Rbaycan döVLƏt qt sad un vers tet mag stratura m



Yüklə 0.65 Mb.
PDF просмотр
səhifə1/8
tarix05.03.2017
ölçüsü0.65 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

 

1

AZƏRBAYCAN RESPUBL KASI TƏHS L NAZ RL Y  



AZƏRBAYCAN DÖVLƏT  QT SAD UN VERS TET  

MAG STRATURA MƏRKƏZ  

 

Ə



lyazması hüququnda 

 

 

 



 

  

 



 

Ə

sgərli  Sənan  Şirzad  oğlu



 

                                           

Маэистрин

  сойады  ады  атасынын  aды 

 

“ Müasir  Beynəlxalq   qtisadi  Münasibətlər  sistemində  Ümumdünya  

Ticarət  Təşkilatının  rolu  və  perspektivləri ” 

 

 



 

  

 

 

 

    mövzusunda 

 

 



MAG STR D SSERTAS YASI 

 

 



xtisasın şifri və adı: 

      060401                   Dünya  qtisadiyyatı 

 

xtisaslaşmanın  adı: 



                                      Beynəlxalq  qtisadi Münasibətlər 

 

 



Elmi rəhbər : 

 

 

                           Magistr proqramının  rəhbəri : 

  

dos. S.M.Məmmədova 



 

 

      dos. M.R.Cəmilov



                                                                                        

 

 

 

    

Kafedra müdiri : 

prof. Ş.H.Hacıyev  

 

 

 



                                                                                             

 

 



BAKI  - 2015 

 

2

MÜNDƏR CAT 



 

G R Ş........................................................................................................................................3 



I FƏS L. Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində çoxtərəfli 

 tənzimlənmə mexanizmləri və onların nəzəri-konseptual 

ə

sasları.....................................................................................................................................5 

1.1

 Böhran şəraitində beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemi  



və onun empirik təhlili..............................................................................................................5 

1.2


 Qlobal iqtisadi sistem və ÜTT-nin digər beynəlxalq  

təşkilatlarla qarşılıqlı əlaqəsi..................................................................................................16 

 

II FƏS L. ÜTT və onun beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemindəki spesifik 

mövqeyinin sistemli təhlili....................................................................................................31 

2.1. ÜTT-nin əsas prinsip, funksiya və sazişləri.....................................................................31 

2.2. Qlobal iqtisadi böhran şəraitində ÜTT-nin beynəlxalq ticarət  

sistemindəki mövqeyinin sistemli təhlili...............................................................................39 



2.3. ÜTT çərçivəsində ticarət mübahisələrinin həlli yolları................................................46 

 

III FƏS L. AR-nın ÜTT ilə əməkdaşğı və danışıqlar prosesinin mövcud durumu və 



perspektivləri.........................................................................................................................58 

3.1. Azərbaycan RespublikasınınÜTT-yə üzvlük strategiyası və  

danışıqlar prosesinin mövcud vəziyyəti...........................................................................58 



3.2. ÜTT-yə üzvlük kontekstində ölkə statusu və güzəştli müddət məsələləri...................68 

3.3. ÜTT-yə üzvlüyün Azərbaycan iqtisadiyyatına mümkün təsir istiqamətlərinin  

müqayisəli təhlili.......................................................................................................74 

NƏT CƏ VƏ TƏKL FLƏR..............................................................................................80 

Ə

DƏB YYAT S YAHISI.................................................................................................84 



 

 

 

 

 

 

 

 

3


 

4

G R Ş 



 

Tədqiqat  mövzusunun  aktuallığı.Azərbaycan  Respublikası  dünya  iqtisadi 

birliyinin  tam  hüquqlu  üzvü  kimi  beynəlxalq  iqtisadi  təşkilatlarla  qarşılıqlı 

ə

məkdaşlıq  şəraitində  öz  xarici  iqtisadi  siyasətini  həyata  keçirir.  Nəzərə  alsaq  ki, 



xarici iqtisadi əlaqələr sistemində xarici ticarət əlaqələri müstəsna əhəmiyyət kəsb 

etməklə  daha  aktualdır,  onda  Respublikamızın  qlobal  ticarət  sisteminin  əsas 

subyekti olan ÜTT ilə əməkdaşlığının genişləndirilməsi xüsusi vurğulanmalıdır.  

Ancaq  bir  faktıda  nəzərə  almaq  lazımdır  ki,  ÜTT-yə  üzvlük  ölkənin  milli 

maraqlarının təmini konteksində olmalı və bu üzvlükdən maksimum az itki ilə öz 

iqtisadi  inkişaf  strategiyasını  reallaşdırmaq  hər  bir  milli  iqtisadiyyatın  ali 

məqsədidir. 

Bildiyimiz qədəri ilə Azərbaycan Respublikası artıq 18 ilə yaxındır ki, ÜTT-

yə üzvlük ilə əlaəqədar olaraq mütəmmadi olaraq danışıqlar aparır və xarici ticarət 

siyasətini  məhz  ÜTT  standartlarına  fokuslamışdır.  Məhz  bu  baxımdan 

Azərbaycanın ÜTT-yə üzvlük məsələlərinin nəzəri tədqiqi olduqca aktual xarakter 

kəsb etməkdədir. 



Tədqiqatın  məqsəd  və  vəzifələri.  Tədqiqatın  məqsədini  Azərbaycan 

Respublikasının  çoxtərəfli  əməkdaşlıq  strategiyası  çərçivəsində  ÜTT  ilə 

ə

məkdaşlığı  və  danışıqlar  prosesinin  əsas  məqamları  təşkil  edir.  Bu  məqsədə 



çatmaq üçün qarşıya bir sıra vəzifələr qoyulmuşdur: 

−  ÜTT-nin qlobal ticarət sistemində mövqeyi və onun əsas istiqamətlərinin 

müəyyənləşdirilməsi; 

−  ÜTT-nin əsas fəaliyyət mexanizmləri və sənədlərinin tədqiqi; 

−  ÜTT  çərçivəsində  həyata  keçirilən  beynəlxalq  ticarət  konfransları  və 

onların əsas nəticələrinin tədqiqi; 

−  ÜTT  çərçivəsində  mübahisələrin  həlli  mexanizmləri  və  üzv  ölkələrin 

onlardan yararlanması xüsusiyyətləri; 

−  Azərbaycanın xarici ticarətinin strukturunun və coğrafiyasının həm statik, 

həm də dinamik baxımdan kompleks tədqinin həyata keçirilməsi; 



 

5

−  ÜTT  ilə  Azərbaycan  Respublikası  arasında  həyata  keçirilən  danışıqlar 



prosesinin təhlili; 

−  Azərbaycan Respublikasının ÜTT ilə əməkdaşlığının ölkə iqtisadiyyatına 

mümkün təsirlərinin qiymətləndirilməsi v s. 

Tədqiqatın  obyekti  Azərbaycan  Respublikasının  ÜTT  ilə  əməkdaşlığının  

ə

sas istiqamətləri və danışıqlar prosesinin mövcud vəziyyəti hesab olnur. Tədqiqat 



ÜTT  çərçivəsində  Azərbaycanın  xarici  ticarət  siyasətinin  reallaşdırılamsı 

xüsusiyyətləri və prosesin milli iqtisadiyyata təsir imkanlarını öyrənir. 



Tədqiqatın elmi metodoloji və informasiya mənbələrixarici ticarətin analiz 

metodları və xarici ticarət alətlərinin tətbiqinin nəzəri-metodoloji aspektləri və. s. 

ə

saslanır.  şin  informasiya  bazasını  ÜTT-nin  və  ticarəti  tənzimləyən  beynəlxaq 



təşkilatların statistik və analitik məcmuələri və.s. təşkil edir. 

Tədqiqat  işinin  elmi  yeniliyi.  Danışıqlar  prosesinin  mövcud  vəziyyətinin 

sistemli tədqiqi və təşkilata üzvülüyün ölkə iqtisadiyyatına pozitiv və neqativ təsir 

aspektlərinin tədqiqindən (öyrənilməsindən) ibarətdir. 

Tədqiqat  işinin  strukturu.Dissertasiya  giriş,  3  fəsil,  8  paraqraf,  nəticə  və 

təkliflər,  istifadə  edilmiş  ədəbiyyat  siyahısından  ibarət  olmaqla  85  səhifə 

həcmindədir. 

Birinci  fəsildə  Beynəlxalq  iqtisadi  münasibətlər  sistemində  çoxtərəfli 



tənzimlənmə  mexanizmləri  və  onların  nəzəri-konseptual  əsaslarıtəhlil 

edilmişdir. 

 

kinci  fəsildə  ÜTT  və  onun  beynəlxalq  iqtisadi  münasibətlə



sistemindəki spesifik mövqeyinin sistemli təhlilinə geniş yer verilmişdir. 

Üçüncü  fəsildə  AR-nın  ÜTT  ilə  əməkdaşğı  və  danışıqlar  prosesinin 



mövcud durumu və perspektivləriməsələləri müəyyən edilmişdir. 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

I FƏS L. Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində çoxtərəfli tənzimlənmə 



mexanizmləri və onların nəzəri-konseptual əsasları 

 

1.1



 Böhran şəraitində beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemi və onun  

empirik təhlili 

 

qtisadi  həyatın  beynəlmiləlləşməsi,  dünya  iqtisadiyyatında  ölkələrin 

qarşılıqlı asılılığının güclənməsi, qlobal problemlərin yaranması və kəskinləşməsi 

beynəlxalq  iqtisadi  münasibətlərin  məqsədyönlü  tənzimlənməsini  obyektiv 

zərurətə çevirmişdir. 

 

Dünya  təsərrüfatının  ayrı-ayrı  sahələrinin  çoxtərəfli  dövlətlərarası 



tənzimlənməsi  hələ  ikinci  dünya  müharibəsinə  qədər  meydana  gəlmişdir.  Lakin, 

dövlətlərarası  tənzimləmə  beynəlxalq  iqtisadi  münasibətlərdə  yalnız  müharibədən 

sonrakı illərdə ciddi amilə çevrilmişdir. 

Beynəlxalq  münasibətlərin  dövlətlərarası  tənzimlənməsi  müxtəlif  ölkələrin 

könüllü  surətdə  öz  üzərlərinə  götürdükləri  öhdəliklərin  və  dünya  təsərrüfat 

ə

laqələri sferasında ümumi davranış qaydalarının məcmusudur. 



Dünya  təsərrüfatının  II  dünya  müharibəsindən  sonrakı  illərdə  inkişafı 

göstərir ki, beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin dövlətlərarası tənzimləmə sisteminin 

formalaşması və inkişafının əsas təkanverici amilləriaşağıdakı proseslər olmuşdur. 

Birincisi,  gömrük  tariflərinin  aşağı  salınması  yolu  ilə  beynəlxalq  ticarətin 

liberallaşdırılmasının  zəruriliyi:  ikinci  dünya  müharibəsi  nəticəsində  dağılmış 

Avropa  iqtisadiyyatı  sürətli  bərpa  prosesini  tələb  edirdi  ki,  bu  da  xarici  ticarət 

ə

laqələrinin  aktivləşdirilməsini,  kapitalın  sərbəst  hərəkətinin  dəstəklənməsini, 



beynəlxalq hesablaşmalar sisteminin qaydaya salınmasını nəzərdə tuturdu. Bu amil 

Bretton-Vuds  konfransının  qərarlarında  və  QATT,  BVF,  BY B  kimi  beynəlxalq 

təşkilatların  yaranmasında  mühüm  rol  oynadı.  Sonradan  əksər  ölkələr  başa 

düşdülər  ki,  azad  beynəlxalq  ticarət  dinamik  artıma  yol  açır,  dünya  üzrə 

texnologiyanı  hərəkət  etdirir,  əmək  məhsuldarlığının  artırılmasını  stimullaşdırır, 

müəssisələr üçün irihəcmli dünya bazarlarını açır. 

kincisi,  imperializmin  müstəmləkə  sisteminin  dağılması  və  azadlıq 

qazanmış  ölkələrin  iqtisadi  inkişafının  təmin  edilməsi:  bu  ölkələr  1960-1970-ci 



 

7

illərdə  dünya  təsərrüfat  əlaqələrinin  yenidən  qurulması,  yeni  iqtisadi  qaydanın 



bərqərar edilməsi tələbləri ilə çıxış etməyə başladılar. Onlar həmçinin daha yüksək 

qiymət  səviyyələrində  xammal  bazarlarının  sabitləşdirilməsini,  sənayecə  inkişaf 

etmiş ölkələrdə proteksionizmin aradan qaldırılmasını, texnologiyaların ötürülməsi 

üçün güzəştli şərtlər, maliyyə yardımının artırılmasını və s. tələb edirdilər. 

Nəticədə daha əvvəl yaradılmış beynəlxalq təşkilatlar (BVF, BY B, QATT) 

öz daxillərində bircinsliyi (sınayecə inkişaf etmiş ölkələrin timsalında) itirdilər və 

bu təşkilatlara Asiya, Afrika və Latın Amerikasının azadlıq qazanmış ölkələri üzv 

oldular.  Bundan  başqa,  bir  sıra  yeni  iqtisadi  təşkilatlar  (məsələn,  YUNKTAD  – 

BMT-nin Ticarət və  nkişaf üzrə Konfransı) yaradıldı. 

Üçüncüsü,  1970  və  1980-ci  illərin  xammal  və  ərzaq  böhranları,  bu 

böhranların  neft  ixrac  edən  ölkələrin  davranışları  ilə  daha  da  kəskinləşməsi 

sənayecə inkişaf etmiş ölkələrdə struktur böhranları inkişaf etmiş ölkələrin OPEC 

ölkələrinə  münasibətdə  razılaşdırılmış  mövqelərinin  olmasını  və  onların  milli 

iqtisadiyyatların  struktur  yenidənqurması  prosesində  birgə  səylərini  obyektiv 

zərurətə çevirdi. 

Dördüncüsü,  dünya  iqtisadiyyatının  qloballaşması,  ölkələrin  qarşılqılı 

ə

laqələrinin  və  asılılıqlarının  güclənməsi,  milli  iqtisadiyyatların  dünya 



təsərrüfatında  baş  verən  dəyişikliklərə  uyğunlaşma  zəruriliyi  sənayecə  inkişaf 

etmiş aparıcı ölkələrin iqtisadi siyasətlərinin koordinasiyasını, milli siyasətlərin və 

beynəlxalq  sabitliyin  zəruri  uyğunluğunu  təmin  edə  biləcək  əməkdaşlıq  və 

müqavilələrin müxtəlif metodlarının işlənməsini tələb edirdi. 1980-ci illərdə daim 

meydana 

gələn 


ticarət 

müharibələrinin 

fonunda 

beynəlxalq 

iqtisadi 

münasibətlərinin  razılaşdırılmış  ölkələrarası  tənzimlənməsi  dünyada  bir  çox 

təhlükəli iqtisadi situasiyaların həll vasitəsi kimi çıxış edirdi.  

Dünyanın aparıcı ölkələrinin iqtisadi siyasətlərinin koordinasiyası məqsədilə 

1961-ci  ildə  qtisadi  Əməkdaşlıq  və  nkişaf  Təşkilatı  yaradıldı,  “böyük  yeddilik” 

ölkələrinin  (ABŞ,  Yaponiya,  Böyük  Britaniya,  Fransa,  Almaniya,  taliya)  ən 

yüksək səviyyələrdə müntəzəm görüşləri praktikaya çevrildi və s. 


 

8

Beşincisi,  transmilli  şirkətlərinin  güclənməsi:  bu  şirkətlərin  fəaliyyəti  milli 



sərhədlərin çərçivəsindən kənara çıxır və onların maraqları həm mənsub olduqları 

ölkələrin,  həm  də  fəaliyyət  göstərdikləri  ölkələrin  milli  iqtisadiyyatlarının  inkişaf 

maraqları  ilə  ziddiyyətə  girir  ki,  bu  da  onların  fəaliyyətinin  tənzimlənməsinin 

forma  və  metdolarının  tapılmasını  zərurətə  çevirib.  Nəticədə,  BMT-də  transmilli 

ş

irkətlər üzrə mərkəz açılmışdır. 



Altıncısı, regional iqtisadi inteqrasiya proseslərinin intensiv inkişafı regional 

tənzimləyici  strukturların  yaradılması  yolu  ilə  beynəlxalq  iqtisadi  münasibətlərin 

dövlətlərarası  tənzimlənməsinin  məzmununu  dərinləşdirdi  və  onun  formalarının 

çeşidini  artırdı.  Bu  özünü  xüsusilə  Avropa  iqtisadi  məkanında  parlaq  surətdə 

göstərdi. 

Yeddincisi,  dünya  kapitalist  təsərrüfatının  və  dünya  sosialist  təsərrüfatının 

45  illik  qarşıdurması,  həmçinin,  sonuncunun  dağılması  dünya  təsərrüfat 

ə

laqələrinin  dövlətlərarası  tənzimlənmə  sisteminin  formalaşma  və  funksiya 



göstərmə  proseslərinə  müəyyən  düzəlişlər  edilməsinə  səbəb  oldu.  Belə  ki,  xrac 

Nəzarəti üzrə Koordinasiya Komitəsi yaradıldı ki, bu təşkilat da sosialist ölkələrinə 

və  sosialist  orientasiyalı  inkişaf  etməkdə  olan  ölkələrə  ikili  təyinatlı  (mülki  və 

hərbi)  əmtəələrin  satışını  və  texnologiyaların  ötürülməsini  məhdudlaşdırdı. 

Qarşılıqlı  qtisadi  Yardım  Şurası  (Q YŞ)  sosialist  ölkələrinin  xarici  iqtisadi 

ə

laqələrinin  koordinatoru  rolunu  oynayırdı.  Keçmiş  sosialist  ölkələrinin 



iqtisadiyyatın planlı inkişafından imtina etmələri və onu bazar əsasına keçirmələri, 

Q YŞ-in  dağılması,  bu  ölkələrin  regional  və  dünya  səviyyəli  tənzimləyici 

strukturlara daxil olmalarına gətirib çıxardı. 

Səkkizincisi,  qlobal  problemlərin  kəskinləməsi  (ətraf  mühitin  qorunması, 

nüvə müharibəsi, demoqrafik, xammal, ırzaq və s. problemlər) BMT-nin Ərzaq və 

Kənd  Təsərrüfatı  Təşkilatı  (FAO),  Atom  Enerjisi  üzrə  Beynəlxalq  Agentlik 

(MAQATE),  Ümudünya  Səhiyyə  Təşkilatı  (ÜST)  və  s.  bu  kimi  təşkilatların, 

beynəlxalq  iqtisadi  münasibətlərin  dövlətlərarası  tənzimləmə  sisteminin  yeni 

elementlərinin yaranmasının təkanverici qüvvəsi olmuşdur. 


 

9

Dünya iqtisadiyyatının tarixi inkişaf mərhələlərini təhlil edərkən deyə bilərik 



ki, ikinci dünya müharibəsindən sonra beynəlxalq ticarətin inkişafına təsir göstərən 

amillər əsas etibarilə aşağıdakı kimi xarakterizə olunur:  

1.  Beynəlxalq  əmək  bölgüsünün  (BƏB)  və  dünya  təsərrüfatının 

beynəlmiləlləşməsinin  dərinləşməsi  milli  iqtisadiyyatların  açıqlıq  göstəricisinin 

(ixrac  kvotası)  bütün  dünya  ölkələri  üzrə  təxminən  1,5-2  dəfə  artmasına  gətirib 

çıxarmışdır. 

2.  Elmi-təxniki  tərəqqi  (ETT)  1970-ci  illərdə  milli  iqtisadiyyatlarda  struktur 

dəyişikliklərinə səbəb olmuşdur. Bu, məhsulların mənəvi cəhətdən köhnəlməsinin 

sürətlənməsinə  (əvəəl  orta  hesabla  15  il  təşkil  edən  bu  müddət  indi  5  ilə 

düşmüşdür),  əsas  kapitalın  dinamik  yenilənməsinə,  yeni  sənaye  sahələrinin 

yaranmasına,  əvvəl  məlum  olmayan  cəhətlərə  malik  yeni  əmtəələrin  meydana 

gəlməsinə  səbəb  olmuşdur.  Dünya  əmtəə  dövriyyəsi  hər  il  təxminən  10%  yeni 

ə

mtəə cəlb olunur. Zəruri əmtəələrin müasir çeşidi o qədər genişdir ki, heç bir ölkə 



özünü  bütün  əmtəələrlə  tam  təchiz  etmək  iqtidarında  deyildir.  Bu  isə  BƏB-in 

dərinləşməsinə və beynəlxalq ticarətin artımına gətirib çıxarır. 

3.  stehsalın  və  kapitalın  milli  və  xarici  bazarlarda  təmərküzləşməsi  və 

mərkəzləşməsi 

transmilli 

ş

irkətlərin 



dünya 

bazarlarında 

fəaliyyətinin 

aktivləşməsinə gətirib çıxarmışdır. Transmilli şirkətlərin beynəlxlaq ticarətdə payı 

60%-dənyuxarıdır.  Onların  ayrı-ayrı  ölkələrin  xarici  ticarətində  xüsusi  çəkisi  isə 

70-80%-ə qədər qalxmışdır. Məhz transmilli şirkətlər beynəlxalq ticarətə yeni-yeni 

ölkələri, regionları və əmtəələri cəlb edirlər. 

4.  Kapital  ixracının,  xüsusilə  də  birbaşa  investisiyaların  masştabının  və 

templərinin  artımı  dünyanın  ixrac  potensialının  güclənməsinə,  beynəlxlaq  əmtəə 

dövriyyəsinin  artımına  səbəb  olmuşdur.  Yəni,  kapital  ixracı  əmtəə  ixracının 

stimullaşdırmaqla onun artmasına gətirib çıxarmışdır. 

5. 


Müstəmləkə 

sisteminin 

dağılması 

ilə 


milli 

iqtisadiyyatların 

formalaşdırılması  yoluna  qədəm  qoymuş  yeni  müstəqil  dövlətlərin  formalaşması 

da beynəlxalq ticarətə müsbət təsir göstərmişdir. Bu ölkələrin müxtəlif məhsulara 



 

10

olan  ehtiyacı  artmış,  həmçinin  müəyyən  müddətdən  sonra  onlar  özləri  xarici 



bazarlara istiqamətlənən əmtəə istehsalını formalaşdırmağa başlamışlar. 

6.  Beynəlxlaq  təşkilatların  rəhbərliyi  altında  beynəlxalq  ticarətin 

liberallaşdırılması  prosesinin  güclənməsi.  Beynəlxalq  təşkilatların  fəaliyyəti 

nəticəsində tarif və qeyri-tarif maneələrinin unifikasiyası və azalması baş vermiş, 

beynəlxalq ticarət mübahisələrinin həll edilməsi mexanizmi yaradılmışdır ki. bütün 

bunlar da beynəlxalq ticarətin inkişafına öz müsbət təsirini göstərmişdir. 

7. Azad ticarət zonalarının, gömrük ittifaqlarının və s. yaradılması nəticəsində 

regional  maneələri  aradan  qaldıran  inteqrasiya  proseslərinin  intensivləşməsi  və 

dərinləşməsi.  Bu  cür  birliklər  çərçivəsində  rüsumsuz  ticarət  həyata  keçirilir, 

qarşılıqlı  ticarət  güclənir  ki,  bu  da  son  nəticədə  özünü  dünya  ticarətinin  məcmu 

göstəricilərində əks etdirir. 

8.  xrac-idxal  əməliyyatları  üçün  əlverişli  mühit  yaradılması  məqsədilə 

dövlətlərin xarici iqtisadi fəaliyyətə aktiv surətdə müdaxiləsi. 

9. Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrinin inkişafın bazar metodlarına keçidi ilə 

onların iqtisadiyyatlarının açıqlığının artması. 

Bu  amillər  son  50  il  ərzində  əmtəələrlə  beynəlxalq  ticarətin  dinamikasını, 

onun  əmtəə  və  coğrafi  strukturlarında  baş  verən  dəyişiklikləri  şərtləndirmiş, 

beynəlxalq ticarətin müasir inkişaf meyllərini müəyyən etmişdir. 

2008-2009-cu illərdünya iqtisadiyyatı üçün dərin maliyyə böhranı, maliyyə 

sektoru  və  kapital  bazarlarının  fəaliyyətinin  pozulması,  iqtisadi  tənəzzül  və 

işsizliyin  artması  ilə  səciyyəvi  olmuşdur.2008-ci  ildə  dünya  üzrə  real  Ümumi 

Daxili Məhsulun (ÜDM) illik artım tempi azalaraq 2007-ci ildəki 3,5%-dən 1,7%-ə 

düşmüş,  2009-cu  ildə  isə  bütövlükdə  dünya  iqtisadiyyatı  son  60  ildə  ilk  dəfə 

ressesiyaya  uğramış  və  qlobal  buraxılışın  həcmi2,3%  azalmışdır.  Beynəlxalq 

Ə

mək  Təşkilatının  məlumatlarına  əsasən  bütün  dünyada  işsizlərin  sayı  220  mln. 



nəfərə  çatmışdır  ki,  bu  da  dünya  üzrə  əmək  qabiliyyətli  əhalinin  7%-ə  yaxınını 

təşkil edir. 2008-ci il üzrə ümumilikdə ressesiya baş versə də, proseslər rüblər üzrə 

fərqli ssenarilərdə inkişaf etmişdir. 2008-ci ilin ikinci yarısı və 2009-cu ilin birinci 

rübündə  aparıcı  ölkələrdə  sistem  əhəmiyyətli  iri  maliyyə  institutlarının  iflası, 



 

11

bankların  problemli  kreditlərinin  artması,  tikinti  sektorunda  və  daşınmaz  əmlak 



bazarında  böhran,  ipoteka  defoltları,  istehlak  xərclərinin  və  investisiyaların 

azalması müşahidə edilmişdir.  

2008-ci ildə beynəlxalq ticarətin fiziki həcminin artımı əhəmiyyətli dərəcədə 

aşağı düşərək 2007-ci ildə 6 %-lik və 1998-2008-ci illərdə orta illik 5,7%-lik artım 

tempinə qarşı cəmi 2% təşkil etmişdir.  

2009-cu  ildə  isə  dünya  ticarətinin  fiziki  həcmi12%  azalaraqson  70  ildə  ən 

kəskin düşmə həddinə çatmışdır. Dünya ticarətinin dinamikasına nəzər yetirdikdə 

görürük ki, 1965-2009-cu illərdə dünya ticarətində üç dəfə azalma baş versə də  

(-0,2% 2001-ci ildə, -2% 1982-ci ildə və -7% 1975-ci ildə), onlardan heç biri 2009-

cu ilin səviyyəsi qədər kəskin olmamışdır (şəkil 1.1).  

Şə

kil 1.1. 


  1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə