1- amaliy mashg’ulot Mavzu: Suyuqliklarning va gazlarning asosiy fizik xossalariga doir masalalar yechish



Yüklə 134,24 Kb.
səhifə1/9
tarix19.12.2023
ölçüsü134,24 Kb.
#186361
  1   2   3   4   5   6   7   8   9
1- amaliy mashg’ulot


1- amaliy mashg’ulot
Mavzu: Suyuqliklarning va gazlarning asosiy fizik xossalariga doir masalalar yechish


I. Mashg’ulotning maqsadi: talabalarga texnikada foydalaniladigan suyuqliklarning fizik xossalarini o’rganish, ularga oid bo’lgan qonunlar asosida misol va masalalar yechishga qaratilgan.
II. Mashg’ulotni o’tkazishga oid bo’lgan vositalar: fanga taaluqli bo’lgan uslubiy ko’rsatma, hisoblash uchun zaruriy jadvallar va kalkulyator.


III. Mashg’ulotga oid nazariy ma’lumotlar

Suyuqlikning muvozanat holati uchun hajm birligiga to’g’ri keluvchi massasi suyuqlikning zichligi deyiladi.


(1)
- suyuqlikning zichligi, kg/m3.
M- suyuqlikning massasi, kg.
V- suyuqlikning hajmi, m3.
Hajm birligidagi modda og’irligi suyuqliklarning solishtirma og’irligi deb ataladi va yunoncha  xarfi bilan belgilanadi.
(2)
bu yerda:
V- suyuqlikning hajmi (o’lchov birligi m3),
G- suzuqlikning og’irligi (o’lchov birligi N).
Suyuqliklarning zichligi bilan solishtirma og’irliklari o’zaro quyidagicha bog’langan
 =g (3)
Bu yerda:
g – erkin tushish tezlanishi (m/c2)
Hajmiy og’irlik va zichlik bosimga va haroratga bog’lik ravishda o’zgaradi. Ular o’rtasidagi munosabat ideal gazlar uchun quyidagi formula bilan ifodalanadi.
= (4)
bu yerda:
р– absolyut bosim,
T- absolyut harorat,
R- gaz doimiysi, (Rhavo=287 J/kg.grad, Rmetan=518 J/kg.grad)
Suyuqlik solishtirma og’irligining 40S dagi suvning solishtirma og’irligiga nisbati uning nisbiy solishtirma og’irligi deyiladi.
Suyuqlikning og’irlik birligiga to’g’ri kelgan hajmi suyuqliklarning solishtirma og’irligi deyiladi va u quyidagicha aniqlanadi:
γ = (5)
Suyuqliklarning zichliklari ρ va kinematik qovushqoqlik koeffitsiyent ν larining haroratga bog’liq bo’lgan qiymatlari 2- va 3- jadvallarda berilgan.
Suyuqliklarning hajmiy kengayishini ifodalash uchun hajmiy kengayish harorat koeffitsiyenti degan tushuncha kiritiladi va u t bilan belgilanadi. Bir birlik hajmdagi suyuqlikning harorati 10S ga oshgandagi kengaygan miqdoriga uning harorat siqiluvchanlik koeffitsiyenti t deyiladi va quyidagi formula bilan ifodalanadi.
t = (6)
bu yerda:
V=Vq -Vc - qizdirilgandan keyingi va boshlang’ich hajmlar ayirmasi;
t = t –t0- haroratlar ayirmasi;
t - juda kichik qiymat bo’lib, uning qiymatlari ilovadagi 1- jadvalda keltirilgan va suvning harorati t = 20 0C bo’lganda uning qiymati.
t = 2х 10-4 1/град.
Siqiluvchanlik deb suyuqlik bosimi o’zgarishi bilan hajmining o’zgartirish xususiyatiga aytiladi. Suyuqliklarning siqilishi hajmiy siqiluvchanlik koeffitsiyenti degan tushuncha bilan xarakterlanadi [м2/Н]. Bosimni bir birlikka oshirganda suyuqlikning hajm birligida kamaygan miqdori hajmiy siqiluvchanlik koeffitsiyenti deyiladi va u quyidagi formula bilan aniqlanadi:
(7)
bu yerda:
Vo – boshlang’ich hajm, m3;
V– suyuqlik hajmining o’zgarishi m3.
P– bosimning o’zgarishi, Pa.
Bir birlik hajmdagi suyuqlikning haroratsi 10S ga oshgandagi kengaygan miqdoriga uning hajmiy kengayish harorat koeffitsiyenti deyiladi va quyidagi formula bilan ifodalanadi.
(8)
Qovushqoqlik deb suyuqlik zarrachalarining xarakatlanishiga qarshilik ko’rsatuvchi suyuqlik xossasiga aytiladi. Suvning kinematik qovushqoqlik koeffitsiyenti v, м2/с, va dinamik qovushqoqlik koeffitsiyenti , Nk/м2, bilan xarakterlanib quyidagi formula bilan topiladi:
(9)
Suvning kinematik qovushqoqlik koeffitsiyenti suvning haroratiga bog’liq ravishda quyidagicha aniqlanadi:
(10)

Yüklə 134,24 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin