2 soat Reja: Banklar va ularning bozor iqtisodiyotidagi vazifalari


O`zbekiston Respublikasida foiz stavkalarining o`zgarishi (%)



Yüklə 445,46 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə5/26
tarix23.05.2023
ölçüsü445,46 Kb.
#120997
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26
5 мавзу макро

  
O`zbekiston Respublikasida foiz stavkalarining o`zgarishi (%)
3
Davr 
Yillik 
qayta 
moliyalash stavkasi 
Qisqa muddatli kreditlar 
bo`yicha o`rtacha tortilgan 
stavka 
Yuridik 
shaxslarning 
so`mdagi 
muddatli 
depozitlari 
bo`yicha 
o`rtacha 
tortilgan stavka 
Jismoniy 
shaxslarning 
so`mdagi 
muddatli 
depozitlari 
bo`yicha 
o`rtacha 
tortilgan stavka 
2000 
32,3 
25,7 
12,9 
32,2 
2001 
26,8 
28,0 
16,0 
38,1 
2002 
34,5 
32,2 
19,2 
40,2 
2003 
27,1 
28,1 
17,1 
36,2 
2004 
18,8 
21,2 
11,3 
34,5 
2005 
16,0 
18,8 
9,6 
27,1 
2006 
14,0
*
*
19,4 
9,8 
16,7 
2007 
14,0 
18,5 
9,4 
20,3 
2011 y. 
12 
13,8-13,2* 
6,1-5,9* 
9,9-9,6* 
2014 
10 
12,5-10,5* 
5,5-7,4* 
8-9,8* 
2015 

10,5-9,5* 
7,0-7,2* 
7-8,5* 
2017 yil 
28 iyuldan 
14 



3
O`zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma‘lumotlari. 
*
*15.07.2006 y.dan boshlab 


Pul-kredit siyosati asosida iqtisodiyotga pul-kredit siyosatining ta‘sir etishi 
jarayonlarini o`rganuvchi pul nazariyasi yotadi. Ushbu nazariyaga ikki xil 
yondashuvchi iqtisodchilar o`rtasida ko`p yillardan beri tortishuvlar bo`lib 
kelmoqda. Bularga neokeynschilar nazariyasi va zamonoviy pul miqdori nazariyasi 
tarafdorlarini kiritamiz. Har ikki nazariya tarafdorlari ham pul taklifining nominal 
YaIM ga ta‘sirini inkor etmaydilar, ammo bu ta‘sirning ahamiyatiga har xil baho 
beradilar. Keynschilar fikricha, monetar siyosat yuritishda foiz stavkasi darajasiga 
asoslanishi, monetaristlar fikricha esa, pul taklifining darajasiga asoslanishi lozim. 
Keynschilar bozor iqtisodiyotini tartibga solishda davlat aralashuvi shart deb 
hisoblashadi, monetaristlar esa uni ortiqcha deb hisoblaydilar. 
Keynschilar pul taklifining YaMIga ta‘sirini quyidagi ketma-ketlikda amalga 
oshadi deb hisoblashadi:

pul taklifining o`zgarishi foiz stavkasining o`zgarishiga olib keladi;

foiz stavkasining o`zgarishi o`z navbatida, investitsiyalarga bo`lgan 
talabning o`zgartiradi;

investitsiyalarga talab o`zgarishi yalpi talab (yalpi xarajatlarning 
o`zgarishiga olib keladi;

yalpi talabning o`zgarishi ishlab chiqarish hajmiga ( YaIMga) ta‘sir 
etadi.
Monetaristlar esa pul miqdorining o`zgarishi bilan YaIM o`zgarishi o`rtasida 
yaqinroq aloqa mavjud; ya‘ni, pul miqdorining o`zgarishi bevosita YaIM 
o`zgarishiga olib keladi deb hisoblashadi. Buni ular pulning miqdoriy nazariyasi 
tenglamasi bilan izohlaydilar.
Ayni paytda monetaristlar pulning aylanish tezligini barqaror deb 
hisoblaydilar, keynschilar esa, aksincha, beqaror deydilar.
Hozirda mavjud bo`lgan monetaristik siyosatning modellari bu ikki 
yondashuvni sintez qilgan, ya‘ni, bu yondashuvlarning ijobiy jihatlarini qo`shib, 
o`zida aks ettiradi. Pul kredit siyosatining uzoq muddatli maqsadlariga erishish 
uchun monetaristik yondashuv ko`proq ishlatiladi. Shu bilan birga qisqa muddatli 
davrlarda esa davlat foiz stavkasiga ta‘sir etish usulidan voz kechmaydi. .
Markaziy Bank bir vaqtning o`zida ham pul massasini, ham foiz stavkasini 
o`zgartirmasdan ushlab turaolmaydi. Pulga talab o`sgan holatlarda maqsad foiz 
stavkasining barqarorligini ta‘minlash bo`lsa Markaziy Bank pul taklifini oshirishga 
majbur bo`ladi. Bu tadbir yumshoq pul kredit siyosati deb yuritiladi. Pul 
massasining ko`payib ketishiga yo`l qo`ymaslik uchun pul taklifini cheklash 
siyosatini qo`llash foiz stavkasining ko`tarilishiga olib keladi va bu siyosat qattiq 
pul kredit siyosati deb yuritiladi.
Agar pulga talab inflatsiya tasirida ko`paysa qattiq pul kredit siyosatini 
qo`llash maqsadga muvofiq bo`ladi. Maboda pulga talab ishlab chiqarish va 
daromadlarning o`sishi oqibatida oshsa yumshoq pul kredit siyosatini qo`llash 
o`rinlidir.
Pul kredit siyosatinig ishlab chiqarish hajmiga ta‘siri birinchi paragrafda 
ta‘kidlanganidek pul taklifi o`zgarishining foiz stavkasi darajasiga, foiz stavkasi 


o`zgarishining esa investitsiya xarajatlari hajmiga (bu bilan yalpi xarajatlar hajmiga 
ham) va yalpi xarajatlar o`zgarishining ishlab chiqarish ya‘ni yalpi taklif hajmiga 
ta‘siri ko`rinishida bosqichma - bosqich ro`y beradi. Foiz stavkasining pul taklifi 
o`zgarishiga tasirchanligi, yoki investitsiya xarajatlarining foiz stavkasi o`zgarishiga 
tasirchanligi past bo`lishi pul kredit siyosatini amalga oshirishda muammolarni 
keltirib chiqaradi.
Pul-kredit siyosati fiskal va savdo siyosatlari bilan chambarchas bog`liq. 
Agarda Markaziy bank qayd qilingan valuta kursini saqlab turishni maqsad qilib 
qo`ysa mustaqil (ichki) pul siyosatini olib borish mumkin bo`lmay qoladi. Chunki 
almashinuv kursini ta‘minlab turish uchun valuta zahiralarini ko`paytirib yoki 
kamaytirib turish iqtisodiyotda pul hajmiga bevosita ta‘sir ko`rsatadi. Pul-kredit va 
fiskal siyosatlarni muvofiqlashtirish bilan bog`liq qiyinchiliklar ham mavjud. 
Agarda hukumat iqtisodiyotni davlat xarajatlarini oshirish orqali qo`llab-
quvvatlashni amalga oshirmoqchi bo`lsa, uning muvaffaqiyatli amalga oshishi 
ko`proq pul-kredit siyosatining xarakteriga bog`liq. Chunki, bu mo`ljallanayotgan 
xarajatlar qimmatli qog`ozlar (ya‘ni, obligatsiyalar)ni chiqarish evaziga amalga 
oshsa, pulga bo`lgan talab oshadi va natijada esa foiz stavkalari ko`tariladi. Bu esa 
investitsiya xarajatlarining kamayishiga olib keladi. Yoki Markaziy bank 
hukumatning yuqoridagi siyosatini qo`llab-quvvatlash uchun pul taklifini ma‘lum 
miqdorda ko`paytirsa, pul qadrsizlanishi mumkin.
Umuman, barqaror pul-kredit siyosati hukumat tomonidan olib boriladigan 
fiskal siyosatga hamma vaqt ham mos kelavermaydi.

Yüklə 445,46 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin