Qadriyatlar falsafasi



Yüklə 1,1 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə83/90
tarix04.12.2022
ölçüsü1,1 Mb.
#72193
1   ...   79   80   81   82   83   84   85   86   ...   90
12.Аксиология маъруза 2014

1. Umuminsoniy qadriyatlar ustuvorligi - barcha xalqlar uchun ijobiy 
ahamiyat kasb etuvchi, insoniyatning umumiy manfaatiga mos keluvchi moddiy va 
madaniy hodisalar, mezonlar, qadrli jihatlarning ustuvor bo`lishiga tayangan g`oyalar 
asosidagi faoliyat qadriyatlardir. Har bir odam jinsi, irqi, millati, yoshi, kasbi, 
e`tiqodidan qat`iy nazar avvalambor bashar farzandi, insondir. SHu umumiy mohiyat 
barcha odamlar, millatlar uchun birday ahamiyatli va qadrli bo`lgan predmet, hodisa, 
jarayon, munosabatlarni farqlashga imkon beradi.
Umuminsoniy qadriyatlar insoniyat tarixining yaxlitligini ifoda-laydi, u 
davrlar o`tishi va ijtimoiy hayotning o`zgarishi bilan bir qatorda takomillashib, 
rivojlanib, tobora ko`proq xalqlarni, millatlarni, inson-larni yaqinlashtiruvchi, 
birlashtiruvchi va kamol toptiruvchi kuchga aylanib boradi.
Insonparvarlik va ijtimoiy adolat, erkinlik va ozodlik, barqa-rorlik va 
farovonlik, ezgulik va taraqqiyotga bo`lgan intilish umuminsoniy qadritlarning 
muhim jihatlaridir. 
Umuminsoniy va milliy qadriyatlar uzviy bog`liq va ta`sirlashuvda o`zaro 
boyib boradi. Umuminsoniy ahamiyat kasb etgan milliy qadriyatlar barcha xalqlar 
uchun muhim qadriyatga aylanadi. SHu jihatdan, umuminsoniy qadriyatlar milliy 
qadriyatlardan mazmunan kengdir, kelib chiqishi bo`yicha barcha odamzodga 
tegishlidir. Hech bir millatning boshqa xalqlardan ajral-gan holda rivojlana olmasligi, 
ayniqsa, hozirgi davrda biror xalqning yakka o`zi jahon tsivilizatsiyasidan alohida 
holda taraqqiy etmasligi ma`lum. 
Umuminsoniylik milliy va shaxsiy qadriyatlar orqali namoyon bo`ladi. 
Umuminsoniylikning ustuvorligi - bu, har bir inson baxtli-saodatli, ozod va erkin 
bo`lishi, jamiyatda amalga oshirilayotgan barcha ishlar, o`zgarish va islohotlar inson 
manfaatlariga xizmat qilishi lozim, degan qarashga asoslanadi. Ana shu sababdan 
ham, inson erkinligi, uning haq-huquqlarini ta`minlash, qonun ustuvorligi, 
demokratiya, fikrlar rang-barangligi va ijtimoiy plyuraizmga erishish umuminsoniy 
qadriyatlar ustuvorligiga amal qilish sifatida qaralmoqda. Bugungi kunda jahon


davlatlarning ichki va tashqi siyosatida ana shu tamoyillarga amal qilinishi - 
umuminsoniylikning ustuvorligi g`oyasiga tayanish, bu g`oyani amalga oshirish 
sifatida baholanmoqda.
Har bir millatning mavqei uning insoniyat taraqqiyotiga qo`shgan hissasi 
bilan o`lchanadi. Milliy va umuminsoniy qadriyatlarni qarama-qarshi qo`yish milliy 
hudbinlik yoki xalqaro nizolarga olib kelishi, natijada, butun insoniyat tsivilizatsiyasi 
rivojiga to`siq bo`lishi mumkin. SHuning uchun, umuminsoniy ahamiyat kasb etgan 
qadriyatlarni qaerda va qachon shakllangan, qanday millat vakillari yaratganidan 
qat`iy nazar ehtirom bilan tan olish hamda qabul etish taraqqiyotga xizmat qiladi. 
Mustaqil respublikamizda milliy va umuminsoniy qadriyatlar mushtarakligiga, 
xalqimizning jahon hamjamiyati bilan birga rivojlanish yo`lidan borishiga alohida 
e`tibor berilayotgani ham shundan.
Demak, milliy istiqlol g`oyasi quyidagi umuminsoniy qadriyatlarni e`tirof 
etadi va o`ziga singdirib oladi:
9. Qonun ustuvorligi.
10. Insonning asosiy huquq va erkinliklarini ta`minlash.
11. Turli millat vakillarini, ularning madaniyatini va qadriyatlarini hurmat 
qilish, ular bilan hamkorlik qilish, do`stlik va yaxshi qo`shnichilik.
12. Dinlararo bag`rikenglik. 
13. Dunyoviy bilimlarga intilish, ma`rifatparvarlik.
14. Turli xalqlarning ilg`or tajribasini, insoniyat madaniyati yutuqlarini
o`rganish va egallab olish. 
15. Inson - eng oliy qadriyat.
16. Vatan - eng oliy qadriyat va h.k. 
2. Milliy qadriyatlar - millat uchun muhim ahamiyat kasb etadigan, etnik jihat va 
xususiyatlar bilan bog`liq bo`lgan qadriyatlar shakllidir. Dunyoda o`ziga xos 
qadriyatlari bo`lmagan millat yo`q. Milliy qadriyatlar millatning tarixi, yashash tarzi, 
ma`naviyati hamda madaniyati bilan uzviy bog`liq holda namoyon bo`ladi.
O`zbekiston mustaqillikka erishishi tufayli milliy qadriyatlarga e`tibor kuchaydi. 
Zero, milliy qadriyatlar mamlakatimiz mustaqilligini mustahkamlaydigan ma`naviy 
asoslardan biri. Xalqimizning asrlardan-asrlarga meros tarzida kelayotgan milliy 
qadriyatlari uzoq tarixiy jarayonda shakllangan. Ular ona yurtga ehtirom, avlodlar 
xotirasiga sadoqat, kattalarga hurmat, hayo, andisha kabi xususiyatlarning 
ustuvorligi, boshqa xalqlarnikiga o`xshamaydigan urf-odatlar, rasm-rusumlar
marosimlar va an`analar bilan tavsiflanadi. 
Ma`lumki, qadriyatlar muayyan sharoitlarda shakllanadi. SHu sababli ular mahalliy, 
milliy, mintaqaviy shakllar va umuminsoniy shakl mazmunda mavjud bo`ladi. 
Mahalliy qadriyatlarning eng etuklari va milliy manfaatlarga, moslari asta-sekin 
saralanib, umummilliy darajaga ko`tariladi. Milliy muhit qadriyatlarni yaratish va 
saralashning asosiy manbaidir: u milliy qadriyatlarning eng yaxshilarini voyaga 
etkazib, jahon miqyosiga olib chiqadi.
Milliy qadriyatlar - milliy g`oyaning ma`naviy negizi. Milliy g`oya - millat 
tafakkurining mahsuli, ijtimoiy ongning yuqori darajadagi shakli, xalq falsafasining 
o`zagidir. Turli xalqlarning milliy g`oyasi ularning maqsad-muddaolarini, orzu-umidi 
va ishonch-e`tiqodini ifodalaydi, ayni paytda, muayyan tamoyil va negizlarga 
asoslanib rivojlanadi. Tarixdan ma`lumki, o`tkinchi manfaat va g`aliz niyatlarga 


tayangan, o`zga xalqlar va yurtlarga tajovuz qilishni, bosqinchilikni ko`zlagan yovuz 
g`oya va mafkuralar millat va davlatlarni tanazzulga duchor etgan. Faqat ezgu 
g`oyalar va yuksak qadriyatlar negizida shakllangan milliy g`oyalar xalqlarni 
taraqqiyotga eltgan.
O`zbekiston xalqining milliy istiqlol g`oyasi umuminsoniy va milliy qadriyatlarga 
tayanadi. Bularning biri ikkinchisini inkor etmaydi. 

Yüklə 1,1 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   79   80   81   82   83   84   85   86   ...   90




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin