AZƏrbaycan respubl kasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qt sad un vers tet mag stratura m



Yüklə 0,61 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə5/7
tarix21.04.2017
ölçüsü0,61 Mb.
#15053
1   2   3   4   5   6   7

hali üçün mobil telefon rabitəsini EMŞ buraxıla bilən təsir 

səviyyəsi. 

Ş

üalanma kateqoriyası 



EMŞ buraxıla bilən 

səviyyəsi 

Qeyd 

Baza  stansiyalarının  ya  -



xınlığında 

yaşayan 


ə

halinin şüalanması 



ESS

B.S.

= 10 mkVt/sm

 

Radiotelefon  istifadəçi- 



lərinin şüalanması 

ESS

B.S.

= 10 mkVt/sm

2

 

Ölçmələr  o 

məsafədən 

aparılmalıdır  ki,  telefonla 

baş  arasıındakı  məsafə 

uyğun 


olaraq 

təyin 


olunmalıdır. 

 

Qeyd etmək lazımdır ki, bu sahə çox sürətlə inkişaf etdiyindən qanunvericilik 



aktlarının qəbulu bir qayda olaraq həmişə geri qalır. 

Qanunvericilik  aktlarının  geridə  qalmasına  misal  olaraq  Böyük  Britaniyada 

hələ də SAR  standartı ilə 10 mkVt/sm

2

 bərabər olan səviyyə təhlükəsiz hesab 



olunur.Buna  baxmayaraq  bu  ölkədə  ilkin  olaraq  mobil  telefonların  uşaq 

orqanizminə  təsir  məsələlərinə  baxılmışdır.2000-ci  ildə  bu  tədqiqat  nəticələri 

ictimaiyyətə  çatdırılaraq  göstərilmişdir  ki,  uəaqların  mobil  telefondan  istifadə 

etmələrinə icazə verilməməlidir. Bu onunla əlaqədardır ki, uşaq orqanizmi EMŞ 



daha çox həssasdır.Tədqiqatlar Britaniya hökumətinin sifarişi ilə aparıldığından , 

tədqiqat  nəticələri  elan  olunan  kimi  hökumət  səviyyəsində  bir  sıra  tədbirlər 

həyata keçirilməsinə başlandı. Bunlara telefondan istifadənin minimal yaş həddi, 

danışıqların  maksimal  davametmə  müddətivə  qəbul  olunan  gündəlik  zənglərin 

sayı  müəyyən  edildi.  Hökumətin  bu  tədbiri  bir  çox  telefon  istehsal  edən 

kompaniyaların istehsal planlarına təsir göstərdi. 

Ingiltərədən  fərqli  olaraq  Yaponiyada  30  milyondan  çox  əhali  bu 

telefonlardan istifadə edir. Bu səbəbdən Yapon hökuməti də mobil telefonlardan 

istifadə  şərtlərini  şərtləndirdi.Belə  ki,  bundan  sonra  mobil  telefon  istehsalçıları 

ş

üalanmanın səviyyəsini elə tənzimləməlidirlər ki, istifadəçinin beyninin hər bir 



kiloqrammına  düşən  şüalanmanın  gücü  29  Vt-dan  artıq  olmasın.  Haı-hazırda 

Yaponiyada  istehsal  olunan  telefonların  şüalanma  gücü  0,13-dən  0,6  Vt  təşkil 

etdiyindən  qəbul  edilmiş  qərar  heç  də  istehsalçılar  üçün  çox  ciddi  hesab 

olunmur.  Bu  bir  növ  gəlirli  istehsal  sahəsinin  ölkənin  iqtisadiyyatına  təsiri  ilə 

izah olunur. 

zraildə isə parlament (knesset) səviyyəsində mobil telefonlardan istifadədən 

insan  orqanizminə  zərərli  təsiri  haqqında  telefon  istifadəçilərinə  bir  növ 

xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilən qanun layihəsi hazırlanır. 

Ə

hali  üçün  böyük  əhəmiyyət  kəsb  edən  məsələlərdən  biri  də  məişət 



cihazlarının EMŞ-nin normallaşdırılmasıdır. 

Rusiya  Federasiyasında  məişətdə  işlədilən  elektron  cihazlar  üçün  buraxıla 

bilən şüalanma normativləri işlənib hazırlanmışdır. 

Mikrodalğalı  sobaların  insan  orqanizmi  üçün  təhlükəsizliyini  təmin  etmək 

üçün  bu  sobaların  şüalandırdığı  gücün  0%m  məsafədən  qiyməti  10Vt/sm

2

-dən 



böyük olmamalıdır. Təcrübədən demək olar ki,istehsal olunan bütün sobalar bu 

normativi ödəyir. 



Aşağıdakı  cədvəldə  məişətdə  işlədilən  bəzi  cihazların  EMŞ  buraxıla  bilən 

səviyyəsi göstərilmişdir [ 4]: 



Cədvəl 13  .

Məişətdə işlədilən elektrik cihazlarında EMŞ buraxıla bilə

səviyyəsi (BBS) 

Mənbə 


Diapazon  

BBS qiyməti 

Qeyd  





Induksiya sobaları 



20-22 kHs 

500V/m,4A/m 

Ölçmələr  dövrə- 

dən  0,3 məsafədə 

aparılmalı 

Mikrodalğalı 

sobalar 

2,45 QHs 

10 mkVt/sm

Ölçmələr  0,5  m 



məsafədə  aparıl- 

malı 


 

 

Videodispley  



5Hs-2kHs 

E

BBS



=25V/m 

B

BBS



=250nTl 

Ölçmələr monitor- 

lardan    0,5  m 

məsafədə  aparıl- 

malı 

2-400kHs 



E

BBS


=2,5V/m 

B

BBS



=250nTl 

 

Səthi elektrostatik 



potensial 

V=500V/m 

Ölçmələr  0,5  m 

məsafədə  aparıl- 

malı 

Digər məhsul 



50 Hs 

V=500V/m 

 

0,3-300 kHs 



V=25V/m 

 

0,3-3 MHs 



V=15V/m 

 

3-30 MHs 



V=10V/m 

 

30-300MHs 



V=3V/m 

 

0,3-30QHs



 

N

ESS



=10mkVt/sm

 



 

Lakin  yadda  saxlamaq  lazımdır  ki,  müəyyən  müəyyən  vaxt  keçəndən  sonra 

sobada  mikroçatlar  yarana  bilər  və  sobanın  qapısının  hermetikliyi  pozula  da 

bilər.  Bu  hadisələr  çirklənmə  və  mexaniki  zədddələnmələrdən  yarana  bilər. 

Yəni,  bu  sobalar  üçün  mühafizənin  təminatı  yalnız  3-4  il  təşkil  edir.  Bu 

müddətdən sonra, sobaların mühafizə keyfiyyətlərini yoxlamaq lazımdır. Bunun 

üçün EMŞ nəzarət labaratoriyasının işçisi dəvət olunmalıdır. 

Mikrodalğalı sobalarda şüalanma ilə yanaşı 50 Hs sənaye tezliyinin yaratdığı 

maqnit sahəsi də təsir göstərir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, mikrodalğalı soba 

mənzildə  ən  güclü  maqnit  sahəsi  mənbəyidir.  MDB  ölkələrində  olduğu  kimi 

Azərbaycanda  da  sənaye  tezlikli  maqnit  sahəsinin  təsiri  normallaşdırılmayıb. 

Maqnit  sahəsinin  güclü  təsiri  əsasən  xörəkləri  sobada  qızdırma  müddətində 

qeydə  alınır.  Bu  zaman  maqnit  sahəsinin  qiymətini  nəzarətdə  saxlamaq 

məqsədəuyğun hesab olunur [ 8]. 

ST  EMŞ  bioloji  təsiri  üzrə  SSR -də  60-70-ci  illərdə  aparılan  tədqiqatlar 

ə

sasən  elektrik  tərtibedicisinin  təsirinə  yönəldilmişdir.  Çünki  qeydə  alınan 



ş

üalanma səviyyəsində maqnit sahəsinin bioloji təsiri qeydə alınmamışdır. 70-ci 

illərdə  əhali  üçün  ST  elastik  sahəsinə  çox  kəskin  normativlər  qəbul 

edilmişdir.1984-cü ildə qəbul edilmiş normativlərə uyğun olaraq elektrotəchizat 

obyektləri layihələndirilib və tikilib. 

Bütün  dünyada  maqnit  sahəsinin  insan  orqanizminə  təsirinin  daha  təhlükəli 

hesab olunmasına baxmayaraq keçmiş SSR  məkanında maqnit sahəsinin təsiri 

normallaşdırılmamışdır.Elektrik  ötürücü  xəttlərin  çəkilişində  bu  amil  nəzərə 

alınmayıb.  

Son illərdə Amerika mütəxəssisləri  tərəfindən aparılan tədqiqat nəticələrinə 

ə

sasən  müəyyən  olunmuşdur  ki,  maqnit  induksiyasının  təhlükəsizlik  qiyməti 



0,2-0,3 mkTl arasındadır. 

1984-cü ildə qəbul edilmiş sanitar normalara əsasən  ST EMŞ BBS 25 kV/m 

qəbul  edilmişdir.Belə  sahədə  qalma  müddəti  maksimum  10  dəqiqə 

müəyyənləşdirilmişdir.  Gərginliyin  qiyməti  5-dən  20kV/m-ə  kimi  dəyişdiyi 

halda,sahənin təsirinə aşağıdakı düsturla təyin olunur: 



                T=       50   -  2

 

                                                                 

Burada  E  –  nəzarət  aparılan  zonada  elektrik  sahəsinin  kV/m-lə 

qiymətlidir; T – saatla ölçülür.  

Ə

gər təsir müddəti 0,5-dən 8 saata kimi olarsa, bu halda ES buraxıla bilən 



gərginlik aşağıdakı kimi hesablanır. 

 E=   50     

                                                            T+2 

Təsir  zonasında  qalma  müddəti  8  saatdan  artıq  olmamalıdır.  Bu  müddət 

ə

rzində  iş  yerində  elektrik  sahəsinin  buraxıla  bilən  həddi  1kV/dən  böyük 



olmamalıdır.  

Aşağıdakı  cədvəldə  müxtəlif  yerlərdə  və  insan  məskunlaşdığı  sahələrdə 

sənaye elektrik sahə gərginliyinin buraxıla bilən səviyyəsi göstərilmişdir.  

Maqnit  sahəsinin  təsiri  üçün  normativlər  müəyyən  olunmasa  da  8  saat 

müddətində  maqnit  sahə  gərginliyinin  qiyməti  8  kA/m-dən  çox  olmamalıdır  [ 

16].  


 

 

 



 

 

Cədvəl 14  .

Sənaye tezlikli elektrik sahə gərginliyinin BBH,V/m 

Yaşayış binalarının içərisində 

0,5 

Yaşayış zonasının açıq ərazilərində 



Yaşayış  evlərinin  kənarında  (müxtəlif  məsafələrdə)yaşayış 

məntəqələrində  -  bağ  evlərində  və  digər  köməkçi  binalarda 

yaşayanlar üçün 

Yüksək gərginlikli elektrik xəttləri və avtomobil yolları keçən 



ə

razilər 


10 

Ə

halinin  az  məskunlaşdığı  ərazilər  kənd  təsərrüfatı  əkin 



sahələri 

15 


Çətinliklə gedilən ərazilər (maşınların gedə bilmədikləri yerlər) 

və əhalinin gedib gəlməsi məhdudlaşdırılan xüsusi ərazilər 

20 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

FƏS L III.   Təbii  və  antropogen  radiasiyanın  insan  orqanizminə  təsirinin 

qiymətləndirilməsi və ondan mühafizə yolları. 

 

3.1.  Radiasiya  təhlükəsizliyinin səbəbləri və insan orqanizminə 

təsirinin göstəriciləri. 

Radiasiya  öz  təbiətinə  görə  həyat  üçün  təhlükəlidir.  Hətta  şüalanmanın 

kiçik dozası belə orqanizmdə  baş  verə biləcək  hər hansı  prosesin  mexanizmini 

(tamamilə formalaşmayan) işə sala bilər ki, nəticədə xərçəng və yaxud genetik 

zədələnmələr  baş  verə  bilər.  Cədvəl  10-da  şüalanma  nəticəsində  insan 

orqanizminə  dəyən  ziyan  və  onun  xüsusiyyətləri  verilmişdir.  Radiasiyanın 

böyük  dozalarda  təsir  etdiyi  zaman  orqanizmin  hüceyrələri  dağılır,orqanlar 

zədələnir,nəticədə orqanizm sürətlə məhv olur. 

Böyük şüalanma dozasını tezliklə qeydə alınması o qədər çətin olmasa da, 

kiçik dozada şüalanma təsirlərinin qeydə alınması ,demək olar ki, həmişə böyük 

çətinlik  yaradır.  Bu  bəzi  hallarda  ümumiyyətlə    heç  mümkün  olmur.  Əgər 

müayinə  vaxtı  hər  hansı  bir  effekt  qeydə  alınıbsa,  onun  bilavasitə  orqanizmdə 

kəskin zədələnmə yaratmaq üçün şüalanma dozası müəyyən səviyyədən yuxarı 

olmalıdır.  Lakin.heç  bir  əsas  yoxdur  ki,  ancaq  hər  hansı  konkret  səviyyədən 

yüksək səviyyədə  xərçəng  və  yaxud genetik  aparatın pozulması baş  verə  bilər. 

Bu ilk növbədə orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərindən asılı olur. Elə orqanizmlər 

var ki,orada hətta nisbətən böyük şüalanmanın təsirini ləğv edə bilən reparasiya 

mexanizmi mövcud olur. 

Hal-hazırda  demək  olar  ki,  dünyanın  bütün  radiologiya  ilə  əlaqəli  olan 

alimləri  müəyyən  etməyə  çalışırlar  ki,  hansı  şüalanma  dozasındn  etibarən 

ş

üalanmalar  riskli  hesab  olunmalıdır.  Lakin,  bir  məsələ  aydındır  ki,şüalanma 



dozası  nə  qədər  az  və  onun  təsir  effekti  nə  qədər  gec  biruzə  versə  faydalı 

informasiya bir o qədər gecikir və ya az olur. 



 

Cədvəl 15.

  onlaşdırıcı şüalanmanın orqanizmə təsiri. 

 

Təsirin növü 



Təsirin xüsusiyyəti 

Yüklənmiş 

hissəciklər 

Orqanizmə  daxil  alfa  və  beta  hissəcikləri  hüceyrə 

atomlarının  yanından  keçdikdə  onlarda  qarşılıqlı  təsir 

nəticəsində  öz  enerjilərini  itirirlər.Qamma  şüalanmalarının 

təsiri isə müxtəlif formalarda ola bilər. 

Elektrli qarşılıqlı 

təsir 

Ş

üalanma hüceyrənin atomuna çatandan trilyonda bir saniyə 



sonra bu  atomdan elektron  ayrılır.  Ayrılan  elektronun  yükü 

mənfi  olduğundan  atom  neytral  vəziyyətdən  müsbət 

yüklənmiş  vəziyyətə  keçir.  Bu  proses  ionlaşma  adlanır. 

Qopmuş elektron başqa atomları da ionlaşdıra bilər. 

Fiziki-kimyəvi 

dəyişmələr 

Ayrılmış  elektron  və  ionlaşmış  atom  uzun  müddət  bu 

vəziyyətdə  qala  bilmədikləri  üçün  ionlaşmadan  milyardda 

bir saniyə ərzində onlar çox mürəkkəb reaksiyalarda iştirak 

edirlər.  Nəticədə  orqanizmdə  yeni  molekulalar  yaranır  ki, 

onların  da  “sərbəst  radikallar”  kimi  reaksiyaya  yüksək 

dərəcədə girmək xüsusiyyətləri var. 

Kimyəvi 

dəyişmələr 

Sonrakı  saniyənin  milyonda  biri  ərzində  yaranmış  sərbəst 

radikallar  bir-biri  ilə  və  digər  molekullarla  təbiəti  tam 

öyrənilməmiş  reaksiyalara  girib  yeni  molekulları  əmələ 

gətirirlər. 

Bioloji effektlər  Biokimyəvi  dəyişmələr  şüalanmadan  bir  neçə  saniyə  sonra 

və  yaxud  on  illər  ərzində  baş  verə  biləcək  hadisələr  aiddir. 

Bu  haalda  hüceyrə  tamamilə  məhv  olur  və  yaxud  onda  elə 

dəyişmələr baş verir ki, nəticə xərçəng xəstəliyinə gətirir. 



 

Cədvəl 16.

 Şüalanma dozasının çox təhlükəli qiymətləri. 

Ş

üalanma dozası 



Süalanmanın nəticələri 

100 Qrey və ondan 

yuxarı 

Mərkəzi  sinir  sisteminin  zədələnməsi  ilə  əlaqədar  olaraq 



ş

üalanmadan  bir  neçə  saat  və  yaxud  bir  neçə  gün  sonra 

ölüm halı qeydə alınır. 

10-50 Qrey 

Mədə-bağırsaq traktında daxili qanaxma nəticəsində bir-iki 

həftə ərzində ölüm halı qeydə alınır. 

3-5 Qrey 

Onurğa  beyninin  zədələnməsi  nəticəsində  şüalanmaya 

məruz qalanların 50% bir-iki ay müddətində ölür. 

 

BMT-nin  nəzdində  fəaliyyət  göstərən  atom  radiasiyasının  təsiri  üzrə 



komitəsinin  axırıncı  məruzələrindən  birində  böyük  şüalanma  dozasına  məruz 

qalmış  insanların  orqanizmində  kəskin  dəyişmələri  əks  etdirən  ətraflı  məlumat 

dərc  edilmişdir.  Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  son  20  ildə  belə  informasiya  birinci 

dəfədir ki,verilir. Ümumiyyətlə, radiasiyanın belə təsiri müəyyən bir minimal və 

ya astana qiymətlərindən etibarən başlayır [ 4]. 

nformasiya  əsasən  xərçəng  xəstəliyindən  müalicə  zamanı  şüalanma 

terapiyasının  nəticələrini  əhatə  edir.  Həkimlərin  uzun  illər  müddətində  əldə 

etdikləri  təcrübələr  əsasında  şüalanmanın  hüceyrələrə  təsiri  haqqında  geniş 

informasiya  əldə  olunmuşdur.  Müəyyən  olunmuşdur  ki,  müxtəlif  orqanların 

ş

üalanmaya  reaksiyası  müxtəlifdir.  Bir  sıra  orqanlar  üçün  fərq  olduqca 



böyükdür. Zədələnmənin ağırliq dərəcəsi həmin şüalanma dozasının orqanizmin 

bir dəfəyə və yaxud bir neçə dəfəyə qəbul etməsindən asılı olur. 

 

 


 

Ş

üa  terapiyasında  müxtəlif  orqanların  şüalanma  dozası  (Diaqramma 

P.Rubin,  Q.Qasarellinin  Clinical  Radiation  Pathology,  1968  əsərindən 

götürülmüşdür). 

 

 

 



 

 

 



 

   


 

 

 



 

   


   

 

   



 

   


     

 

 



   

 0              40                  80          120                     160                       200  Qr 

Diaqramda  müayinələrdən  alınan  nəticələr  göstərilmişdir.  Burada 

göstərilən  orqanlar  üçün  buraxıla  bilən  şüalanma  dozasının  qiymətləri 

verilmişdir. Əgər orqan tərəfindən göstərilən doza bir həftə ərzində beş seansda 

qəbul  edilibsə,  bu  şüalanma  təhlükəsiz  hesab  olunur.  Çünki  bu  oqanlar 

göstərilən norma çərçivəsində şüalanmanın təsirinə davamlıdırlar.  

Ş

übhəsiz əgər şüalanmanın dozası çox yüksək olarsa, insan ölür. Bir çox 



mütəxəssislər tərəfindən sübut olunub ki, 100 Qr miqdarında şüalanmanın təsiri 

nəticəsində  beyin  və  mərkəzi  sinir  sistemi  o  dərəcədə  zədələnir  ki,  ölüm  bir 

qayda olaraq bir neçə saat və ya bir neçə gün ərzində baş verir.  

Müxtəlif  dozaların  (100,50,10,5,3  Qr)  fərqləndirici  xüsusiyyəti  ondan 

ibarətdir ki, ölüm hallarının baş vermə müddətləri müvafiq olur. 


Şə

kildən  görünür  ki,  əsas  qanyaradıcı  element  olan  qırmızı  sümük  iliyi 

ş

üalanmaya  daha  həssasdır,  belə  ki,  0,5-1  Qr  şüalanma  aldıqda  bu  orqan  öz 



normal  funksiyasını  itirir.  Lakin  ,  onun  önəmli  xüsusiyyəti  odur  ki,  əgər 

ş

üalanma  hüceyrələrin  çoxunu  sıradan  çıxarmayıbsa  bu  sistem  öz  funksiyasını 



tamamilə  bərpa  edə  bilir.Əgər  şüalanmaya  bütün  bədən  yox,  ancaq  onun  bir 

hissəsi məruz qalıbsa, beyinin salamat qalan hüceyrələri zədələnmiş hüceyrələri 

bərpa edə bilir. 

nsan orqanizmində göz,yumurtalıq və toxumluqlar da şüalanmaya həssas 

orqanlardır.  Məsələn,  toxumluğun  0,1  Qr  şüalanmaya  məruz  qalması  kişilərdə 

müvəqqəti sonsuzluqla,şüalanma 2 Qr-dən yüksək olduqda isə daimi sonsuzluq 

qeydə  alınır.  Qadın  yumurtalıqları  şüalanmaya  daha  həssasdırlar.  Müəyyən 

olunub  ki,  şüalanmanın  dozası  3  Qr-dən  çox  olduqda  qadınlarda  sonsuzluq 

qeydə  alınır.  Gözün  büllur  hissəsi  şüalanmaya  daha  çox  həssasdır.  Şüalanma 

zamanı  məhv  olmuş  hüceyrələr  gözdə  əvvəlcə  katarakta  xəstliyi  yaradır  ,sonra 

isə tamamilə korluğa səbəb olur. Müəyyən olunmuşdur ki, 0,5-dən 2 Qr-ə kimi 

olan şülanmalar göz üçün olduqca təhlükəlidir [ 24].  

Uşaqlar da şüalanmaya olduqca həssasdırlar. Kiçik dozalı şüalanma belə 

onlarda  boy  artımına  mənfi  təsir  göstərir.  Belə  ki,  bir  neçə  həftə  müddətində 

uşaq  10  Qr-ə  kimi  şüalanma  dozası  alarsa,  uşağın  skeletində  müəyyən 

anomaliyalar  meydana  çıxacaq.  Radiasiyanın  belə  təsirinə  heç  bir  minimal 

astana  yoxdur.  Uşaqların  müayinəsi  zamanı  onların  başlarının  terapiyasına 

məruz  qaldıqda  uşaqlarda  dərrakə  zəifləyir.  Uşaqlara  nisbətən  böyüklərdə 

sümük sistemi şüalanmaya daha dözümlüdür [ 22,23]. 

Yaşlı adamın əsas orqanlarının bir çoxu şüalanmanın təsirinə nisbətən az 

həssasdır. Məsələn, böyüklər 5 həftə ərzində 23 Qr-yə kimi , bir ay ərzində isə 

40  Qr-yə  kimi  şüalanma  dozasına  dözürlər.  Sidik  kisəsi  dörd  həftə  ərzində  55 

Qr-ə  kimi  şüalanmaya  dözür.  Ağ  ciyərlər  olduqca  mürəkkəb  bir  orqandır  və 

ş

üalanmaya həssasdır. 



Müalicə  məqsədləri  üçün  şüalanma  dozaları  gələcəkdə  insanların 

xərçənglə  xəstələnməsinə  səbəb  ola  bilər  və  yaxud  sonsuzluq  halları  müşahidə 

oluna bilər. Adətən şüalanma xərçəng xəstəliyi olan şəsxlərə tətbiq edilir.Bunlar 

adətən ümidsiz xəstələr olduğundan onların həyatının az da olsa uzadılması üçün 

bir cəhd kimi qiymətləndirilməlidir. 

Ş

üalanmanın kiçik dozasına məruz qalmış adamların gözlədiyi ən böyük 



təhlükə xərçəng xəstəliyidir. 1945-ci ildə Xirosima və Naqasakinin bombardman 

olunmasından sonra 100000-lərlə adamlar üzərində aparılan müayinə nəticələri 

ə

yani surətdə sübut etdi ki, qeyd olunan xəstəlikdən ölüm halları böyük üstünlük 



təşkil edir. 

BMT-nin  apardığı  araşdırmalar  nəticəsindən  müəyyən  olunub  ki, 

ş

üalanmaya  məruz  qalıb  bütün  bədəni  0,01  Qr  dozasında  şüalanan  insanlarda 



leykozun iki il gizli dövründən sonra açıq dövrü başlayır və şüalanmadan 6-7 il 

sonra maksimal qiymət alır. Sonradan leykoz tədricən azalır və təqribən 25 ildən 

sonra  tamamilə  dayanır.  Orqanizmdə  şişlərin  əmələ  gəlməsi  isə  təqribən 

ş

üalanmadan    10  il  sonra  başlayır  və  sonrakı  20  il  müddətində  getdikcə  artır. 



Çox təəssüf ki, bundan sonrakı illərdə müşahidələrin nəticələri dərc olunmayıb [ 

18,19]. 


Bütün  qeyd  olunanlara  baxmayaraq  insanların  şüalanma  nəticəsində 

xərçəng  xəstəliyinə  tutulması  heç  də  böyük  ehtimallı  məsələ  deyil.  Xərçənglə 

xəstələnmə riskinin etibarlı olması üçün, insanların müayinəsi nəticəsində alınan 

təcrübinəticələrin  bir  neçə  şərti  ödəməsi  vacibdir.  Udulmuş  dozanın  qiyməti 

məlum  olmalı,  şüalanma  bütün  bədənə  eyni  dərəcədə  təsir  göstərməli  və 

bilavasitə  müayinə  olunan  orqan  eyni  dozada  şüalanmaya  məruz  qalmalıdır. 

Ş

üalanmaya məruz qalmış əhali on illər ərzində müntəzəm müayinə olunmalıdır 



ki,  bütün  növ  xərçəng  şişləri  özünü  göstərsin.  Diaqnostika  olduqca  keyfiyyətli 

olmalıdır ki, bütün hallarda xərçəngin bütün növləri aşkar oluna bilsin. 



Hal-hazırda  bir  məsələ  tamamilə  aydındır  ki,  şüalanmanın  elə  minimal 

astanası  yoxdur  ki,  həmin  astanadan  aşağı  qiymətlərdə  xərçənglə  xəstələnmə 

riski  olmasın.  stənilən  aşağı  səviyyəli  şüalanma  insanda  xərçəng  xəstəliyi 

yarada bilər, sonrakı şüalanma isə bu prosesi sürətləndirə bilər. 

kinci aydın olan məsələ odur ki, bu xəstəliyə düçar olma riski şüalanma 

dozasının artması ilə düz mütənasibdir.Doza iki dəfə artarsa xəstələnmə riski iki 

və ondan çox dəfə arta bilər. 

Ə

ldə  olunmuş  məlumatlara  əsasən  müəyyən  olunub  ki,  xərçəng 



xəstəlikləri  işərisində  birinci  yeri  leykoz  tutur.  Bu  xəstələr  adətən  10  il 

müddətində  ölürlər.  Digər  növlərdə  isə  bu  müddət  çox  olur.  BMT-nin 

məlumatlarına görə 1 Qr şüalanma alan 1000 nəfərdən ikisi leykozdan ölür. 

Ş

üalanma  nəticəsində  xərçəngə  ən  çox  tutulan  orqanlar-  qadınların  süd 



vəzisi  və  qalxanabənzər  vəzidir.  BMT-nin  məlumatlarına  görə  şüalanmaya 

məruz  qalan  1000  qadından  10-da  süd  vəzilərinin  xərçəngi,  eyni  zamanda  da 

qalxanabənzər vəzidə xərçəng qedyə alınmışdır [ 5]. 

Ö

lüm hallarının intensivliyinə görə ağ ciyər xərçəngi də xüsusi yer tutur. 



Bu  xəstəlik  ən  çox uran  filiz  mədənlərində  fəhlələr  arasında geniş  yayılmışdır. 

Müəyyən  olunmuşdur  ki,  bu  mədənlərdə  işləyənlərin  aldığı  şüalanma  dozası 

atom bombardmanına məruz qalmış adamlardan 4-7 dəfə yüksək olmuşdur. Bu 

mədənlərdə işləyənlərdən hər 1000 nəfərdən azı 5-i ciyər xərçəngindən ölür. 

Ş

üalanmaya  məruz  qalmış  adamların  digər  orqanlarının  xərçənglə 



xəstələnməsi  nisbətən  az  müşahidə  olunur.  Mədə,böyrək  və  yoğun  bağırsaqda 

qeyd olunan xəstəliklərdən ölmə halları 1000 nəfərdən 1-i təşkil edir [ 20]. 

Yaponiyada  və  digər  ölkələrdə  aparılan  tədqiqat  nəticələrində  ölüm 

hallarının sayının müxtəlif olması ilk növbədə informasiyanın qeyri-dəqiqliyi ilə 

izah olunur. 


Yüklə 0,61 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin