YAŞil iNKİŞAF: enerji SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ alternativ məNBƏLƏR 2 yaşil iNKİŞAF



Yüklə 7,28 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/13
tarix09.12.2016
ölçüsü7,28 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
analizlər aparıb dinamik siyasət, milli mənfəəti əks etdirən qərarlar hazırla-
yırlar. Hətta beyin mərkəzlərinin təşkil etdikləri təlim proqramlarını, iclas-
ları, konfransları, master klasları, forumları, gələcəyin elm adamlarına staj 
proqramlarının təşkil etmələrini davamlı inkişaf strategiyasına aid etmək 
olar. Çünki belə addımlar yaşıl iqtisadiyyatın zəruri etdiyi insan kapitalının 
inkişafı üçün hesablanmışdır. Beyin mərkəzləri hər zaman yaşıl iqtisadiyyat-
la maraqlanan bütün alimləri, tədqiqatçıları, yazıçıları, siyasətçiləri, qeyri-
hökumət təşkilatlarını, aktivistləri, tələbələri, ekoloqları, bir sözlə, yaşıl 
dünyanın və insanlığın gələcəyinin qayğısını çəkən və bu sahədə fəaliyyət 
göstərən hər kəsi müxtəlif müzakirələrə, layihələrdə iştirak etməyə və gedən 
prosesləri izləməyə və ən əsas maariflənməyə dəvət edir ki, bu da davamlı in-
kişaf strategiyasında ən mühüm addımlardan biridir. Buna görə də çalışmaq 
lazımdır ki, dünyada beyin mərkəzlərinin sayı artdıqca onların yaşıl inkişafa 
yönəlik sistemli  fəaliyyəti genişləndirilsin və beynəlxalq əhəmiyyət daşısın.
Unudulmamalıdır ki, tədqiqat və inkişaf (R&D) yanaşı gedən bir prosesdir. 
Əgər diqqət yetirsək görərik ki, dünyada inkişaf üçün təkan verici qüvvə 
rolunu oynamağa çalışan beynəlxalq maliyyə institutlarının və şirkətlərin 
hər birisinin özünün tədqiqat və təlim mərkəzləri mövcuddur. Hazırda yeni 
sənaye dalğasına xidmət edən tədqiqat və inkişaf yaşıl məqsədlərə çatmaqda 
mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 
 
1.7. Yaşıl iqtisadiyyat və Korporativ Sosial Məsuliyyət
 
Prinsip etibarı ilə davamlı və sürətli inkişafın reallaşması təkcə iqtisadi-siya-
si deyil, həm də mənəvi məsələdir. Başqa sözlə, burada insan amili öz həlledici 
təsirini göstərir, fərdlərin sosial-iqtisadi fəallığı və təşəbbüskarlığı mühüm rol 
oynayır. Bu özlüyündə bir strategiyadır. Belə strategiya ölkənin malik oldu-
ğu iqtisadi potensialın gücləndirilməsi və bu potensialın kompleks şəkildə 
səmərəli reallaşdırılması, qeyri-istehsal  sektorunun inkişaf etdirilməsi, hər 
bir regionun malik olduğu potensialdan tam və səmərəli istifadə etməsi, ölkə 
daxilində regionların inkişafının tarazlaşdırılması, yoxsulluğun azaldılması 
və s. bu kimi məsələlərin həllində ön plana çəkilməlidir. Strategiyanın uğuru 
mikrosəviyyədə iqtisadi rezidentlərin sosial məsuliyyətliliyi və etik kodekslərə 
nə dərəcədə riayət etmələrindən asılı olur. 

- 35 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
Korporasiya və şirkətlərin sosial baxımdan məsuliyyətli fəaliyyəti 
idarəetmənin ən müasir istiqamətlərindəndir və davamlı inkişafı təmin 
edən amildir. Bu fəaliyyətin planlaşdırılması və həyata keçirilməsi insan 
potensialına arxalanır və davamlı inkişaf sahəsində təhsilin vacib elementi-
dir. Korporativ sosial məsuliyyət ilk növbədə hər bir fəaliyyətin etik forma-
da aparılmasını nəzərdə tutur. Bu isə öz növbəsində təbii və sosial mühitə 
təsir edən fəaliyyətlərin sivil cəmiyyətdə qəbul olunmuş normalar əsasında 
həyata keçirilməsinə əsaslanır. Korporativ sosial məsuliyyətli fəaliyyət şirkət 
daxilində və şirkətdən kənarda həyat səviyyəsinin daimi yüksəlməsini bir 
məqsəd kimi qarşısına qoyur və bu məqsədi gəlir götürməkdən daha yüksək 
tutur. 
İqtisadi və sosial, fərdi və ictimai maraqlar arasında balansın təmin 
edilməsi bu prosesin idarə edilməsinin əsas prinsipidir. Bu prinsipin təmin 
edilməsi kifayət dərəcədə çətin olsa da, hər bir milli və transmilli korpora-
siyanın tanınması və şöhrətlənməsi, ictimaiyyət ilə əlaqələr qurulması üçün 
olduqca önəmlidir. Belə yanaşma sosial məsuliyyətli idarəetmə prinsiplərini 
tətbiq edən qurumların şöhrətini artırır, onlar üçün azad rəqabətdə əlavə im-
tiyazlar yaradır. 
Korporativ sosial məsuliyyət (KSM) elə bir sosial məsuliyyət növüdür 
ki, qanunvericiliyə uyğun olaraq şirkətlərin könüllülük prinsipi əsasında 
cəmiyyətə hər hansı bir faydası verən fəaliyyətlərini əhatə edir. Deməli, 
şirkətlərin KSM-i davamlı inkişafa müəyyən prinsiplər- sistemli yanaşma, 
uzunmüddətli perspektivlər, resurslardan səmərəli istifadə, partnyorluq 
aspektlərində ekoloji, iqtisadi və sosial sahədə tarazlığa diqqət- əsasında  nail 
olmaq üçünmühüm açarlardan biridir. 
Şirkətlər KSM-in yerinə yetirilməsi zamanı sağlamlığın, əməyin və ətraf 
mühitin mühafizəsi üzrə normaları, qlobal iqlim dəyişikliklərini, su ehtiyat-
larına çıxışı, tullantıların minimuma endirilməsini, biomüxtəlifliyin qorun-
masını, resurslara və enerjiyə qənaət edən texnologiyaları, məhsulların eko-
loji saflığını, biznes etikasını və s. məsələləri əhatə edə bilir ki, bu da özündə 
yaşıl iqtisadiyyatın formalaşması üçün zəruri olan tədbirləri əks etdirir. Re-
allıqda isə kommersiya məqsədli şirkətlər tərəfindən son beş ildə davamlı 
inkişaf üçün edilən təşəbbüslərin nəticələrini aşağıdakı kimi təsnifləşdirmək 
olar:

- 36 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
-  enerji baxımından səmərəli texnologiyaların istifadəsi nəticəsində 
xərclərin azaldılması;
-  KSM proqramların tətbiqi daxil olmaqla, müxtəlif yollarla yüksək ixti-
saslı mütəxəssislərin cəlb edilməsi və onlara uzunmüddətli məşğulluq 
imkanlarının yaradılması;
-  tərəfdaşlar, müştərilər, əməkdaşlar və digər maraqlı tərəflərlə davamlı 
münasibətlərin qurulması vasitəsilə şirkətin gəlirlərinin artırılması;
-  işgüzar nüfuzun gücləndirilməsi.
  Dünyada әrzaq mәhsullarının iri istehsalçısı olan İsveçrә şirkәti “Nestle” 
davamlı inkişafın inteqrasiya prinsiplərinə yönəldilmiş kompleks proq-
ramın həyata keçirilməsini öz hesabatlarında aşağıdakı kimi təsvir etmiş-
dir
18
:
-  məhsulun qablaşdırılmasının optimallaşdırılması (583,7 milyon İsveçrə 
frankına qənaət etmişdir)
-  enerji baxımından səmərəli texnologiyalara keçid(33 milyonİsveçrə 
frankına qənaət olunmuşdur).
İri biznes strukturları tərəfindən atılan addımlara diqqətlə baxsaq görərik 
ki, belə şirkətlərin davamlı inkişaf naminə həyata keçirdikləri fəaliyyətlər 
cəmiyyətə mənəvi xeyirlə yanaşı, həm də şirkətlərin imicinin və maddi du-
rumunun yaxşılaşması ilə nəticələnmişdir. 
Bəzən iri şirkət nümayəndələri özlərinin ətraf mühitə olan “qayğıların-
dan” danışdığı halda, cipsi kimi məhsulların insan orqanizminə vurdugu 
ziyandan, paketlənmiş hazır qidaların duz miqdarının normadan çox ol-
masından və bu kimi problemlərin aradan qaldırılması yollarını müəyyən 
etməkdən bəhs etmirlər. Yaşıl iqtisadiyyat üçün sağlam insan lazımdır və bü-
tün beyin mərkəzlərinin, beynəlxalq ətraf mühit qurumlarının yeni utopiya 
hesab edilən yaşıl iqtisadiyyat üzrə təşəbbüskar proqramları da buna çalışır. 
Yüksək maliyyə performansına malik olmalarına baxmayaraq, əksər sayda 
TMK-lar yaşıl inkişafa xidmət kimi təqdim edilən fəaliyyətlərdən kommersi-
ya məqsədi güdürlər. Harvard Universitetinin və London Biznes Məktəbinin 
analitikləri sosial baxımdan məsuliyyətli şirkətlərin maliyyə reytinqlərinin 
öz KSM-i prinsipləri haqqında informasiyanı açıq bəyan etməyən şirkətlərin 
maliyyə reytinqlərindən yuxarı olduqlarını müəyyən etmişdirlər. Bu nəticə 
18  http://www.sealy.com/About-Sealy/Environmental-Footprint.aspx

- 37 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
yaşıl iqtisadiyyatda maddiyyatla yanaşı mənəvi məsələlərin, o cümlədən in-
san amilinin ön planda olduğunu göstərir. 
Hər bir ölkədə qəbul olunan davamlı inkişaf konsepsiyalarında KSM 
prinsipləri, insanların sağlamlığı və insan kapitalının formalaşması nəzərə 
alınmalıdır. Sinqapur dünya ölkələri arasında davamlı inkişaf proqramın-
da humanistliyi ilə fərqlənir. Bu ölkədə davamlı inkişafın idarə olunması, 
təbii resurslardan istifadənin səmərəliliyi, ətraf mühitin vəziyyətinə nəzarət, 
davamlı inkişaf sahəsində bilik bazasının formalaşdırılması və aparıcı 
təcrübənin təşviqatı, əhalinin davamlı inkişaf prinsiplərinin praktiki icrasına 
şəxsi marağın artırılmasına yönələn tədbirlər sahəsində uğurlar əldə edil-
mişdir. Bu tədbirlər sistemi sırf insan və onun gələcəyi üçün hazırlanaraq 
aşağıdakı məqsədlərə yönəldilmişdir
19
:
  (2005-ci il ilə müqayisədə) 2020-ci ilə enerji effektivliyinin 20%, 2030-
cu il üçün isə 35% artırılması;
  Təsərrüfat məqsədləri üçün su sərfiyyatının 2008-ci ildəki adambaşına 
gündəlik 156  litrdən 2020-ci ilə gündə adambaşı 147 litrə, 2030-cu ilə 
isə adambaşına gündəlik 140 litrə çatdırılması;
 Atmosferə kiçik hissəciklərin tullanmasının 2008-ci ildəki 16 mkq/
kub.m-dən 2020-ci ildə 12 mkq/kub. m-ə, kükürd dioksid tullantıların 
isə15 mkq/kub.m-ə qədər azaldılması;
  Əhalinin hər 1000 nəfərinə hesabı ilə 0,8 ha yaşıl əkin sahələrin yaradıl-
ması, çoxmərtəbəlibinaların ətrafında yaşıllığın 2020-ci ildə 30 hektara, 
2030-cu ildə isə 50 hektara qədər artırılması; 
  2030-cu ilə qədər rekreasiya məqsədləri üçün 900 hektar sahəyə malik 
su anbarların və 100 km uzunluğunda su yolların yaradılması və s.
Sinqapurda davamlı inkişafın idarəolunmasısistemi BMT tərəfindən 
inkişaf edən ölkələrüçün ekologiya sahəsində aparıcı praktika kimi də 
tanınmışdır. Bu cür qiymətləndirmə siyasətin, reallaşdırılmış planların 
və proqramların effektivliyinə əsaslanmışdır.Sistemin vacib xüsusiyyəti 
ondadır ki, ölkə hakimiyyəti əldə olunan nəticələri izləmək və operativ 
şəkildə düzəlişlər etmək bacarığına malikdir. Bu isə, öz növbəsində, müa-
sir informasiya texnologiyalarının və sistemlərinin tətbiqi sayəsində müm-
kündür.
19  http://www.corporatereporting.com/sustainability_reports_independent.html

- 38 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
Şirkət və dövlət səviyyəsində davamlı inkişaf və yaşıl iqtisadiyyat 
sahəsində atılan praktiki addımlarla tanış olarkən aydın olur ki: şirkətlərin 
bəziləri KSM ilə biznes strategiyasının prinsipləri arasında əlaqə qurur; 
bəziləri yalnız insan amilini və öz istehlakçısının sağlamlığını düşünür; bir 
sıra dövlətlər isə KSM-i özlərinin davamlı inkişaf konsepsiyalarında əsas 
meyar kimi qiymətləndirir. 
Ümumiyyətlə, hər bir şirkət çalışmalıdır ki, yaşıl iqtisadiyyatın inkişafı 
naminə əsas prinsiplərdən biri olan şəffaflıq təmin olunsun və bu məqsədlə 
davamlı inkişaf və KSM sahəsində ayrıca bir hesabat tərtib edilsin. Böyük 
Britaniyada aparılan araşdırmaların nəticələri göstərir ki, FTSE 100 (Finan-
cial Times Stock Exchange İndex) daxil olan şirkətlərin 90 faizi davamlı in-
kişaf və KSM sahəsində ayrıca hesabatnəşr edir
20
.
Nəticə ondan ibarətdir ki, yaşıl iqtisadiyyatda qəhvəyi iqtisadiy-
yatdan fərqli olaraq, özünü sosial məsuliyyətli təqdim etdiyi halda, in-
san sağlamlığı üçün zərərli məhsullar istehsal edən şirkətlərə yer yox-
dur.  Çünki yaşıl iqtisadiyyatda KSM tam anlamıyla maddiyatdan uzaq 
şəkildə qiymətləndirilir. Belə olan halda, şirkətlər etik kodekslərini 
həyata keçirəndə hökümət tərəfindən qanunvericilik baxımından dəstək 
görməlidir və hökumətlər bu köməyi yaşıl fiskal siyasətin vacib alətləri 
vasitəsilə həyata keçirə bilərlər. 
Əhalisinin əksəriyyətinin İslam dininə inandığı ölkələr yaşıl iqtisa-
diyyatda KSM-i tam anlamıyla həyata keçirilməsində geniş potensia-
la malikdirlər. Çünki İslam dini ictimai və əxlaq normaları ilə müəyyən 
edilən xüsusi iqtisadi inkişaf yolunun mümkünlüyü haqqında təsəvvürləri 
ifadə edir və elə yaşıl iqtisadiyyatın da əsas qayəsi bundan ibarətdir. Biz 
bunu İslam iqtisadiyyatının təməl prinsiplərində də görə bilərik ki, ölkələri 
davamlı inkişafa apara biləcək yaşıl iqtisadiyyat son zamanların trendi 
deyil və əslində onun tarixi Müqəddəs Quranın tarixi qədər qədimdir. 
Məzmununa görə ilahi göstəriş əsasında insanların təsərrüfat prosesində 
davranış qaydalarını müəyyən edən İslam iqtisadiyyatı formasına görə 
sərvət və nemətlərin istehsalında, bölgüsündə və istifadəsində ədalətli 
fəaliyyəti ehtiva edir. İslam iqtisadi sistemində əsas məqsədlər kimi aşağı-
dakıları göstərmək olar:
20  http://europa.eu/abouteuropa/index_en.htm

- 39 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
  Bütün cəmiyyət üzvlərinin rifahını yaxşılaşdırmaq;
  Faydalı fəaliyyəti təmin etmək;
 
Hər bir kəs üçün iqtisadi potensialdan istifadə etməyə bərabər şərait ya-
ratmaq;
  Yoxsulluğu aradan qaldırmaq;
  Əldə olunmuş sərvət və nemətlərdən sədəqə vermək.
Bu prinsiplər yaşıl iqtisadiyyatın bütün tələblərini onun istənilən 
dövründə ödəyir. Məsələn, sədəqənin inkişaf etməkdə olan ölkələrdə (İEÖ) 
əhəmiyyətinə nəzər salaq. İEÖ-də təhsilə qrantlar, ianələr və s. formada 
maliyyə yardımı göstərməklə insan kapitalının inkişafına nail olmaq müm-
kündür. 
İslam iqtisadiyyatı təkcə “təmiz” aktivlərə vəsait qoyuluşu və faizlərdən (ri-
badan) qaçma demək deyil, həmçinin cəmiyyətin yalandan, dələduzluqdan 
və sosial gərginlik yarada biləcək münasibətlərdən qorunmasıdır. İlk ba-
xışda İslam iqtisadiyyatı paradoks kimi görünə bilər, çünki o sələmçiliyi, 
ənənəvi bank sisteminin təməl sütunu olan faizlərin yığılmasını qadağan 
edir. İslam qanunları həmçinin insanlara iqtisadiyyatın haram sahələrindən 
– spirtli içkilər, qumar oyunları, silah ticarəti, pornoqrafiya və s. - gəlir əldə 
etməyi, həmçinin onlarla bağlı hər növ investisiyaları qadağan edir. Bu 
sahələrin verdiyi ziyan onun xeyrindən dəfələrlə çoxdur. Çünki bu industri-
yaların iqtisadiyyatda həcminin izafi şəkildə artması qeyri-sağlam, depressi-
yaya düşmüş və pozğun bir cəmiyyətə gətirib çıxarır. Məsələn, bir çox gənc 
nəsil nümayəndələri spirtli içkilərə aludə olarsa, bu daha sonra məktəblərdə 
və universitetlərdə bir çox problemlərə, o cümlədən,təhsildən yayınmaya, 
cinayətkarlığa və əxlaqsızlığa səbəb ola bilər. Statistikaya əsasən, hər il Av-
ropada 300 mindən çox insan ancaq spirtli içkilərdən istifadə nəticəsində 
həyatını dəyişir
21
. Amma yenədə unudulmamalıdır ki, biz milyonlarla gəlir 
gətirən industriyalar barəsində danışırıq. Accenture şirkətinin 2011-ci ildə 
dərc edilmiş bir hesabatına əsasən, dünyada spirtli içki sənayesinin gəlirləri 
900 milyard, strip klub sənayesinin gəlirləri 75 milyard, pornoqrafiya 
sənayesinin gəlirləri 57 milyard, kazino sənayesinin gəlirləri isə 102 milyard 
ABŞ dolları təşkil etmişdir
22

21  http://www.accenture.com/us-en/pages/index.aspx
22  F.Nomani and A.Rahnema, Islamic Economic Systems, London & New Jersey, Zed Books Ltd, 1994.

- 40 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
Şəkil 1.3. 2011-ci ildə dünyada müxtəlif iqtisadiyyat sektorlarının gəlirləri 
Əgər maliyyə qurumları bu tip “pis əmtəə və xidmətlərə” sərmayəni 
azaldıb alternativ enerji kimi cəmiyyətə faydalı başqa sahələrə vəsait yatı-
rımını artırsalar, bu cəmiyyətin inkişafına daha müsbət təsir göstərərdi. 
Deməli, bu tip “pis əmtəə və xidmətlər”ə invesitisiya yatırımını qadağa edən 
İslam maliyyəsi milyardlarla vəsaitin qənaəti və onun müsbət istiqamətdə 
xərclənməsi üçün şərait yaradır.
Quran Allahın yerdə və göylərdə olan bütün şeyləri insana boyun 
əydirdiyini, Allahın quruda, suda və səmada olan hər şeyi insan üçün ya-
ratdığını bildirir. Allahın yaratdıqlarından necə faydalanmağın və gələcək 
nəsilləri də, nəzərə almaqla onlardan ağıllı bir şəkildə necə istifadə 
etməyin məsuliyyəti insanın öz üzərinə düşür. İnsanlar hər cür zənginliyə, 
yeməyə, içməyə layiqdirlər, lakin onlar hər cürə israfçılıqdan uzaq olma-
lıdırlar. “Ey Adəm oğulları, hər ibadət vaxtı gözəl libaslarınızı geyinin, ye-
yin, için, lakin israf etməyin. Çünki Allah israf edənləri sevməz” (Əl-Əraf 
surəsi, ayə 31).
Normal iqtisadi məntiqə görə istənilən yolla həddən çox qazanc əldə 
edib onun əvəzini cəmiyyətə qaytarmamaq arzu olunan deyil. Baxmayaraq 

- 41 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
ki, “həddən çox qazanc” ifadəsinin tam mənası aydın deyildir, amma qazanc 
yeganə motiv olmamalıdır. Bu “İslami şəxs”i (Homo İslamicus) “iqtisadi 
şəxsdən” (Homo Economicus) fərqləndirir. “İslami şəxs” yaşıl iqtisadiyyatı 
anlayan və tətbiq edən şəxsdir, bir sözlə, “yaşıl korporativ sosial məsuliyyəti” 
yerinə yetirən fərddir. 
1.8. Yaşıl iqtisadiyyatın mənfi tərəfləri varmı?
Hər bir paradiqmanın müxtəlif kriteriyalar üzrə qiymətləndirilməsi 
müsbət və mənfi tərəfləri üzə çıxarır. Bu prizmadan yanaşanda yaşıl iqtisa-
diyyat da istisna deyildir. Çünki yaşıl iqtisadi sistemə keçid üçün təşəbbüslər 
və proqramlar bir ölkəyə ziyan, digərinə xeyir verə bilər. Təşəbbüslərin 
həyata keçirilməsindən öncə düzgün maariflənmə aparılmalı və insanların 
yeniliklərə sürətlə adaptasiyası üçün imkanlar yaradılmalıdır. Yaşıl iqtisadiy-
yata keçidin mənfi təsirləri daha çox İEOÖ-ə və təbii resurslarla zəngin olan 
ölkələrdə biruzə verə bilər. Təsadüfi deyil ki, yaşıl iqtisadi sistemə keçid əsas 
üç dövrü əhatə edir:

I dövr - 2020-ci ilə kimi olan zamanı əhatə edir ki, buraya insanların 
maariflənməsi və insan kapitalının inkişafı kimi tədbirlər daxil edilir.

II dövr - 2020-2030-cu illəri əhatə edir ki, burada yaşıl iqtisadi sitemin 
elementlərinin formalaşdırılması nəzərdə tutulur.

III dövr - 2030-2050-ci illərə təsadüf edir. Bu dövrdə artıq yaşıl iqtisadi 
sistem bəhrə verir və davamlı inkişaf təmin olunur.
I dövrdə buraxılan səhv, digər dövrlərdə sistemin səmərəsini azalda bilər. 
Bu haldan isə daha çox İEOÖ narahatdırlar. Çünki İEÖ-in əhalisi insan inki-
şafı indeksinə, xüsusilə, təhsilin səviyyəsinə görə öndədirlər. Nəticədə, İEÖ 
ilk pilləni daha uğurla tamamlayıb, II mərhələyə qədəm qoya biləcəyi halda, 
İEOÖ birinci dövrdə insan kapitalının qıtlığına görə uğursuzluqla üzləşə 
bilərlər. Elə buna görədir ki, bəzi İEOÖ yaşıl iqtisadiyyatın İEÖ-in yeni bir 
siyasi oyunu olduğuna güman edirlər. Bu səbəblə İEOÖ-ə, xüsusilə, neft-qaz 
kimi təbii ehtiyatlarla zəngin olan ölkələrə daha ehtiyatla yanaşılmalıdır. I 
dövrün İEOÖ-də də uğurla başa çatması üçün  İEÖ-in dəstəyinə ehtiyac var. 
Bu yardım aşağıdakı formalarda özünü göstərə bilər:

- 42 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
-  Maariflənmə və islahatlara adaptasiya olunmaq üçün təlimlər, kurslar və 
konfranslar təşkil etmək;
-  R&D sahəsində əməkdaşlığı genişləndirməklə İEOÖ-i müasir dövrün 
ən qiymətli resurslarından olan informasiya ilə təmin etmək; 
-  KİV-ə yaşıl iqtisadiyyatın təbliğatı istiqamətində maddi dəstək vermək;
-  İEOÖ-də su qıtlığı probleminin sistemli şəkildə həllinə yardım etmək;
-  Yaşıl iqtisadiyyat üçün potensial sahə olan kənd təsrrüfatına investisiya 
yatırmaq;
-  Bərpa olunan təbii resurslarla zəngin ölkələrə alternativ enerji 
mənbələrinin inkişafı üçün xarici birbaşa və portfel investisiayaları yatır-
maq;
-  Yaşıl iqtisadiyyat sahəsində uğurlu və eyni zamanda uyğun praktikanı 
belə ölkələrə transfer etmək;
-  Təşəbbüskar addımlarda İEOÖ-in iqtisadi durumunu nəzərə almaq və s.
İEÖ iqtisadi cəhətdən zəif olan ölkələrə bu və ya başqa formada yardım 
göstərməyəcəyi təqdirdə onların təşəbbüskar tədbirləri uzunmüddətdən 
sonra özlərinə də ziyan verə bilər. Çünki yaşıl iqtisadiyyat sistemli olmağı 
tələb edir, sistemdə isə bir elementin inkişaf edib digərinin kənarda qalması 
sonda sistemin pozulmasına gətirib çıxaracaqdır.
Yaşıl iqtisadi sistemə nail olmaq o demək deyildir ki, bütün problemlər 
həll olunmuşdur. Beləki, bəzi problemlər vardır ki, onların həlli hələ də sual 
altındadır. Məsələn, küləkdən elektrik enerjisi hasil edilərkən quşların məhv 
olması, hibrid vasitələrin istismar müddəti bitdikdən sonra yararsız batare-
yaların ətraf mühit üçün zərəri və s. çağırışlar qalmaqdadır.
Biz yaşıl iqtisadiyyatın mənfi tərəflərini nəzərdən keçirsək də, onun 
üstünlükləri çatışmayan tərəflərindən daha çoxdur. Buna görə də yaşıl iqti-
sadiyyata davamlı inkişafa aparan alternativsiz yol kimi önəm verilir.
1.9. Yaşıl iqtisadiyyat və Azərbaycan 
Müstəqillik illərində Azərbaycanın neft sənayesinin uğurlu sıçrayışı ilə 
yanaşı qeyri-neft sektorunda inkişaf, regionların canlanması, qlobaq iqtisa-
di inkişafa inteqrasiya və iqtisadiyyatın rəqabətədavamlılığının yüksəlməsi 

- 43 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
geriyədönməz xarakter almışdır. Hazırda Azərbaycan davamlı inkişafın bir 
komponenti olaraq yaşıl iqtisadiyyatın qurulması istiqamətində uğurlu siyasət 
yürüdür.
Azərbaycanda ekoloji sivilizasiyanın əsas komponenti olaraq - yaşıl 
əmək fəaliyyəti, yaşıl təfəkkür və yaşıl həyat tərzi təşviq olunmalıdır. Ətraf 
mühit problemlərinin əhəmiyyətinin qabardılması və ictimai təşəbbüslərin 
dəstəklənməsi yaşıl inkişafın perspektivlərini müəyyənləşdirir. Ölkədə 2010-
cu il “Ekologiya ili” elan olunmuş, bu çərçivədə müxtəlif işlər görülmüş, spe-
sifik sahələr üzrə elektron mənbələr hazırlanmış və əhali arasında təbliğat 
genişlənmişdir. Azərbaycan ətraf mühitin müdafiəsi sahəsində çox sayda 
beynəlxalq konvensiyaları ratifikasiya edib və normativ-hüquqi bazanın inki-
şafına nail olub. Bu sahədə olan qanunvericilik Avropanın hüquqi tələblərinə 
uyğun hazırlanıb ki, ölkədə mükəmməl ekoloji siyasətin yürüdülməsi üçün 
zəmin olsun. Rio və Yohannesburq Yer Sammitlərinin qərarlarına uyğun olaraq 
Azərbaycan ekoloji siyasətin və qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsini həyata 
keçirir. Ekoloji tədbirlər sırasında dövlət proqramlarının və qanunların qəbul 
edilməsi, yaxşı idarəçilik prinsiplərinin tətbiqi, Ekologiya və Təbii Sərvətlər 
Nazirliyinin (ETSN) təsis edilməsi, milli park şəbəkələrinin genişləndirilməsi, 
insanların su ilə təminatının daha da mükəmməlləşdirilməsi, tullantıların 
idarəolunması və ətraf mühitin çirklənməsinə qarşı fəaliyyətlər vardır. 1998-ci 
ildə qəbul edilmiş Ətraf Mühit üzrə Milli Fəaliyyət Planı (ƏMMFP) ölkənin 
ətraf mühit prioritetlərini və nəzərdə tutulmuş fəaliyyətləri müəyyən edir.
Siyasi sənədlərdə Azərbaycan dövlətinin ətraf mühit siyasətinin aşağı-
dakı üç əsas istiqaməti müəyyən edilmişdir ki, bunlar da yaşıl iqtisadiyyat 
prinsiplərinə müvafiqdir: 
-  Ətraf mühitin mühafizəsi və çirklənmənin minimuma endirilməsi üçün 
dayanıqlı inkişaf prinsiplərinə əsaslanan müasir üsulların tətbiq edilməsi; 
-  İndiki və gələcək nəsillərin tələbatını ödəmək məqsədilə təbii 
sərvətlərdən səmərəli istifadə etmək, alternativ, qeyri-ənənəvi metod-
lar vasitəsilə tükənməyən enerji mənbələrindən yararlanmaq və enerji 
effektivliyinə nail olunması; 
- Qlobal ekoloji problemlər üzrə milli səviyyədə tələbatların 
qiymətləndirilməsi və həlli yollarının müyyənləşdirilməsi, beynəlxalq 
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə