O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus talim vazirligi



Yüklə 246,07 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə9/11
tarix02.01.2022
ölçüsü246,07 Kb.
#41488
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
endokrin funktsiyalarning fiziologik tashkillanishi

Dofamin    gipotalamusning  maxsus    neyrosekretor    hujayralaridan  

sekretsiya  qilinib,    adenogipofizga      maxsus    dofaminergik  retseptorlar 

orqali  prolaktin  va    kam    darajada    STG    sekretsiyasini    tormozlanishini  



chaqiradi.    Uning    agonisti    hisoblanuvchi    parlodel    ayollarda    sut  

bezlarining    patologik    sekretsiyasida    foydalaniladi  (galaktorei  

sindromi).   

Tireoid    gormonlar.      Ularning    strukturaviy    asosida  ikkita    α-

tirozinning    kondensillashgan    molekulalaridan    tashkil   topgan  tironinli  

yadro    yotadi.    Tironin    hosilalarining    gormonli    faol    muhim  

strukturaviy    tavsifi  –ularning    molekulalarida    3  yoki  4  ta    yod  

atomining    bo`lishidir.    Xuddi    shunday    triyodotronin  (3,  5,  3

'

  –



triyodotronin,    T

3

  )  va    tiroksin  (3,  5,  3



'

,  5'  –tetrayodotronin,  T

4

)  –


gormonlari    organizmdagi  energiya    almashinuvini,    o`qsillar  sintezini  

va    tanani    rivojlanishini    boshqarib,    umurtqali    hayvonlarning  

qalqonsimon    bezining    follikulyar    hujayralaridan    ishlab    chiqiladi.    T

4

 



ning    tuzilishini    birinchi    marta  Kendall  (1915)  tomonidan,    T

–Gross 



va  Tett-Rivers  (1952)  tomonidan  tavsiflangan.    T

3   


va  T

4

    ayrim    ko`k  



yashil    suvo`tlarida  topilgan.    Tironinli  gormonlar    katexolaminlardan  

farqli    o`laroq    ularning    molekulalarida    ikkita  tekis    benzolli    halqani  

mavjudligi    tufayli    neytral    muhitli  suvlarda    yomon    eriydi.    Ularning  

suvda    eruvchanligi    muhitning    ishqoriyligi    ortgan    paytda    jiddiy  

darajada    yaxshilanadi.      Shu    bilan    birga,    ular    ayrim spirtlarda, aynan 

butanolda,    yaxshi    eriydi,        shu    sababdan  ohirgi    qon    plazmasi    va  

to`qimalarda    gormonlarni  aniqlashda    foydalaniladi.    Tironinli  

birikmalar    nisbatan    past  qutblanishga    ega    bo`lganligi  sababli    ular  

etarlicha    namoyon    bo`luvchi    lipofillikka    ega  va  ular  

katexolaminlarga    nisbatan    engil    hujayra    membranalaridan    o`tishi  

mumkin.    

Tireoid    gormonlarning    biologik    faolligi    uning    molekulasidagi  

strukturaviy    xususiyatlarini    majmuasi    bilan    aniqlanadi:  difenilli  

bog`lar,    yon    zanjirli  (alanin    qoldig`i  )  va    yodfenolli    funktsiyalari.   

Spetsifik    gormonal    faolligini    namoyon    bo`lishida,    tironinning  

yodlanish  darajasi    va    halqalardagi    yod    atomlarini  holati    muhim    rol  

o`ynaydi.    Masalan,    mono-va  diyodtironinlar    unchalik    faol    emaslar,  

lekin    3  yoki    4  yod    atomini    saqlovchi    tironinlargina    faoldir.    Bu  

holda    A    halqasidagi      3-  va  5-holatlarni   va  B halqadagi  3

'- 


holatdagi  

yodlanishlar  ancha      yuqori    ahamiyatga   ega.  T

3

  ancha  yuqori,  kuchli  



biologik    ta`sir    ko`rsatishga,    T

4-

ancha    samarasiz,    3,  3',  5'  –



triyodtironin  esa    umuman  gormonal    faollikka  ega  emasligi    ko`rsatib  

berilgan.      T

3

  –faqatgina    sekretsiya    qilinuvchi    gormongina    bo`lib  



qolmasdan,    balki    u    periferiyadagi    tiroksinning    faollashtirilgan  

shaklidir  deb    hisoblanadi.      Bizning    nazarimizda,    yon    zanjir  va 




diyodlangan    A    halqasi  gormonal    molekulaning    rekognonli    qismi  

hisoblansa,    monoyodlangan    B  halqa  esa  –akton  hisoblanadi 

(Yorgensen  ham  mual.  ,  1962;  Tata,  1980).    Qalqonsimon  bezning  

gormonlari    hujayralardagi    ma`lum    almashinuv    jarayonlarini    alohida  

spetsifik    ravishda    boshqaruvchi  –yodning    tashuvchisi  (transporterlari) 

hisoblanadi    deb    ta`kidlanadi.      Triyodli  gormonlarning    samarasi  

faqatgina    reaktsiya    qiluvchi    hujayralar,    organlar    va    to`qimalarda 

gormonlarning    diyodlanishi  yuz    berganidan    keyingina,    ya`ni    organik  

birikmalardan    yod    atomlari    ajralganidan  keyin    namoyon    bo`ladi.   

Keltirilgan    ma`lumotlar    ma`lum   darajada o`z   o`rniga  ega.   Shunday  

ekan,    tireoidli    gormonlar    molekulasidagi  yod    yuqorida    qayd 

qilinganidek,  ajib    alohidagi      ahamiyatga    ega    emas    ekan.    Bizning  

nazarimizda  uning    roli    spetsifik    tsitoretseptorlar    strukturasidagi  

tironinli    molekulaning  strukturaviy    mosligini    ta`minlashga    qaratilgan  

bo`lsa  kerak.   


Yüklə 246,07 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin