Müəssisə və əhali müayinələrində seçmə məcmunun əlaqələndirilməsinə və rotasiyaya dair


Elmi təşkilatlarda işçilərin (kadrların) statistik qiymətləndirilməsi



Yüklə 167.4 Kb.
səhifə5/6
tarix07.07.2017
ölçüsü167.4 Kb.
1   2   3   4   5   6

3.3. Elmi təşkilatlarda işçilərin (kadrların) statistik qiymətləndirilməsi
Elmi işçilərin (kadrların) statistik qiymətləndirilməsi elm statistikasının qarşısına qoyduğu əsas məsələlərdən biridir. Elmi işçilər ölkənin elmi potensialının əsas tərkib elementi hesab olunur, insan amilindən tam istifadə edilməsi, insan kapitalının vəziyyətini xarakterizə edir. Kadrların statistikasının əsas məqsədi tədqiqat və işləmələrdə məşğul olan işçilərə dair statistik məlumatların toplanması, işlənməsi, təhlili və yayılmasıdır. Hazırda kadrlar statistikasının yeni metodologiyasının formalaşmasında əsas rolu əmək bazarının inkişaf istiqamətləri və informasiya cəmiyyətinin tələbatı oynayır. Mövcud statistika təcrübəsində elmi və elmi-pedaqoji işçilərə aşağıdakılar aid edilir:

  • Milli Elmlər Akademiyasının və sahə akademiyalarının həqiqi və müxbir üzvləri;

  • iş yerindən asılı olmayaraq, elmi dərəcəsi və elmi adları olan şəxslər (elmlər doktoru, elmlər namizədi, professor, dosent, baş elmi işçi, kiçik elmi işçi, asistent);

  • elmi dərəcəsi və elmi adından asılı olmayaraq, elm müəssisələrində elmi-tədqiqat işləri aparan, ali təhsil müəssisələrində elmi və elmi-pedaqoji işləri yerinə yetirənlər;

  • sənayedə, layihə, layihə-konstruktor, layihə-texnologiya müəssisələrində sistematik olaraq yuxarı təşkilatın tematik planına uyğun olaraq tədqiqat işlərini yerinə yetirən elmi dərəcəsi və elmi adı olmayan ali təhsilli mütəxəssislər.

Elmi işçilərin uçotu elmin bütün sahələri üzrə (təbii, texniki və ictimai) aparılır. Məlumat bazası kimi müəssisə və elmi təşkilatlar tərəfindən təqdim edilmiş hesabatlar əsas götürülür. Bundan başqa, beynəlxalq təşkilatların tələbinin ödənilməsi üçün birdəfəlik müşahidə məlumatları da elmi kadrların statistik qiymətləndiril-məsində istifadə edilir.

Elmi kadrların tərkibi aşağıdakı kimi xarakterizə edilir:


Əhatə dairəsi



Sayı

Elm və elmi xidmət sahəsinin işçiləri

Elmi işçilər

Elmi-tədqiqat və işləmələr yerinə yetirən mütə- xəssislər

1. Elmi təşkilatlar (müəssisələr):

Elmi-tədqiqat və işləmələr yerinə yetirən

Elmi-tədqiqat və işləmələr yerinə yetirməyən

+

+


+

+


+

-



2. Müstəqil balansda olan konstruktor təşkilatları

+

+

+

3. Ali təhsil müəssisələri

professor-müəllim heyəti

elmi-tədqiqat bölmələri

-

-


+

+


M

+



4. Sənaye müəssisələri

-

+/-

+

5. Elmi-tədqiqatı yerinə yetirən sair təşkilatlar:

“elm və elmi xidmət” sahələri

digər sahələr

+

-


D

D


+

+



6. Elmi-tədqiqatı yerinə yetirməyən təşkilatlar:

“elm və elmi xidmət” sahələri (hidrometereoloji

xidmət, geoloji kəşfiyyat və s.)

sair (idarə, nazirliklərin və kənd təsərrüfatı

müəssisələrinin aparatı),

+

-


D

D


-

-


Şərti işarələr: + tam əhatə; - nəzərə alınmırlar;  natamam əhatə; D – elmlər doktorları və elmlər namizədlərinin uçotu; M – ali təhsil müəssisələrinin elmi-tədqiqat bölmələrinin ştatında mövcud olmayan, lakin elmi tədqiqat və işləmələri kafedralarda, yaxud müqavilə əsasında yerinə yetirən işçilərin uçotu.

Yerinə yetirilən faktiki işlərin xarakterinə və işçilərin ixtisas səviyyəsinə görə elmi-tədqiqat və işləmələrdə çalışanlar aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:


  • tədqiqatçılar - elmi tədqiqat və işləmələrdə mütəxəssis kimi çalışan, birbaşa yeni bilik, məhsul, metod və sistem, texnologiyaların yaradıcıları, həmçinin bu fəaliyyət növünün idarə edilməsi ilə məşğul olanlar. Tədqiqatçılar, adətən ali təhsilli olurlar. Bu kateqoriyaya tədqiqat prosesinə rəhbərlik edənlər (elmi-tədqiqat və işləmələr yerinə yetirən elmi müəssisə, şöbə rəhbəri) də daxil edilir;

  • texniklər – elmi tədqiqat və işləmələrdə iştirak edən və bir qayda olaraq tədqiqatçıların rəhbərliyi altında texniki funksiyalar (elmi cihazlara, laboratoriya avadanlığına, hesablama texnikasına xidmət edən və onları istismar edən, çertyojlar, materiallar hazırlayan, eksperiment, sınaq və təhlil aparanlar) yerinə yetirən işçilər;

  • köməkçi heyət – elmi-tədqiqat və işləmələr yerinə yetirərkən köməkçi funksiyalar yerinə yetirən işçilər (plan-iqtisadiyyat, maliyyə şöbələrinin, patent xidmətinin, elmi-texniki informasiya şöbəsinin, elmi-texniki kitabxananın əməkdaşları, elmi avadanlığın və cihazların quraşdırılması, ona xidmət göstərən, təmir edən işçilər, sınaq (eksperimental) işçiləri, ali və orta ixtisas təhsili olmayan laborantlar);

  • sair işçilər – elmi təşkilatın təsərrüfat və ümumi xarakterli işlərini yerinə yetirənlər (mühasibat işçiləri, kadr xidməti, dəftərxana, makinaçı, maddi-texniki təminat şöbəsi).

Göstərilmiş kateqoriyalar və ixtisas üzrə elmi-tədqiqat və işləmələrlə məşğul olan işçilər Beynəlxalq Peşə Standartı təsnifatının (İnternational Standard Classification of Occupation-İSCO), Beynəlxalq təhsil standartı təsnifatının (İnternational Standard Classification of education-İSCED) tələbinə uyğun qruplaşdırılmalıdır. Aşağıdakı cədvəldə tədqiqat və işləmələr yerinə yetirənlərin ixtisas səviyyəsi və peşəyə görə qruplaşdırılması verilmişdir.

Tədqiqat və işləmələr yerinə yetirənlərin ixtisas səviyyəsi və peşəsinə görə qruplaşdırılması


Peşə (peşə kateqoriyası)

İxtisas (təhsil səviyyəsi)

Ali ixtisas təhsili

Orta ixtisas təhsili

Digər

Tədqiqatçı

İdarə, müəssisə və təşkilatın rəhbərləri

Elmi-texniki inkişaf şöbələrinin və xidmətlərinin rəhbərləri

Təbiət və mühəndis elmləri sahələrinin mütəxəssisləri

Biologiya, kənd təsərrüfatı elmləri və

səhiyyə sahəsində mütəxəssislər

Kollec, universitet və digər ali təhsil müəssisələrinin müəllimləri

Sahibkarlıq fəaliyyəti və kadr üzrə mütə-xəssislər

Hüquq sahəsinin mütəxəssisləri

İnformasiya sahəsi və ona qohum peşə- lərin mütəxəssisləri

İctimai elmlər və ona qohum elmlərin mütəxəssisləri









Texniklər




Fiziki və mühəndis istiqamətli fəaliyyətlərin orta ixtisas səviyyəli mütəxəssisləri

Təbiət elmləri sahəsinin orta ixtisas səviyyəli mütəxəs- sisləri

Orta tibbi heyət

Orta informasiya statistik xidməti işçiləri







Köməkçi heyət

Funksional və digər bölmə və xidmətlərin rəhbərləri

Ali ixtisas səviyyəli digər rəhbərlər




Orta inzibati idarəetmə heyəti




Metal emalı və maşınqayırma sənayesinin işçiləri

Cihaz və alətlərin hazırlanması və təmiri ilə məşğul olan işçilər

Keramikadan, şüşədən, farfordan və digər metallardan məmulatları hazırlayanlar (dulusçu, presləyici, qəlibçi)

Operatorlar, aparatçılar, makinaçılar, çilingər-yığıcılar







Kitabxana xidmətçiləri və kartoteka ilə məşğul olanlar

İnformasiyanın hazırlanması, sənədlərin tərtibatı və uçotla məşğul olan digər xidmətçilər






Digər təsərrüfat heyəti

İnformasiyanın hazırlanması ilə, sənədlərin tərtibatı, uçotla və xidmətlə məşğul olan digər xidmətçilər

Elmi işçilərin sayının və tərkibinin müəyyənləşdirilməsi zamanı tam məşğulluq ekvivalenti göstəricisindən istifadə edilir. Bu göstərici kadr potensialının tam qiymətləndirilməsinə imkan verir. Tədqiqatçıların sayı fiziki şəxslərin sayı ilə deyil, nəticə göstəricisi ilə müəyyən edilir. Belə ki, bəzi elmi işçilər öz işlərini müqavilələr ilə yerinə yetirir və bu işlərin yerinə yetirilməsi üçün şərti adam-günlər hesablanır.

Elmi kadrların statistik təhlilində elmi-texniki kadr kateqoriyasından (əsas anlayışdan) istifadə edilir. Əmək bazarında vəziyyət dinamik dəyişdiyi üçün bilikli və bacarıqlı kadrlara ehtiyac günü-gündən artır. Ona görə elmi-texniki kadrların sayının və tərkibinin düzgün müəyyən edilməsinə zərurət yaranır. Elmi texniki kadrlar aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:


  • elm və texnika sahəsində çalışan ali və orta ixtisas təhsilli elmi-texniki kadrlar;

  • elmi-texniki fəaliyyətlə məşğul elmi-texniki kadrlar;

  • ali və orta ixtisas təhsilli, lakin elmi-texniki fəaliyyətlə məşğul olmayanlar;

  • ali və orta ixtisas təhsilli, lakin elmi-texniki fəaliyyətlə məşğul olanlar;

  • ali və orta ixtisas təhsili olmayan, lakin elmi-texniki fəaliyyətlə məşğul olanlar;

  • işsiz elmi-texniki kadrlar;

  • iqtisadi qeyri-fəal elmi-texniki kadrlar;

  • potensial elmi-texniki kadrlar (işsizlər və iqtisadi qeyri-fəal);

  • ehtiyat elmi-texniki kadrlar.

Elmi kadrların statistikası elmi dərəcəsi və elmi adı olan alimlərin miqrasiyasına və elmi kadrların hazırlanmasına dair məlumatları da öyrənir.
Elmi-texniki kadrların tərkibi və hərəkəti modeli

Elmi-texniki kadrlar

Daxil olması

İşdən çıxması

İxtisaslı

Daxili yerdəyişmə

Elmi-texniki fəa-liyyətlə məşğul

İş-siz-lər

İqti- sadiqey-ri-fəal

Elmi-texniki fəaliyyətlə məşğul olanlar



mayan
Nüvə

İxti-sassız


Potensial

Elmi-texniki fəaliyyət- lə məşğul olmayan


Mobillik


Ehtiyat

Ali və orta ixtisas təhsil müəssisələri-nin məzunları

Elmi-texniki sahədə işə qəbul olunmuş qeyri-ixtisaslı işçilər
İxtisaslı miqrantlar

Elmi-texniki sahədən başqa yerə keçmiş qey- ri-ixtisaslı işçilər

İxtisaslı miqrantlar

Ölənlər


3.4. Elmi təşkilatların maddi-texniki bazasının statistik qiymətləndirilməsi

Tədqiqatçılar elmi biliklərin istehsalı prosesində müxtəlif maddi (kompüter, cihaz və s.) və qeyri-maddi (ideal - bilik, məlumat, informasiya) ehtiyatlardan istifadə edirlər. Əvvəllər toplanmış elmi biliklər, materiallar, reaktivlər əmək cisimləri hesab edilir və elmi tədqiqatların növbəti mərhələlərində əmək cismi kimi istifadə olunur. Elmi istehsal vasitələrinin vəziyyəti məhsuldar qüvvələri, elmin inkişaf səviyyəsini əks etdirir, onun gələcəyini, elmi-texniki tərəqqini müəyyən edir.

Elmin maddi-texniki bazası dedikdə, elmi-tədqiqat və işləmələr sferasında istifadə olunan və elmi (zehni) əməklə qarşılıqlı əlaqəli texniki vəsait və əmək cismi başa düşülür. Elmin maddi-texniki bazası ölkənin elmi potensialının mühüm tərkib hissəsidir. Maddi-texniki baza əsas və dövriyyə fondlarından ibarətdir. Elmi tədqiqat və işləmələrin əsas fondlarına (vasitələrinə) aiddir: binalar və tikililər, ötürücü qurğular, maşın və avadanlıqlar, o cümlədən təcrübə, eksperimental qurğuları (elmi-tədqiqat gəmiləri, radioteleskoplar), elmi cihazlar, avtomatizasiya vasitələri, hesablama texnikası, nəqliyyat vasitələri, alətlər, inventarlar və müəssisənin balansında olan əsas fəaliyyət üçün istifadə edilən sair vəsaitlər.

Elmin maddi-texniki bazasının statistikasında dövri hesabatlardan və birdəfəlik müşahidələrdən istifadə edilir. Bu hesabatlarda əsas vəsaitlərin və qeyri-maliyyə aktivlərinin mövcudluğu və hərəkətinə dair məlumatlar göstərilir və müəssisənin mühasibat uçotu məlumatlarından (təhvil-təslim aktı, inventar kartoçkaları, qeydiyyat kitabları və s.) götürülür.

Elmi fəaliyyətin maddi-texniki bazasını obyektiv və doğru qiymətləndirmək üçün mühasibat uçotu beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmalı (təbii ehtiyatların qiymətləndirilməsi, əsas kapitalın istehlakı, bərpası), əsas vəsait beynəlxalq standartlara uyğun təsnifləşdirilməlidir. Elmi tədqiqat və işləmələrin yerinə yetirilməsində istifadə dərəcəsinə görə əsas, əlavə və xidmətedici funksiyalarda istifadə edilən avadanlıq digər əlamətlərə (dəyərinə, istismar müddətinə, köhnəlmə dərəcəsinə və avtomatizasiya səviyyəsinə) görə də qruplaşdırıla bilər.

Elmi təşkilatların əsas fondlarla təminatının təhlili üçün ümumiləşdirici göstəricilərdən: fond və texnika ilə silahlanmadan istifadə edilir. Fondla silahlanma göstəricisini tapmaq üçün elmi tədqiqat və işləmələrdə istifadə olunan əsas vəsaitlərin dəyərini onlarda çalışan işçilərin sayına bölmək lazımdır. Texnika ilə silahlanma göstəricisini isə maşın və avadanlıqların dəyərini tədqiqatçıların sayına bölməklə tapmaq olar. Əsas göstərici kimi cihaz və hesablama texnikası ilə tədqiqatçıların silahlanması hesab edilir.

Elmin maddi-texniki bazası haqqında əlavə məlumat əldə etmək üçün birdəfəlik müşahidələrdən istifadə edilir. Müşahidələr maddi-texniki bazanın tərkib hissələrinə dair daha geniş məlumat toplayır. Məsələn, cihazlar, avtomatlaşdırma vasitələri, laboratoriya avadanlığı, hesablama texnikası, az qiymətli və tez xarab olan əşyalar və s. Eyni zamanda elmi təşkilatları – elmi-tədqiqat, layihə-konstruktor, sınaq-eksperimental, inzibati-idarəetmə və köməkçi fəaliyyət növünə görə qruplaşdırmaq lazımdır. Belə qruplaşma tədqiqatçıların texnika ilə silahlanma səviyyəsini dəqiq hesablamağa imkan verir.

Elmin maddi-texniki bazasının statistikası üçün əsas vəsaitin bazarda satış qiyməti, onların qalıq dəyəri (amortizasiya məbləği çıxılmaqla), istifadə dərəcəsinə görə əsas vəsaitlərin paylanması (istismarda, ehtiyatda, tikilməkdə, yenidənqurmada, qismən ləğv edilmiş, konservasiya edilmiş, fiziki və mənəvi köhnəldiyinə görə istifadə edilməyən), texniki vəsaitin elmi yeniliklər əldə edilməsi üçün ekspert qiymətləndirilməsi, onun yenilik və praktiki dəyəri üzrə ekspert qiyməti və digər göstəricilər lazımdır. Əsas vəsaitin vəziyyətinin təhlili üçün onun köhnəlmə dərəcəsini və istismar müddəti qurtarmış əsas vəsaitin hissələrinin köhnəlməsinə dair məlumatlardan istifadə edilir. Elmi təşkilatların bina və yerlərinin əsaslı təmirə ehtiyacı olan və qəza vəziyyətində olan sahələrinə dair məlumatlar zəruri hesab olunur.



Elmin təcrübə bazasının statistikası. Qeyd edildiyi kimi, təcrübə işləri yeni məhsul nümunələrinin hazırlanması, işlənməsi və texnologiyaların təkmilləşdirilməsi məqsədi üçün aparılır və xüsusi (qeyri-standart) avadanlıqların, aparatların, cihazların, qurğuların, stend və maketlərin hazırlanması, təmiri və xidməti üçün eksperimental işlər yerinə yetirilir. Təcrübə bazalarının vəziyyəti və istifadəsi elmi-tədqiqat və işləmələrin nəticələrinin təcrübədə yoxlanmasını həyata keçirmək qabiliyyətini xarakterizə edir. Bu funksiyanın realizasiyası innovasiya prosesinin bütün mərhələlərinin təcrübə, sınaq istehsalı ilə əlaqəsini müəyyən edir. Təcrübə bazası ilə təminatın zəifliyi bir çox tədqiqatların nəticəsinin sınaqdan keçmədiyi üçün istehsalata tətbiqini çətinləşdirir. Təcrübə bazalarının fəaliyyətinin nəticəsinin qiymətləndirilməsi üçün onların yerinə yetirdikləri işlərin həcmi (istehsal olunmuş məhsul), o cümlədən təcrübə-eksperimental işlər, kütləvi məhsul istehsalı, elmi təşkilatın təcrübə bazasının avadanlığının təmiri və xidməti göstəricilərindən istifadə edilir. Elmin təcrübə bazasından istifadəni təyin edən ümumiləşdirici göstərici, tədqiqatlar və işləmələr məqsədi ilə yerinə yetirilmiş işlərin həcminin təcrübə bazasının yerinə yetirdiyi ümumi işlərdə payıdır.

Əsas vəsaitin aktiv hissəsinin keyfiyyət qiymətləndirilməsi. Belə təhlil üçün əsas vəsaitin hərəkəti (yeniləşməsi və sıradan çıxması), köhnəlməsi, yaş strukturu, xarici və avtomatik avadanlıqlar, onların dünya standartlarına uyğun texniki səviyyəsi haqqında məlumatlardan istifadə edilir. Ölkənin elmi potensialının qaldırılması üçün tədqiqatlarda və işləmələrdə istifadə edilən əsas vəsaitlərin aktiv hissəsinin bərpasına xüsusi fikir verilməlidir. Elm sahəsinə investisiyaların cəlb edilməsi ilə əsas vəsaitlərin yeniləşdirilməsi və istismardan çıxması arasındakı fərqi aradan qaldırmaq olar. Xüsusən də əsas vəsaitlərin fiziki köhnəlməsi, onun keyfiyyəti tədqiqatların nəticələrinə birbaşa təsir göstərir. Ona görə avadanlığın texniki səviyyəsinin təhlili üçün statistik müşahidələr aparılmalıdır. Bu müşahidələrdə əsas vəsaitin aktiv hissəsinin təhlili üçün məlumatlar toplanmalıdır. Bura əsasən aşağıdakı məlumatlar daxildir:

  • ölçmə cihazları;

  • tədqiq olunan proses və hadisənin müşahidə, qeydiyyat, nəzarət vasitələri;

  • laboratoriya cihazları, elmi eksperimentlərdə tədqiq olunan obyektlə əməliyyat aparmaq üçün avadanlıqlar;

  • elmi tədqiqatların avtomatizasiya vasitələri.

Elmin maddi-texniki bazasının keyfiyyət xarakteristikaları unikal elmi-tədqiqat və eksperimental qurğularla müəyyən edilir. Belə qurğulara daxildir:

  • dünya analoqlu elmi-tədqiqat və eksperimental qurğular;

  • vacib layihələrin tədqiqində istifadə olunan elmi-tədqiqat və eksperimental qurğular;

  • dünya tədqiqat və müşahidələr sisteminə daxil olan elmi obyektlər.

Elmi cihaz və avadanlıqların texniki səviyyəsinin hərtərəfli təhlili üçün çoxölçülü təhlil metodlarından istifadə edilir. İlk növbədə texniki səviyyəsinə görə avadanlıqların klaster təhlili aparılır, yüksək texniki səviyyəli avadanlıqlar ayrılıqda təhlil edilir. Klasterlər (qruplar) üzrə orta qiymətlər məcmunun orta qiyməti ilə müqayisə edilir. Sektor, elm sahəsi, region, ölkə üzrə elmi təşkilatın avadanlıqlarının texniki səviyyə əmsalları hesablanır. Avadanlıqların texniki səviyyə əmsalının elmi təşkilatın fəaliyyətinə təsiri korelyasiya-reqressiya təhlili vasitəsi ilə qiymətləndirilir. Belə təhlillər elmi tədqiqatlara investisiyaların ayrılmasının statistik əsaslandırılmasını təmin edir.

İnformasiya ehtiyatları (resurslarının) və texnologiyaların statistikası. Elmin maddi-texniki bazasının tərkib elementlərindən biri də informasiya ehtiyatları hesab edilir. İnformasiya ehtiyatları elmi biliklərin istehsalında qeyri-maddi aktivlər hesab edilir. Elmi istehsalın maddi və qeyri-maddi aktivləri elmin maddi-texniki və informasiya bazası hesab edilir. Elmin maddi-texniki bazasına nisbətən onun informasiya bazası statistik təhlil obyekti olmamışdır.

Elmin informasiya bazasının statistik göstəricilər sistemi yaradılarkən informasiya nöqteyi-nəzərindən yanaşılması lazımdır. Hazırda informasiya fəaliyyəti yüksək əmək və fondtutumu ilə, informasiya və telekommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi ilə xarakterizə olunur. İnformasiya işçilərinin ixtisas səviyyəsi, informasiyanın saxlanması, işlənməsi və ötürülməsi, informasiyanın tərkibi və təqdiminin avtomatlaşdırılması istifadəçilərin tələblərinin operativ və keyfiyyətli ödənilməsini təmin edir.

İnformasiya ehtiyatlarının statistik tədqiqi dedikdə, onun təsnifatı, qabaqcıl informasiya texnologiyalarının mövcudluğu və istifadəsi, onların nəticələrinin öyrənilməsi başa düşülür. Elmi-texniki informasiya onların daşıyıcının növündən (kağız, elektron), əldə edilmə imkanından (nəşr edilən, nəşr edilməyən), ödənişli olmasından, yayılma kanalından (kitab ticarəti, kitabxana, informasiya mərkəzləri, elektron şəbəkə) asılı olaraq hissələrə bölünə bilər. Bundan başqa, onun istehlakı nöqteyi-nəzərindən elmi-texniki informasiya iki yerə bölünür: elmi cəmiyyət üçün yeni biliklərin generasiyasında istifadəsinə (elmi ideyalar, hipotezalar, kəşflər və s.) və innovasiya üçün informasiya mənbəyinə, yəni elmi nailiyyətlərin istehsal sferasına ötürülməsi zərurətinə.

İnnovasiya statistikası üçün informasiya mənbəyi aşağıdakılardır:



  • təşkilatın daxili mənbələri: elmi-tədqiqat, istehsal, marketinq və digər bölmələr;

  • xarici kommersiya mənbələri; material, avadanlıq, komplekt hissə tədarükçüləri; məhsulun istehlakçıları; sahənin rəqibləri; məsləhətçi və informasiya firmaları;

  • akademik və sahə profilli elmi təşkilatlar, ali təhsil müəssisələri;

  • hamı üçün əldə edilə bilən informasiya, xüsusən müasir qaydalar, standartlar, kəşflərin təsvirləri, patent təşkilatlarının rəsmi nəşrləri, konfranslar, seminarlar, simpoziumlar, elmi-texniki ədəbiyyatlar, sərgilər, yarmarkalar, digər reklam tədbirləri.

Elmin informasiya bazasının statistikası iki istiqamətdə aparılır. Onlardan birincisi elmi texniki informasiya təşkilatlarının fəaliyyətinin (elmi və elmi-texniki kitabxanalar daxil olmaqla) təhlilidir. Belə təhlil üçün təşkilatların (növü üzrə) sayı, informasiya fondunun həcmi (saxlanılan vahidlər və növlər üzrə), elmi-texniki informasiya işçilərinin sayı və ixtisas strukturu (informatika üzrə ixtisas təhsilinin mövcudluğu və səviyyəsi), əsas fondların tərkibi və orta illik dəyəri, hesablama və surətçıxarma texnikasının sayı və məhsuldarlığı, elmi-texniki informasiya xərcləri, yerinə yetirilən işlərin (xidmətin) həcmi, nomenklaturası, keyfiyyəti internet vasitəsi ilə əldə edilməsi mümkün olan nəşrlərin sayı və yayılma səviyyəsinə dair məlumatlardan istifadə edilir. Eyni zamanda xidmətləri növünə görə təsnifləşdirmək (məlumat, məsləhət, təminedici, tərcümə, çap, marketinq, təhsil və s.) lazımdır. Birdəfəlik müşahidələrdə bu göstəricilərin tətbiqi elmi tədqiqatlarda istifadə olunan informasiyanın ehtiyatlarının qiymətləndirilməsi üçün, həmçinin elmin informasiya bazasının inkişafı üçün əmək, material, maliyyə ehtiyatlarının məsrəfini müəyyən etməyə imkan verir.

İkinci istiqamət informasiya texnologiyalarının tədqiqatlarda tətbiqi statistikasını nəzərdə tutur. İnformasiya və rabitə statistikası iqtisadi statistikanın yeni və intensiv inkişaf edən sahəsidir. Onun konsepsiyası, kateqoriyaları, anlayışları beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılır. İnformasiya və rabitə statistikasında spesifik göstəricilərdən istifadə edilir. İnformasiya texnologiyasının təhlili aşağıdakı istiqamətlərdə yerinə yetirilir:

- fərdi kompüterlər;

- digər növ hesablama maşınları (super, böyük, kiçik EHM);

- lokal hesablama şəbəkəsi;

- elektron poçt;

- internet şəbəkəsi;

- digər qlobal şəbəkələr;

- ayrılmış rabitə kanalları.

Statistikada, eyni zamanda kompüter istifadə edən işçilərin tərkibi, sayı, EHM parkı, alınmış hesablama texnikası, lokal və qlobal şəbəkəyə qoşulmuş kompüterlərin sayı, bu və ya digər məsələlərin həllində tətbiq olunan xüsusi proqram vəsaitlərinin mövcudluğu öyrənilir. İnformasiya texnologiyasının tətbiqini xarakterizə etmək üçün ümumiləşdirici göstəricilərdən, yəni müəssisənin informasiya texnologiyasının əldə edilməsinə, tətbiqinə və istifadə edilməsinə xərclər göstəricisindən istifadə edilir və xərclər aşağıdakı kimi qruplaşdırılır:



  • hesablama texnikasının əldə edilməsi;

  • hazır proqram vəsaitinin əldə edilməsi;

  • rabitə xidməti haqqı;

  • informasiya texnologiyasının tətbiqi və inkişafı ilə əlaqədar işçilərin öyrədilməsi;

  • informasiya texnologiyasına görə digər müəssisələrə və mütəxəssislərə ödəmələr (texniki və proqram vəsaitləri üzrə məsləhətlər, informasiya təminatı, məlumatların işlənməsi, avtomatlaşdırılmış sistemlərin, sistem və proqram vəsaitlərinin hazırlanması, texniki xidmət və təmir, elektron-məlumat xidməti və s.);

  • sair (öz gücünə proqram vəsaitinin hazırlanması xərcləri).

Hesablama texnikasından istifadə iki göstərici ilə: bir fərdi kompüterə düşən işçilərin sayı və bir işçiyə düşən EHM-nin dəyəri ilə müəyyən edilir. İnformasiya texnologiyasından istifadəni xarakterizə etmək üçün aşağıdakı amillərin statistik qiymətləndirilməsi lazımdır:

  • texnoloji (texniki mürəkkəbliyə malik olması, mövcud texniki və proqram vasitələrinin müəssisənin tələbatına müvafiq olmaması, informasiyaya və kompüter viruslarına müdaxilənin kafi olmaması, şəbəkəyə qoşulmaq üçün texniki imkanların mövcud olmaması, şəbəkədən əldə edilən məlumatlar və rabitənin keyfiyyətinin kafi olmaması);

  • iqtisadi (pul vəsaitinin çatışmaması, iqtisadi faydanın qeyri-müəyyənliyi, partnyorlar, tədarükçülər və istehlakçılar tərəfindən informasiya texnologiyasının kifayət dərəcədə istifadə edilməməsi, elektron ödəmələri yerinə yetirərkən risklər);

  • istehsal (müəssisənin fəaliyyəti və buraxılan məhsulun (xidmətin) xarakterindən asılı olaraq informasiya texnologiyasına tələbatın olmaması, işçilərdə bilik və vərdişlərin olmaması, yeniliyə qarşı işçilərin müqaviməti, ixtisaslı mütəxəssislərin çatışmaması və s.);

  • hüquqi (qlobal şəbəkədən istifadəni müəyyən edən nörmativ-hüquqi bazanın təkmil olmaması).


Каталог: upload -> File -> documents -> 12-2016
12-2016 -> 1. İqtisadi vəziyyətin proqnozlaşdırılması, iqtisadi siyasətin işlənməsi və monitorinqi üçün statistikadan istifadə etməklə iqtisadi modellərin hazırlanması və təkmilləşdirilməsi Giriş
documents -> Təhsil Nazirliyi Qəbələ Peşə məktəbi
documents -> Avropa Ali Təhsil Məkanının Kvalifikasiyalar Çərçivəsi (aatmkç) – nədir və nə məqsəd daşıyır?
12-2016 -> 1. Ayrı-ayrı enerji məhsullarının (əmtəələrin) balanslarının tərtibinə dair Müqəddimə
12-2016 -> Aqrar sahəNİN İNKİŞafinda innovasiya mexaniZMİNİn rolu
12-2016 -> 1. Ev təsərrüfatları haqqında məlumatların (seçmənin müəyyən edilməsi, məlumatların toplanması, daxil edilməsi və nəzarətdə saxlanması, məlumat bazasının idarə edilməsi) təkmilləşdirilməsinə dair
12-2016 -> ƏhaliNİn təBİİ artimina gender disproporsiYASINIn təSİRİ


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə