parranda grippidir.
Bu, ayniqsa, inson va uy tovuqlari uchun juda xavfli kasallik bolib, olimga
olib kelishi mumkin.
Virusning tabiiy manbayi suvda suzuvchi yovvoyi parrandalardir. Virus
tashuvchilar esa yovvoyi qushlar va kalamushlar hisoblanadi.
Parrandalar zararlanishi suv va oziqa orqali roy beradi, chunki qushlarda
virus najas bilan birga tashqariga chiqadi.
Odamga virus qushlarning goshti, ichak-chovogi, patlari, tuxumi,
najasi, song iflos qollar, ovqat, suv yoki chang bilan birga ogiz yoki burun-
ga kirishi mumkin.
Parranda griðpidan muhofazalanish tadbirlariga quyidagilar kiradi:
parrandalarni yopiq sharoitda parvarishlashga otkazing (ularning
yovvoyi qushlarga qoshilishiga yol qoymang);
yovvoyi qushlar (qargalar, maynalar, chumchuqlar) kushxonalar
ichiga kirib ketishi va ularning oziqalariga yaqinlashishiga imkon bermaslik
uchun barcha mavjud yollarni yopib tashlang;
kalamushlarni yoq qiling;
qushlar najasini yer ostiga kamida 0,5 metr chuqurlikka koming;
yigishtirish ishlarini dokali niqob yoki respirator taqib, qolqop, bosh
kiyimi kiyib yoki romol orab, ishchi kiyim va poyabzalda bajaring;
yigishtirish ishlari yakunlanganidan song ishchi kiyim va poyabzalni
sovun bilan yuving, quyosh nurlari ostida quriting, qollaringiz va yuzingizni
puxtalik bilan yuving yoki chomiling.
Yodda saqlangki, parranda griðpi holatlari uy qushlari orasida roy
bergan vaziyatda, infeksiya yanada keng tarqalib ketishini toxtatish va
odamlar zararlanishining oldini olishning yagona usuli butun aholi yashay-
digan joyda mavjud bolgan barcha vaksina bilan emlanmagan parrandalarni
butunlay yoq qilishdan iboratdir.
Bolalar, keksalar, homilador ayollar va immuniteti kuchsiz insonlarni
himoya qilish uchun ularni oddiy griðpga qarshi vaksina bilan emlash kerak.
53
Vaksina griðpdan himoya qiladi va parranda griðpining ogir shakllari paydo
bolishi xatarini kamaytiradi.
Juft tuyoqli yovvoyi va uy hayvonlarining xavfli, otkir kechuvchi virusli
kasalliklaridan biri oqsim (ruscha ÿùóð)dir. Kasallikka qoramol va
chochqalar yuqori darajada, qoy, echki va yovvoyi juft tuyoqli hayvonlar
esa kamroq moyil.
Tarixiy malumotlarga kora, oqsim kasalligi haqida 1546-yilda italyan
olimi J.Frakastoro malumot bergan, uning filtrlanuvchi virus ekanligini
esa1898-yilda nemis olimlari Lyoffler va Frosh aniqlashgan.
Oqsim hayvonlarning chegara bilmas kasalliklari orasida eng kop
uchraydigan va katta iqtisodiy hamda ijtimoiy zararlar keltiradigan yuqumli
kasallik hisoblanadi. Kasallik har xil geografik mintaqa va iqlimga qaramay,
qisqa muddatda uzoq masofalarga tez tarqalish xususiyatiga ega.
Hayvonlarda kasallikning klinik belgilari burun, ogiz boshligi shilliq
pardalarida, tilda, tuyoq oraligi va yelinda pufakchalar paydo bolishi,
songra ular yorilib eroziyalarga aylanishi bilan namoyon boladi.
Oqsim kasalligi tarqalgan hududlarda mavjud yosh hayvonlarning
6080% gachasi nobud boladi.
Oqsim quyidagi holatlarda juda tez va keng tarqalishi mumkin:
kasal yoki kasallikdan tuzalgan, biroq virus tashuvchi bolib qolgan
hayvonlar soglom mollar bilan birga boqilsa, kasallik tarqalmagan joylar,
gosht kombinatlari, hayvon bozorlari va korgazmalariga kiritilsa;
virus bilan zararlangan sut yoki yogsizlantirilgan sut yosh mollarga
berilsa;
nosoglom hududdagi yaylovlarda soglom mollar boqilsa yoki ulardagi
suv manbalari va binolaridan foydalanilsa;
nosoglom hududdan yem-xashak va boshqa qishloq xojaligi mahsu-
lotlari yoki kasallikka moyil bolmagan ot, eshak, daydi it, mushuk va h.k.lar
soglom hududlarga kirib kelsa;
biologik xavfsizlik choralariga amal qilinmaganda, veterinariya
mutaxassislari oz kiyimlari va qurollarini dezinfeksiya qilmaganda.
Oqsim kasalligining oldini olish uchun hayvonlarni ommaviy va majburiy
emlash, veterinariya-sanitariya tadbirlarini oz vaqtida otkazish, biologik
xavfsizlik choralariga amal qilish, chorva mollari va mahsulotlarining harakati
ustidan doimiy nazorat yuritish kabi kompleks tadbirlarni amalga oshirish
talab etiladi.
54
Qishloq xojaligi mahsulotlari, yem-xashak va suvni zararlanishlardan
muhofaza qilish uchun nazorat ishlari olib boriladi. Rejalashtirilgan tartib
boyicha maxsus asboblar bilan hayvonlarga beriladigan suv tozaligi va
yaylovlardagi osimliklarning holati tekshiriladi. Reja boyicha dezinfeksiya
ishlari olib boriladi.
Masalan, havo kemalari aerodromdan havoga kotarilayotganda ulardan
ajralayotgan yoqilgi moddalari yerga tushib, atrofni zaharlaydi, osimliklarga
ziyon keltiradi. Yem-xashak va suv orqali hayvonlarning ichiga kirgan zaharli
moddalar esa kasallikka olib keladi.
Epifitotik favqulodda vaziyatlarda qishloq xojaligi ekinlarining om-
maviy nobud bolishi, hosildorlikning pasayishi bilan kechuvchi omma-
viy kasallik va osimlik zararkunandalari sonining keskin kopayishi
kuzatiladi. Bunday kasallik va zararkunandalarga quyidagilarni misol qilib
keltirish mumkin
Dostları ilə paylaş: |