Mavzu. Bank inqirozlari


 Bank inqirozini belgilovchi mezonlar



Yüklə 1,21 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/27
tarix23.05.2023
ölçüsü1,21 Mb.
#120750
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27
19- mavzu Банк инқирозлари

2. Bank inqirozini belgilovchi mezonlar 
Inqiroz xususidagi adabiyotlarning aksariyatida inqirozning iqtisodiy 
sikllar bilan bog‗lanishini kuzatish mumkin. Biroq ta‘kidlash joizki, sikllarga 
asoslanib inqirozni oldindan aniq bashorat qilish hech kimga nasib qilmadi. 
Bundan ko‗rinadiki, inqirozni bashorat qilib bo‗lmaydi, ammo uni barcha 
kutadigan bo‗lsa, ertagayoq ro‗y beradi.
Global moliyaviy inqiroz hozirgi kunda hammani hayratga solayotgan 
bo‗lsada, XX asrning 70-yillaridan buyon inqirozli holatlarning yuz berishi oddiy 
hodisaga aylanib qoldi. Qator iqtisodchi olimlarning ilmiy izlanishlarida 1970 – 
2002- yillar davomida 117 ta tizimli bank inqirozi, 1980-2002- yillar mobaynida 
esa 77 ta tizimli inqirozlar yuzaga kelganligi tadqiq qilingan. 
Bank inqirozi quyidagi holatlarda sodir bo‗ladi, agar: 

ishlamaydigan aktivlarning bank tizimi yalpi aktivlaridagi ulushi 10 % dan 
ortiq bo‗lsa; 

bank tizimini qutqarish uchun sarflanadigan xarajatlar qiymatining 
mamlakat yalpi ichki mahsulotidagi ulushi ikki foizdan oshiq bo‗lsa; 

banklarning bankrotlashuvi yoki milliylashuvi kuzatilsa; 

hukumat moliya bozorlari va moliya institutlarini qutqarish uchun 
ekstraordinar choratadbirlarni qo‗llasa; 

hamma iqtisodiy va moliya inqirozlarning chuqurlashuvi, moliyaviy va 
makroiqtisodiy ko‗rsatkichlarning pasayishining davomiyligi xalqaro va milliy 
doirada sodir bo‗lsa. 
Bu o‗rinda moliyaviy inqiroz tushunchasining shakllanishiga nisbatan 
qarashlarni tadqiq qilishni lozim topdik. Dastlab davriy iqtisodiy inqirozlar 
to‗satdan boshlanganligi uchun ham «vahima» tushunchasi bilan ifodalanar edi. 
Birmuncha muddat o‗tgach esa, vahima «depressiya» deb atala boshlandi. Albatta, 
hozirgi vaqtning eng mashhur depressiyasi bu 1929- yilda oddiy moliyaviy 
vahimadan 
boshlanib 
Ikkinchi 
jahon 
urushiga 
qadar 
davom 
etgan 


Buyukdepressiyadir. 1929 -yilgi fojiadan so‗ng iqtisodchilar va siyosatchilar bu 
holatni qayta takrorlamaslikka qaror qildilar. Bu vazifani samarali va talafotlarsiz 
bajarish maqsadida faqatgina «depres siya» so‗zining o‗zini iste‘moldan 
chiqarishga muvaffaq bo‗lindi. 1937-1938 yillarda navbatdagi og‗ir depressiya 
sodir bo‗lganda esa, iqtisodchilar bu so‗zning o‗rniga, yanada jarangdor yangi 
«retsessiya» tushunchasini muomalaga kiritishdi. 
Ammo qisqa mudsatda «retsessiya» so‗zi ham nozik hissiyotli amerika 
ommasi uchun birmuncha qo‗poldek tuyuldi. So‗nggi retsessiya 1957-1958 
yillarda yuz bergani e‘tiborga olinsa, shu paytdan buyon moliyaviy inqiroz 
ko‗rinishida iqtisodiy pasayish, «orqaga ketish», «chetlashish» kabi tushunchalar 
foydalanila boshlandi. 
Global moliyaviy inqiroz hozirgi kunda hammani hayratga solayotgan 
bo‗lsada, XX asrning 70-yillaridan buyon inqirozli holatlarning yuz berishi oddiy 
hodisaga aylanib qoldi. Qator iqtisodchi olimlarning ilmiy izlanishlarida 1970-
2002 yillar davomida 117 ta tizimli bank inqirozi, 1980-2002 yillar mobaynida esa 
77 ta tizimli inqirozlar yuzaga kelganligi tadqiq qilingan. 
Shuningdek, ayrim iqtisodchilar Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot 
tashkilotiga (OESO) a‘zo bo‗lgan rivojlangan davlatlarda 1980-2000 yillar 
mobaynida 7 ta tizimli inqiroz, xususan, AQSH, Portugaliya va Italiyada kichik 
ko‗lamdagi inqirozlar, YAponiya, Norvegiya, SHvetsiya va Finlyandiyada esa 
keng ko‗lamli inqirozlarning yuzaga kelishini asoslashga harakat qiladi. 
Norvegiya va Finlyandiyadagi inqirozlar moliyavii tartibga solish tizimidagi 
nuqsonlarning natijasi bo‗lib, iste‘mol va ko‗chmas mulk uchun olingan tijorat 
kreditlari miqsorining keragidan ortiq darajada oshishiga va uyjoy hamda molmulk 
bozorida ―ko‗pik‖larning avj olishiga sabab bo‗ldi. Pirovardida bu inqiroz 
mamlakatlarning ishlab chiqarish salohiyatiga keskin salbiy ta‘sir ko‗rsatdi. 
1991 -1993 yillar davomida Finlyandiyada real uyjoy baholari 30 foizga 
pasaydi, SHvetsiyada esa mazkur davrda baholarning pasayishi 25 foizni tashkil 
qildi. Har ikki davlatda ham bank tizimini milliylashtirish choralari ko‗rildi.(1-
jadval) 
Yaponiyadagi inqiroz jarayonlari sezilarli darajada uzoq muddat davom 
etgani bois yalpi yo‗qotishlar hajmi ham shunga mos ravishda yuqoridir. Ayni 
paytda, Yaponiya iqtisodiyoti ―likvidlilik tuzog‗i‖ga tushib qolgan bo‗lib, nol 
darajadagi foiz stavkalar monetar siyosat samarasini haqiqatda yo‗qqa chiqarar edi. 
Zero, J.M.Keynsning ―likvidlilik tuzog‗i‖ konsepsiyasiga ko‗ra, likvidlilik tuzog‗i 


yuzaga kelganda foiz stavkasining amaldagi holatida aholi har qanday miqdordagi 
pul mablag‗ini ham o‗zida saqlashga harakat qiladi.

Yüklə 1,21 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin