quyidagilarni aniqlaydi:

  • funksional imkoniyatlar va kafolatlarga talablar;

  • foydalanuvchi so‘rashi mumkin bo‘lgan ishonchning 7 darajasi (baholashda kafolat darajalari). Bunda EAL1 daraja tizimning konkretliliga uncha yuqori bo‘lmagan ishonchni ta’minlasa, EAL7 daraja juda yuqori kafolatlarni beradi;

  • ikki tushuncha: Himoya profili (RR) va xavfsizlik maqsadi (ST). Yuqorida qayd etilgan standartlarning analogi sifatida Rossiyada

«Avtomatlashtirilgan tizimlar. Axborotni noqonuniy kirishdan himoyalash. Avtomatlashtirilgan tizimlarni tasniflash va axborot himoyasiga talablar» nomli Davlat texnika komissiyasining Boshqaruv hujjati ishlab chiqilgan.
Axborot himoyasining kompleks tashkil etilishiga kriptografik himoya vositalaridan foydalanish algoritmini davlat standartlariga mos ravishda ta’minlash hisobiga erishiladi.
Har qanday tashkilot faoliyati axborot texnologiyalaridan foydalanish oqibatida ko‘plab tahdidlardan holi bo‘lmaganligi sababli tahdidlarni boshqarish nomli yangi funksiya paydo bo‘ldi. U o‘z ichiga ikki faoliyatni oladi: tahdidlarni baholash (o‘lchash) va samarali va tejamkor himoya boshqaruvchisini tashlash.
Tahdidlarni boshqarish jarayonini quyidagi bosqichlarga bo‘lish mumkin:

  1. Tahlil qilinuvchi obyektlarni tanlash va ularni ko‘rib chiqishda batafsillik darajasi.

  2. Tahdidlarni baholash metodologiyasini tanlash.

  3. Aktivlarni identifikatsiyalash.

  4. Tahdid va uning oqibatlari tahlili, himoyaning zaifliklarini aniqlash.

  5. Tahdidlarni baholash.

  6. Himoya choralarini tanlash.

  7. Tanlangan choralarni qo‘llash va tekshirish.

  8. Qoldiq tahdidni baholash.

Ushbu munosabatlarni huquqiy boshqarish avvalo, axborot tahdidlaridan sug‘urta qilish orqali amalga oshirilishi mumkin va zarur.


Yüklə 178,63 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin