Tasdiqlayman



Yüklə 8,52 Mb.
səhifə17/26
tarix11.12.2016
ölçüsü8,52 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   26

NOREVMATIK KARDITLAR

Norevmatik kardit - nospesifik yalliglanish xususiyatli o’zgarishlar hisobiga yurak mushaklarining shikastlanishi. Autopsiya ma'lumotlariga ko'ra bolalar aholisi orasida kattalarga qaraganda karditlarning tarqalishi yuqori; og’ir shakllari erta yoshdagi bolalarda uchraydi. Ko’pincha karditlar virusli epidemiya vaqtida ancha ko’payadi. Etiologiya va patogenezi. Qo'zgatuvchisidan qat'iy nazar turli infeksion kasalliklar kardit bilan asoratlanishi mumkin. Lekin ko’pchilik ho’llarda kardit o’tkir virusli infeksiyali bolalarda rivojlanadi. Ularning paydo bo’lishigada Koksaki virusi, ayniqsa A va V guruhlari va ECHO virusi katta ahamiyatga ega. Boshqa etiologik omillarga gripp va paragripp, qizilcha, parotit, sitomegalovirus va boshq. kiradi. Norevmatik kardit bakteriyalar, rikketsiyalar, zamburuglar va boshqa infeksion agentlar tomonidan cha?irilishi mumkin. Noinfeksion kelib chiqish xususiyatiga ega norevmatik karditlar ham farqlanadi, jumladan allergik va toksik miokarditlar. Bakterial karditlar ko’krak yoshidagi bolalarda teri, otogen sepsis sababli rivojlanadi, ancha kattalarda esa - gematogen osteomielit fonida paydo bo’ladi. Zamburug’li karditlar surunkali kasalliklari mavjud bemorlarda, uzoq vaqt antibiotik olganlarda paydo bo’ladi.Oxirgi yillarda irsiy omilar diqqatni tortyapti. Bunday qo’llarda kardit kam simptomli, yurak yetishmovchiligi rivojlanishi faqat oxirida bo’ladi. Uning asosida genetik determinirlangan virusga qarshi immunitet nuqsoni yotadi. O’tkir va surunkali kardit patogenezi turlicha. O’tkir karditda infeksion omil (boshlovchi omil) ta'siri ahamiyata ega, yallig'lanish mediatorlarini ajratish, gipersezuvchanlik reaksiyasining yuqori bo’lishiga va hujayra infiltrasiyasi tomirlar devorlarini shikastlaydi. Autoallergiya kasallikning o’tkir kechishida faqat komponent bo’lishiga mumkin, lekin yetakchi emas. Immun komplekslarning turli tuzilishi, ular olchamlari, joylashish joyi va miokardning reparativ reaksiyalari turli-tumanligi sababli o’tkir karditning yaxshi sifatli va yomon sifatli oqibati bo’lishiga mumkin.Surunkali kechishida qo’zgatuvchi asosiy ahamiyatga ega emas va kasallik asosida autoimmun buzilishlar yotadi. Bu holda autoantitanachalar (antikardial antitanachalar) va/yoki sensibilizasiyalangan limfositlarning autoallergenlar bilan o'zaro ta'sir qilishi sodir bo’ladi. Ikkilamchi autoantigenlarga javoban antikardial antitanachalar paydo bo’ladi, odatda agressiv. Bunday holat hosil bo’lishiga T-supressorlarning past faolligi natijasidir, bu xelper ta'sir hiluvchi va giperstimulyasiyalangan V-limfositlarga bog’liq. Avvalo surunkali karditlar (o’z-o’zini tutib turuvchi jarayon, tizimli xususiyatli, yomon sifatli va residivlanuvchi kechishi, terapiyaga rezistentligi) ularning shakllanishida autoimmunn mexanizm haqida oylashni taqozo qiladi. Ko’p yillik kuzatuvlar asosida Belokon N.A. hammualliflari bilan bolalardagi norevmatik karditlarning ishchi tasnifini berishdi. Norevmatik karditlar tugma va orttirilgan bo’ladi. Kasallik tasnifi uning kechishini aks ettiradi. Norevmatik karditlarda jadal boshlanishi bilan kechadigan, yurak-qon tomir yetishmovchiligi mavjud va nisbatan terapiyaga moyil o’tkir kechish turlarini ajratish mumkin.O’tkir osti karditlar ba'zi qo’llarda xuddi o’tkirdek boshlanishi mumkin, lekin sohayish 18 oygacha davom etadi, boshqa qo’llarda kasallikning ancha engil kechishi va sekin-asta rivojlanishi bo’lishiga mumkin (birlamchi o’tkir osti kechishi).Davomli surunkali kardit (18 oydan ko’p) ba'zi bemorlarda o’tkir yoki o’tkir osti boshlanish xarakeriga ega, boshqalarida esa u kuzatilmaydi (birlamchi surunkali kechish).Tug'ma karditlar ham o’tkir va o’tkir osti kechish xususiyatlariga ega. Kardit og’irligi kompleks klinik-instrumental ma'lumotlar: yurak o’lchamlari, yurak yetishmovchiligi ifodalanganligi, EKG dagi ishemik va metabo’lik o’zgarishlar darajasi, kichik qon aylanish doirasi holatiga bog’liq. Yurak etishmovchiligini baholash karditlarda o’zining xususiyatlariga ega. Bemorlarni kompleks tekshirish chap va o'ng yurak yetishmochiligi darajalarini ajratishga imkon berdi.
Norevmatik karditlarning tasnifi (Belokon N.A., 1984)

Kasallik paydo bo’lishi davri

Orttirilgan Tug'ma (antenatal) - erta va kechki

Etiologik omil



Virusli, virus-bakterial, bakterial, parazitar, zamburug’li, iersinoz, allergik, idiopatik


Shakli (jarayonning asosiy joylashishiga qarab)

Kardit

Yurak otkazuvchi tizimi shikastlanishi



Kechishi



O’tkir - 3 oygacha

O’tkir osti - 18 oygacha

Surunkali - 18 oydan ancha ko’p

(residivlanuvchi, birlamchi surunkali):

dimlanish, gipertrofik variantlari


Kardit og’irligi

engil orta og’irlikdagi og’ir

YuE shakli va darajasi



chap qorinchali I, IIA, IIB, III daraja

o’ng qorinchali I, IIA, IIB, III daraja

Total

Oqibati va asoratlari




Kardioskleroz, miokard gipertrofiyasi, o′tkazuvchanlikning buzilishi, gipertenziya, klapan apparatining shikastlanishi,konstriktiv mioperikardit, tromboembo’lik sindrom


TUGMA KARDITLAR

Agar yurak patologiyasi simptomi ona qornida yoki tugruqxonada aniqlansa tugma kardit tashqisi ishonchli deb qaraladi, agar ular bola hayotining birinchi oylarida interkurrent kasalliksiz va/yoki onaning homiladorlik davrida anamnestik ma'lumotlar bo’yicha aniqlansa ehtimolli deb qaraladi.

Anatomik substratlari bo’yicha tug'ma karditlarni erta va kechkilarga ajratishadi. Erta karditning morfologik belgisi endo- va miokardning fibroelastoz yo’ki elastofibrozidir. Kechki tugma karditlar bunday belgilarga ega emas.

Elastik toqimaning ko’p sonli bo’lishiga yurakning erta fetal davrda shikastlanganligi to’g’risida guvoqlik beradi (xomila ichi rivojlanishining 4-7 oylari), bu davrda homila toqimasi alterasiyaga elastoz va fibroz to’qima proliferasiyasi bilan javob beradi. Yurak zararlanishi homilaning 7 oyidan so’ng bo’lsa ("kech fetopatiya") oddiy yallihlanish reaksiyasi rivojlanadi va fibroelastoz kuzatilmaydi.

Makroskopik erta tugma karditlarda dilatasiya va chap qorincha miokard gipertrofiyasi bilan kechuvchi kardiomegaliya aniqlanadi, uning endokardi ancha qalinlashgan bo’ladi. Deyarli 2/3 bemorlarda klapan apparati shikastlanishi kuzatiladi (gemodinamik yoki yallihlanishdan keyingi).Yurak zararlanishining birinchi belgisi tug'ma karditlarning ushbu ikkita variantida hayo’tning birinchi 6 oyida (ba'zida 2-3-yoshligida) paydo bo’ladi.
Erta tug’ma karditlarning tashxisiy mezonlari

Anamnestik: yurak-qon tomir kasalliklariga irsiy moyillik; homiladorlik paytida onaning kasallanishi; tug’ilishida bola tana vaznining pasayishi. Kasallikning birinchi belgisi bola hayotining birinchi yarmida kuzatiladi, postmiokardik elastofibrozda - hayotining 6-18 oylarida.

Klinik:


  • Ekstrakardial: tana vaznining sababsiz kam qo’sqilishi; jismoniy rivojlanishda orqada qolish; statistik funksiyalar rivojlanishining sekinlashishi; rangparlik, lanjlik, ko’p terlash, afoniya, sababsiz bezovtalanish xurujlari.

  • Kardial: shilliq qavatlarning, barmoqlar uchlarining yengil sianozi; chap tomonlama yurak bukri; yurak turtkisi susaygan yo’ki aniqlanmaydi;

tonlarning bo’g’iqlashuvi yoki pasayganligi; davolashga rezistent bo’lgan taxikardiya; yurak-qon tomir yetishmovchiligi, odatda total, lekin chap qorincha etishmovchiligi ustunligi bilan.

Paraklinik:

Laborator: EChT, leykositlar, qon zardobi oqsil fraksiyalari, ASL va AST titri me'yorda bo’ladi yoki ozgina o’zgargan.

Rentgenografik: chap o’pka pastki bo'lagi atelektazi. Yurakning sharsimon yo’ki oval ko'rinishi, chap qorinchaning kuchli dilatasiyasi bilan birga yurak boshlilarining kattalashishi.


Kech tug’ma karditlarning patomorfologik tekshiruvi yurak

qavatlarining bir yoki bir nechtasining, o’tkazuvchi tizimning, ba'zida koro
EKG da: tugma fibroelastozda QRS komplekslarining yuqori voltaji, rigid
tez marom (ko’pincha marom sur'ati va otkazuvchanlik buzilishlarisiz), chap qorincha miokardi gipertrofiyasi, ishemiya belgilari bilan subendokardial bo’limlarning ishemiyasi (ST segmentning izochiziqdan pastga siljishi va manfiy T tishcha) coranar arteriyalarning patologik jarayonga qo’sqilishini aniqlaydi, kardioskleroz va miokard gipertrofiyasi rivojlanadi. Lekin kasallik davomiyligi unchalik ahamiyatli emas, bu haqida endo- va miokardda elastik to’qima yo’qligi va faol yalliglanish jarayoni guvoqlik beradi.

Kech tugma karditlarning tashxisiy mezonlari



Klinik:

  • Ekstrakardial: tug’ilganda normal tana vazni, kam qo’llarda bachadon ichi gipotrofiyasi uchraydi; ko’krak bilan ovqatlantirganda bolaning charchab qolishi; hayotining 3-5 oyidan keyin jismoniy rivojlanishdan orqada qolish; statistik funksiyalar rivojlanishining kechikishi; nafas a'zolarining tez kasallanishi; ko’p terlash; asab tizimidagi o’zgarishlar; shovqinli nafas olish.

  • Kardial: hansirash, tug’ilganidan buyon mavjud taxi- yo’ki bradikardiya; rangparlik, shilliq qavatlar va barmoqlar uchlarining sianozi; yurak-qon tomir yetishmovchiligi; kuchaygan, ko’tariluvchi, pastga siljigan yurak uchi turtkisi; yetarlicha baland yurak tonlari; sistolik shovqin

ehtimolligi; marom buzilishi.
Paraklinik:

  • EKG: chap qorincha elektropotensiallari ustunligi, marom va otkazuvchanlik buzilishi; ST segmentning izochiziqdan pastga siljishi.

  • Rentgenologik: yurakning normal yo’ki trapesiyasimon korinishi. Yurak soyalarining barcha boshliqlari, ayniqsa chap tomon boshliqlari hisobiga,

dilatasiyasi hisobiga kattalashishi.

  • Laborator: periferik qonda o’zgarishlar yo’q, revmotestlar manfiy.


ORTTIRILGAN KARDITLAR

Klinik xossalari va kechishi bo’yicha orttirilgan karditlar o’tkir, o’tkir osti va surunkali turlariga bo’linadi.

O’tkir karditlar orasidan miokardning diffuz zararlanishi va ko’pincha atrioventrikulyar blokada hamda turgun taxiaritmiya korinishidagi otkazuvchi tizim zararlanishi hollarini ajratish mumkin.

O’tkir karditlar qar qanday yoshda uchraydi, lekin og’ir shakllari 3 yoshgacha bolalar uchun xosdir. Ular virusli infeksiya vaqtida yoki undan ko’p otmay paydo bo’ladi. Kardit vujudga kelishida bola organizmi oldingi sensibilizasiyasi va yoki allergik moyilligi ahamiyatli orinni egallaydi. O’RVI belgilari pasaygan sari yurak zararlanishi ekstrakardial belgilari yetakchi bo’ladi.

Orttirilgan karditlarni tashxislash mezonlari

Anamnestik: homiladorlik paytida onaning kasallanishi, ishlab chiqarishdagi zararali omilar ta'siri, ba'zi dori vositalarini

uzoq vaqt qabul qilish, alkogolni ko’p iste'mol qilish. Kasallikning ilk belgilari O’RVI vaqtida yo’ki undan 1-2 haftadan so’ng vujudga keladi, bola organizmining oldingi sensibilizasiyasi, konstitutsiya anomaliyalari borligi, emlashqoidalariga rioya hilmaslik xastalik kelib chiqishida ahamiyatga ega.



Klinikasi:

-Ekstrakardial: ishtaha pasayishi, tana vazni ortishining orqada qolishi yo’ki yo’mon o’shishi, holsizlik, ko’p terlash, tez charchashlik; jizzakilik, asabiylashish xurujlari, ba'zida hushidan ketish, tirishishlar, gemiparez, bezovtalik va tunlari ingrab chiqish; kongil aynashi va qusish; terining kul rang tusdagi rangparligi; tana vaziyati o’zgarganda kuchayuvchi xiraxandon yo'tal.

-Kardial: avvaliga chap qorincha, keyin total yurak yetishmovchiligi; burun-lab uchburchagi sianozi; akrasianoz; yurak o’tkazuvchanligining buzilishi; yurak

uchi turtkisi kuchsiz, rezistent yoki mutlaqo aniqlanmaydi; yurak nisbiy tomtoqligi chegaralari siljigan; I ton pasayishi yoki bo’g’iqligi, o’pka arteriyasi

ustida II ton aksenti; funksional xususiyatli yoki mitral klapan nisbiy yetishmovchiligi sistolik shovqini.

Paraklinik:

-Laborator: laborator tekshiruvlar natijalari kam ma'lumotli.

EKG: yurak elektr o’qining o’ngga og’ishi. QRS kompleksi tishchalari voltajining pasayishi. Otkazuvchanlikning turli buzilishlari. T tishcha va ST segmentidagi o’zgarishlar (izochiziqdan pastga siljishi).

-Rentgenologik: o’pkada venoz dimlanish, yurak soyasining kattalashishi, chap qorincha dilatasiyasi.Birinchi kardial belgilar bo’lib chap qorincha yetishmovchiligi belgilari: hansirash, o’pkadagi xirillashlar, taxikardiya hisoblanadi. Bundan keyin diurez kamayadi, to'qimalar kerkishi paydo bo’ladi, jigar kattalashadi. Yurak bukri yo’q, bu kasallikning o’tkirligidan guvoqlik beradi. O’tkir diffuz karditlarda yurak chegaralari ko’pchilik qo’llarda ortacha kengaygan, kamroq qo’llarda esa keskin kengaygan bo’ladi.Auskultasiyada yurak choqqisida I ton pasayishi yo’ki bog’iqlashuvi, kardiomegaliyada ot dupuri qayd qilinadi. Shovqin yo yog, yo u funksional va papillyar mushaklar disfunksiyasiga bog’liq.

Yurak o'tkazuvchi tizimi zararlanishi mavjud bemorlarda yurak tonlari ko’pinchanormal bo’ladi, toliq atrioventrikulyar blokadada esa yurak chuqqisida o’zgaruvchan qarsillovchi "zambaraksimon" I ton eshitiladi. Taxiaritmiya ekstrasistoliya, bo’lmachalar hilpillashi, surunkali ektopik taxiaritmiya bilan bog’liq bo’ladi. Miokarditni tashxislashda ahamiyatga ega ekstrasistoliya 5,2% qo’llarda uchraydi va ko’pincha davolash vaqtida o’tib ketadi. Paroksizmal taxikardiya xurujlarining qat'iyligi jarayonga yurak otkazuvchanlik tizimi qoshilganidan dalolat beradi. O’tkir diffuz karditli bemorlarning barchasida yurak yetishmovchiligi kuzatiladi va asosan chap qorinchali bo’ladi, yurak otkazuvchi tizimi shikastlanishida uning ko’rinishlari minimaldir.


Bolalardagi norevmatik karditlarda yurak yetishmovchiligi belgilari va darajasi


Daraja

Etishmovchilik

Chap qorinchali

O’ng qorinchali

I

YuE belgilari tinch holatda yo’q va taxikardiya yo’ki hansirash korinishida yuklamadan song paydo bo’ladi

II A

YuqS va nafas soni normaga nisbatan mos ravishda daqiqasiga 15

30 va 30

II Б

II B YuqS va nafa soni normaga nisbatan mos ravishda bir daiada 30-50 va 50-70% ga oshgan; akrasianoz, xiraxandon yotal, o’pkalarda mayda pufakchali nam xirillashlar bo’lishiga mumkin

Jigar qovurga ravog’idan 3-5 sm ga chiqib turadi, bo’yin venalari kengayishi


III

YuqS va nafas soni normaga nisbatan mos ravishda daqiqasiga 50-60 va 70-100% ga oshgan; O’pkaning shishi oldi va dimlanishi klinikasi

Gepatomegaliya, shish sindromi (yuzda, oyo’qlarda shishlar, gidrotoraks, gidroperikard, assit)

Paroksizmal taxikardiya xurujlarining qat'iyligi jarayonga yurak o’tkazuvchi tizimi qo’shilganidan darak beradi.




EKG da QRS kompleksi voltaji pasayishi ko’rinishidagi o’tkir karditning tashxisiy mezoni kasallikning 2-3 hafatalarida ahamiyatga ega. Agar EKG

EKG ko’rsatilgan muddatdan kechroq amalga oshirilgan bo’lsa, unda voltaj normal va hatto yuqori bo’lishi mumkin. Bundan tashqari yurak elektr o’qining o’ngga yo’ki chapga og’ishi, chap qorincha zo’riqishi xususiyatlidir.

O’tkir karditning tashxisiy mezonlaridan biri klinik va insturmental ma'lumotlarning 6-18 oy mobaynida qayta rviojlanishi hisoblanadi. Sohayish bolalarning yarmida kuzatiladi, boshqalarida kardit o’tkir osti va surunkali kechishga o’tadi. O’tkir osti karditlar O’RVI dan 4-6 oydan keyin yurak yetishmovchiligining asta-sekin oshishi bilan torpid rivojlanish xususiyatiga (birlamchi o’tkir osti karditlar) ega bo’lishiga va davolash davomida uzoq davom etuvchi jarayonga otuvchi aniq o’tkir bosqichga ega bo’lishiga mumkin. O’tkir osti karditga o’tkir karditning barcha belgilari xos, lekin yurak bukri seziladi,ko’p qo’llarda tonlar baland, mitral klapan etishmovchiligining sistolik shovqini, o’pka arteriyasi ustida turg’un II ton aksenti, davolashga qaramay torpid yurak yetishmovchiligi qayd qilinadi.EKGda o’zgarishlar rigid ritm, yurak elektr o’qining chapga og’ishi, atrioventrikulyar va qorincha ichi otkazuvchanligining buzilishi, chap qorincha va ikkita bo’lmachalarning ortiqcha yuklamasi, ko’pincha musbat T - tishchalaridan iborat bo’ladi. Oxirgi ikkita belgi o’tkir osti karditlarni o’tkir karditlardan farqlaydi. Surunkali karditlar katta yoshdagi bolalar norevmatik karditlarida asosiy orinni egallaydi. Surunkali kardit birlamchi surunkali (simptomsiz boshlanadigan boshlangich klinik bosqichi bilan) va o’tkir yo’ki o’tkir osti karditdan rivojlangan bo’lishiga mumkin.



Surunkali karditning uchta varianti ajratiladi:

- chap qorincha boshligining kattalashishi va uning miokardi ozgina gipertrofiyasi bilan (dimlangan yoki dilatasion variant), ifodalangan kardioskleroz bilan, buning negizida asosan chap qorincha miokardi qisqarish funksiyasining buzilishi yo’tadi;

- miokardning kuchli gipertrofiyasi hisobiga chap qorincha boshlig’ining normal va bir oz kichiklashishi bilan (gipertrofik variant);

- miokardning gipertrofiyasi yoki gipertrofiyasiz chap qorincha boshlig’ining keskin kichrayishi (restriktiv variant); uning asosida chap qorincha miokardi birlamchi diastolik funksiyasi buzilishi yotadi. Surunkali karditlarning umumiy klinik korinishlari sifatida uzoq davomli nisbatan belgisiz kechishi, lekin ekstrakardial belgilar: jismoniy rivojlanishdan ortda qolish, qaytalanuvchi pnevmoniyalar, gepatomegaliya, hushni yo’qotish xurujlari, qusish va boshqalar ustun kelishini hisoblash mumkin. Ko’pincha O’RVI dan keyin o’tkir yurak-qon tomir yetishmovchiligining tola klinik manzarasi uzoq vaqt davomida mavjud bo’lgan yurak dardini ilk bor aniqlab beradi.

Surunkali karditning dilatasion varianti eng tipik belgilariga tana vaznidan orqada qolish, taxipnoe, sustlashgan yurak turtkisi, yurak bukri, yurak chegaralarining keskin kengayishi, mitral klapan yetishmovchiligidagi sistolik shovqin, yurak ritmining turgun buzilishi, ko’pincha ortamiyona jigar kattalashishi kiradi. Odatda surunkali karditning dilatasion variantida kardiomegaliya va qoniqarli ahvol orasida nomutanosiblik aniqlanadi, bu uzoq kasallanishda kompensator mexanizmlar rivojlanishi bilan tushuntiriladi. Yurak yetishmovchiligi uzoq vaqt bo’lmaydi, song esa, ayniqsa chap qorinchali, so’ngra total ko’rinishga aylanadi.Restriktiv variantli surunkali karditning uzoq vaqt kam simptomli kechishi kech tashqislash oqibati hisoblanadi, uning uchun nafaqat tana vaznidan orqada qolish, balki boy osishidagi kamchilik, toq qizil tusli sianoz, dispnoe tipidagi hansirash, ko’tariluvchi yurak turtkisi xosdir. Bolalarning 2/3da yurak uchida qarsillovchi yo’ki kuchaygan I ton, o’pka arteriyasi ustida keskin II ton aksenti bilan qo’sqilib aniqlanadi, kam qo’llarda tonlar bog'iqlashgan bo’ladi. Shovqin yo’q yo’hud choqqida mezadiastolik yo’ki chap tomonda to'rtinchi-beshinchi qovurgalar oraliqida sistolik shovqin (uch tavaqali klapanning nisbiy yetishmovchiligi) aniqlanadi. Kasallikning birinchi belgisi hansirashdir, keyinchalik o’ng qorincha dekompensasiyasi belgilari, ifodalangan assitgacha, qo’sqiladi, jigar qovurga ravoqi ostidan 7-8 sm gacha chiqib turishi mumkin. Shuningdek, EKG korsatkichlari ham surunkali karditning turli variantlarida farq qiladi. Masalan, surunkali karditning dilatasion varianti uchun yuqori va past voltajli egrilik, 2/3 bolalarda marom va otkazuvchanlikning buzilishlari, bo’lmachalarning ortamiyona ortiqcha yuklamasi va chap qorincha miokardi gipertrofiyasi. Surunkali karditning restriktiv variantida atrioventrikulyar va qorincha ichi otkazuvchanligi buziladi, Gis tutami shoxlari blokadasi, bradikardiya, ikkala qorinchalarning ortiqcha yuklamasi va bo’lmachalarning katta yuklamasi, musbat, ikki fazali yo’ki manfiy T tishchali subendokardial gipoksiya belgilari kuzatiladi. Repolyarizasiya jarayonining nisbatan saqlanganligi miokardning kompensator gipertrofiyasi bilan tushuntiriladi.

Laborator tashxisoti. O’tkir norevmatik karditlarda laborator ma'lumotlarning ahamiyati kam. qon tahlilida EChT oshishi, leykositoz, β2 va G-globulinlar, S-reaktiv oqsil darajasi ko’tarilishi - oddiy virus infeksiyasini tasvirlaydi. Tashqisning eng ishonarli tasdihi - qondan, burun-halqum shilliqidan, fekaliydan virusni ajartishdir.

Differensial tashxisoti.

Differensial tashxisot masalasini ko’rib chiqishdan oldin bolalardagi norevmatik kardit uchun xos bo’lgan sindromlarda to’xtalamiz:



  • o’tkir burun-halqum infeksiyasi (ko’pincha virusli) bilan xronologik bog’liqlik

  • latent davrning qisqarishi (5-7 kundan kam) yo’ki yo’qligi

  • kasallikning asta-sekin rivojlanishi

  • artrit va ifodalangan artralgiyalarning yo’qligi

  • kardial shikoyatlarning faol yoki hissiy kuchaygan xususiyati

  • miokarditning aniq klinik va EKG-simptomlari

  • valvulitning yo’qligi

  • perikarditning kam topilishi

  • astenizasiya belgilari, kasallik oxirida issiqlik boshqaruvining buzilishi

  • klinik va laborator parametrlarning dissosiasiyasi

  • yalliglanishga qarshi terapiya ta'sirida kasallik dinamikasining sekin o’zgarishi.

Erta yoshdagi bolalarda karditlarni tugma yurak nusonlari bilan differensial tashxislash birtalay qiyinchiliklarni tugdiradi. Bu toliq bo’lmagan atrioventrikulyar kommunikasiya, Ebshteyn anomaliyasi, magistral tomirlarning korrigirlangan transpozisiyasiga tegishli. Atrioventrikulyar kommunikasiya uchun tembri bo’yicha ikkita turli sistolik shovqin, o’ng qorincha va o'ng bo’lmacha miokardi gipetrofiyasi, o’ng Gis tutamining notoliq blokadasi, rentgenologik tekshiruvda chap qorincha pulsasiyasi qoniqarli amplitudasiyasi bilan birga keluvchi arterial ozan bo’yicha o’pka manzarasining kuchayishi xos. Ebshteyn anomaliyasi uchun kasallik hosil bo’lishiga va otkazilgan ORVI orasidagi bog’liqlik yogligi, klinikasida o’pka gipertenziyasi haqidagi ma'lumotlar yogligida ong qorincha yetishmovchiligi belgilarining ustunligi, ong bo’lmacha kattalashishi xos, EKG da miokard gipertrofiyasi va gipoksiyasi belgilari bo’lmaydi. Korrigirlangan transpozisiyani EKG da yurak elektr o’qining chapga og’ishi, chap ko’krak ozatmalarida ongdagilariga qaraganda Q tishchaning yo’qligi.Endomiokard fibroelastozi klinikasi bor erta yoshdagi bolalarda alohida yo’ki mitral klapan yetishmovchiligi bilan birga kelgan chapdagi ikkinchi qovurgalar oraliqidagi sistolo-diastolik shovqin bo’yicha, tosatdan boshlanuvchi bezovtalanish belgilariga binoan, I, aVL, V5, V6 lardagi chuqur Q tishchaga qarab chap toj arteriyaning o’pka arteriyasidan anomal shoxlanishi haqida shubhalanish kerak (Bland-Uayt-Garlyand sindromi). Katta yoshda mitral klapan yetishmovchiligida revmatizm bilan differensial tashxisotni amalga oshirish kerak.



Norevmatik karditlarni davolash tamoyillari

Norevmatik karditlarni davolash ikkita bosqichni o’z ichiga oladi: stasionar va poliklinik yo’ki sanator.O’tkir va o’tkir osti karditlarda bolaning harakat foalligini 2-4 haftaga cheklash tavsiya etiladi, ovqatlanish tola qiymatli, vitaminlar va oqsillarga boy bo’lib, tuz cheklanishi, ammo kaliy tuzlariga esa boy bo’lishiga kerak. Suyuqlik ichish rejimi chiqarilayotgan siydik miqdori bilan aniqlanadi; bolaga diurezga nisbatan 200-300 ml dan kam suyuqlik beriladi. Karditlarning etiologik davosi ishlab chihilmagan. Antibakterial terapiya 2-3 hafta mobaynida olib boriladi, ko’pincha erta yoshdagi bolalarda asoratlarning oldini olish uchun glyukokortikoidlar yurak yetishmovchiligi bilan birga kelgan diffuz jarayonda, kasallikning surunkali kechishidan darak beruvchi o’tkir osti boshlanishida, o’tkazuvchi tizim zararlanishi bilan kechgan karditda tavsiya etiladi. Prednizolon ichishga 1-1,5 mg/kg hisobida bir oy mobaynida keyinchalik dozasini 1/3 – 1/2 tabletkadan 3-4 kun ichida kamaytirish bilan hayotining birinchi 3 yilidagi bolalarda va tabletkadan katta bolalarga buyuriladi. Yetarli bo’lmagan samarada prednizolonning tutib turuvchi dozasi - 0,5 mg/kg/kuniga bir nechta hafta mobaynida beriladi. Agar, davolashga qaramasdan, jarayon o’tkir osti va surunkali bo’lib qolsa, unda aminoxinolin qatori dorilarini (delagil, plakvinil) 3 mg/kg dozada indometasin yoki voltaren bilan birgalikda tayinlash tavsiya etiladi. Salisilatlar 0,05-0,06 mg/kg hisobida 1-1,5 oygacha beriladi. Bir vaqtning o’zida yurak-qon tomir yetishmovchiligini davolash olib boriladi. Miokardning qisqarish funksiyasini yaxshilash uchun yurak glikozidlari, asosan digoksin qollaniladi. Uning toyinish dozasi mushak orasiga yo’ki ichshga 0,03-0,05 mg/kg dan ortmasligi kerak. Glikozidlarning vena ichiga yuborilishi o’pka shishi bilan kechuvchi o’tkir shakllarida tavsiya etiladi. Toyinish dozasi 3 kun ichida qar 8 soatda EKG nazorati ostida olib boriladi. Samara yog bo’lsa dori 3 mahaldan yana 1-2 kun yuborilishi mumkin. Digoksinning bunday sekin yuborilishi ko'tara olmaslikning (intoksikasiya) oldini olishga imqon beradi. Toyinish dozasi berilganidan so'ng, ushlab turuvchi doza tayinlanadi, uni aniqlash alohida xususiyatlariga ega.Agar bemor digoksin toyinishini qoniqarli, yaqqol samara (YuqS me'yorlashuvi, hansirash kamayishi, jigar kichiklashuvi) bilan kotarsa, unda yordamchi doza to’yinish dozasining 1/5 ni tashkil etadi. Bradikardiyaga moyillik bo’lganda dozani 1/6 - 1/8 gacha, doimiy taxikardiyada esa - ? gacha ko’tarish kerak. Digoksinning yo’rdamchi dozasini 2 mahal 10-12 soatdan keyin ichishga buyuriladi, uning yetarli bo’lmagan samarasida dori m/o yuboriladi, keyin ichishga beriladi. Glikozidlarni kiritish anuriya va oliguriyada ehtiyotkorlik billan olib borilishi kerak. Bunday holatlarda davolash siydik qaydovchi dorilardan boshlanadi va diurez tiklanganidan so’ng yurak glikozidlari kiritiladi. Tanlangan samarali dozani uzoq vaqt berish mumkin. Dorini bekor qilishga klinik va instrumental ma'lumotlarning me'yorlashuvi xizmat qiladi. Kardit va yurak yetishmovchiligi mavjud bemorlarni davolashda katta o’rinlar siydik haydovchi dorilarga berilgan. YuE bosqichlariga mos ravishda quyidagi diuretiklarni tayinlash rejasini tavsiya etish mumkin.

I-IIA bosqichidagi chap qorincha yetishmovchiligi - veroshpiron;

IIA bosqichli chap qorincha yetishmovchiligi + IIA-B bosqichdagi ong qorincha yetishmovchiligi - furosemid ichishga va veroshpiron;

total IIB-III - furosemid yo’ki laziks parenteral veroshpiron bilan birga, samarasiz bo’lganda brinaldiks yo’ki uregit qosqiladi. Furosemid dozasi - 2-4 mg/kg, veroshpironniki - 1-4 mg/kg, brinaldiks va uregitniki 1-2 mg/kg. Refrakter YuE da diurezni kuchaytirish uchun eufillin (3 ml 2,4% eritmasidan ortiq emas) tayinlanishi mumkin. Stasionarda siydik qaydovchi dorilar qar kuni 1-1,5 oy mobaynida beriladi, agar chap qorinchali, total YuE IIA -B bosqichida bo’lsa, ularni qo’llash uy sharoitida, bunda keyinchalik haftasiga 2-3 mahal ichishga o’tish sharti bilan davom ettiriladi. Miokarddagi metabo’lizmni yaxshilovchi tadbirlar oz ichiga polyarizasiyalovchi aralashmalarni (glyukozaning 10% eritmasi 10-15 mg/kg dan, 1 YeD insulin kiritilayotgan 3 g qand miqdoriga nisbatan, panangin 1 ml/yosh, novokain 2-5 ml 0,25% eritmasi), riboksinni 1 tabletkadan kuniga 2 mahal 1 oy mobaynida, keyin 1 tabletkadan kuniga 2 mahal yana 1 oy mobaynida, kaliy orotatini, pananginni, vitamin V12 ni foliy kislotasi bilan, kalsiy pantotenatini oladi.Anabo’lik steroidlarni, kasallik qozishini oldini olish uchun kasallik boshlanishidan 1,5-2 oy keyin kiritilishi tavsiya etiladi.Atrioventrikulyar blokadada yalliglanishga qarshi davolash va miokard distrofiyasini yogotuvchi dorilar ko'rsatilgan. Adams-Stoks-Morgani sindromi bo’yicha xatarli guruhga daqiqasiga 30-50 va kamroq pulsasiya mavjud bemorlar kiritiladi. Bunday bemorlarga stasionarda izadrinli, alupentli sinamalar qo’llaniladi, uning maqsadi YuQS ning kattalashish imqoniyatini aniqlashdan iborat. Agar β-adrenostimulyatorlar (izadrin ½- 1 tabletkadan til ostiga) dan so’ng pulsning 10-15 zarb/daq ga tezlashishi kuzatilsa, unda ota-onalarga ushbu dorini bolaning holati ozgina o’zgarganida (bosh aylanish, sinko’pe, holsizlik) qollash ta'kidlanadi. Surunkali karditda ko’rpa-to’shak rejimi uzoq vaqtgacha korsatilmasligi kerak (jarayon qo’zishida - 2-3 haftagacha). Prednizolon tayinlanishiga individual yondoshish kerak, sababi surunkali immun yalliglanish gormonal terapiyaga rezistentdir. Refrakter YuE da yurak glikozidlarining uncha katta bo’lmagan dozalarda prednizolon (0,5 mg/kg) va furosemid bilan birga qo'shilishi yaxshi samara beradi. Delagil va plakvenilning voltaren yoki indometasin bilan birga kurslarini yiliga 2-3 mahal qaytalash mumkin. Surunkali karditlar katta yoshdagi bolalarda uchrashi sababli, digoksin 0,02-0,04 mg/kg hisobidan (tana vazni qancha ko’p bo’lsa, to’yinish dozasi shuncha kam) tayinlanadi. Odatda bu 9-12 ta qabul uchun 1/3 tabletka (3-4 kun). Yo’rdamchi doza - 1/2 tabletkadan kuniga 2 mahal (1 tabletkada 0,25 mg), yurak o’zgarishlarining og’irligiga bog’liq holda antigen-antitanacha reaksiyasi natijasida ajralib chihayo’tgan kininlarning shikastlovchi ta'siri surunkali karditda anginin (prodektin, paprmidin), qontrikal 0,25-0,75 g/sut dozada 1,5-2 oy mobaynida tayinlashni taqoza etadi. Miokarddagi modda almashinuvini yaxshilovchi dorilar, asosan anabo’liklar tavsiya etilgan.

Karditli bolalarni dispanserizasiyasi va reabilitasiyasi


  • Mutaxassis ko’rigi amalga oshirilishi: stasionardan chiqqandan so’ng oyiga 1 marta - 3 oy, kvartalda 1 marta - 6-9 oy, keyin 6 oyda 1 marotaba pediatr, kardiorevmatolog, LOR-vrach, stomatolog, aminoxinolin dorilari bilan davolashda - 3-6 oyda okulist, boshqa mutaxassislar korsatmalar bo’yicha.

  • Korikda quyidagilarga diqqatni tortish kerak: interkurrent kasalliklar uchrash tezligiga, tez charchashga, tana qaroratiga, qon aylanish etishmovchiligiga, yurak olchamlariga, tonlar balandligiga, shovqinlarga, ularning dinamikasiga, fizik yuklamaga bo’lgan moslashishga.

  • qo’shimcha tekshiruvlar:

- qon umumiy tahlili - 3 oyda bir marta, keyin yiliga 2 marta

- S-reaktiv oqsil, oqsil fraksiyalari, sial kislota aniqlash uchun qon tahlili - yiliga 2 marta

- umumiy siydik tahlili yiliga 2 marta

- FEKG - 3 oyda 1 marta, keyin 6 oyda 1 marta

- 3 proeksiyadagi yurak rentgenografiyasi, veloergometriya

- funksional sinamalar



  • Sog’lomlashtirishning asosiy yo’llari:

Surunkali infeksiya ochoqlari sanasiyasi. Interkurrent kasalliklarni davolash. Surunkali infeksiyada - mavsumiy bisillin profilaktikasi. Yiliga 2 marta 4 hafta ichida nosteroid dorilarning yarim dozalari yo’rdamida kardiotrofik dorilar bilan birga mavsumiy profilaktika.

Karditning davomli va surunkali kechishida - 4-aminoxinolin dorilari 1-2 yil.



  • Kuzatuv davomiyligi: 3 yildan kam bo’lmasligi kerak, kasallik qo’zishi davrida, uzoq vaqt davom etganida 5 yildan kam emas, surunkali kechishida bolalarni 15 yoshdan ospirinlar kabineti shifokori kuzatuviga topshirish kerak


Kataloq: uum2
uum2 -> Tasdiqlayman
uum2 -> Non odontogenic
uum2 -> Toshkent Tibbiyot Akademiyasi Davolash fakulteti ichki kasalliklar propedevtikasi, kasb kasalliklari, gematologiya va x d. t., oliy ma’lumotli hamshira fanlari kafedrasi Ichki kasalliklar propedevtikasi fani
uum2 -> O’zbekiston respublikasi o’rta maxsus va oliy ta’lim vazirligi o’zbekiston respublikasi sog’liqni saqlash vazirligi toshkent tibbiyot akademiyasi «tasdiqlayman»
uum2 -> Kukrak qafasining ochiq va yopiq Shikastlalari
uum2 -> Tasdiqlayman
uum2 -> Mavzu 1: Ko'rish analizatori va uning yordamchi a'zolari klinik anatomiyasi va fiziologiyasi. Mashg'ulotning davomiyligi
uum2 -> Travmatologiya va ortopediyaning maqsad va vazifalari
uum2 -> Toshkent tibbiyot akademiyasi «tasdiqlayman»
uum2 -> Travmatologiya-ortopediya ta’limda

Yüklə 8,52 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   26




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə