AZƏrbaycan respubl kasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qt sad un vers tet mag stratura m



Yüklə 0,61 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə7/7
tarix21.04.2017
ölçüsü0,61 Mb.
#15053
1   2   3   4   5   6   7

NƏT CƏ VƏ TƏKL FLƏ

 

Radiasiya  qəzası  zamanı  radiasiya  təhlükəsizliyinin  təmin  olunmasında 

aşağıdakılar əsas götürülməlidir: 

-

  radiasiya qəzasının nəticələrini ləğv etmək üçün nəzərdə tutulan tədbirlər 



zərərdən çox fayda verməlidir; 

-

  radiasiya qəzasının nəticələrinin ləğvi üzrə fəaliyyətin növləri və miqyası 



ionlaşdırıcı şüalanma dozasının maksimum azalmasını təmin etməlidir. 

onlaşdırıcı  şüa  mənbələrindən  istifadə  ilə  əlaqədar  fəaliyyət  göstərən 

müəssisə və təşkilatlar aşağıdakı tələbləri yerinə yetirməlidirlər: 

-

  radiasiya  təhlükəsizliyinin  təmin  edilməsinə  aid  bu  Qanunda  və  digər 



normativ  hüquqi  aktlarda  müəyyən  edilmiş  tələblərə,  normalara, 

qaydalara, normativlərə və təlimatlara əməl edilməsi; 

-

  radiasiya  təhlükəsizliyinin  təmin  edilməsi  sahəsində  tədbirlərin 



planlaşdırılıb həyata keçirilməsi; 

-

  ionlaşdırıcı  şüa  mənbələri  hesab  edilən  yeni  (modernləşdirilmiş) 



istehsalat,  texnoloji  proses,  məhsul,  material  və  maddələrə  dair  insan 

sağlamlığı üçün radiasiya təhlükəsizliyi baxımından əsaslandırma işlərinin 

aparılması; 

-

  radioloji  şərait  üzrə  müəssisə  və  təşkilatın  ərazisində,  otaqlarda  və  iş 



yerlərində, həmçinin radioaktiv maddələrin tullantıları üzərində radiasiya 

təhlükəsizliyinin  təmin  edilməsi  ilə  əlaqədar  müntəzəm  olaraq  istehsalat 

nəzarətinin həyata keçirilməsi; 

-

  işçilərin (personalın) fərdi şüalanma dozalarına nəzarət və onların uçotu; 



-

  istehsalat nəzarəti xidməti mütəxəssislərinin, iş icraçılarının, daimi və ya 

müvəqqəti  olaraq  ionlaşdırıcı  şüa  mənbələri  ilə  işləyən  digər  şəxslərin 

attestasiyasının keçirilməsi; 

-

  işçilərin  ilkin  (işə  qəbul  olunarkən)  və  dövri  (müntəzəm)  tibbi 



müayinələrdən keçirilməsi; 

-

  işçilərin  (personalın)  iş  yerində  məruz  qaldığı  ionlaşdırıcı  şüalanmanın 

səviyyəsi  və  onların  aldıqları  fərdi  şüalanma  dozaları  haqqında  onlara 

müntəzəm məlumat verilməsi; 

-

  radiasiya  təhlükəsizliyi  sahəsində  müvafiq  icra  hakimiyyəti  orqanlarına 



radiasiya  təhlükəsizliyi  üçün  qorxu  yaradan  qəza  şəraiti  və  texnoloji 

reqlament pozuntuları haqqında vaxtında məlumat verilməsi; 

-

  radiasiya  təhlükəsizliyinin  təmin  edilməsi  sahəsində  müvafiq  icra 



hakimiyyəti  orqanlarının  qərar  və  sərəncamlarının,  onların  səlahiyyətli 

nümayəndələrinin müvafiq göstərişlərinin yerinə yetirilməsi; 

-

  radiasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sahəsində əhalinin hüquqlarının 



həyata keçirilməsinin təmin edilməsi; 

-

  radioaktiv  şüa  mənbələri  ilə  işləyən  işçilərin  vaxtaşırı  radiasiya 



təhlükəsizlik texnikası qaydaları ilə tanış edilməsi. 

Ə

hali  və  işçilərin  təbii  radionuklidlərin  təsirindən  mühafizəsi  məqsədilə 



aşağıdakı tədbirlər həyata keçirilməlidir: 

1.

  qamma-şüalanmanın  və  torpaqdan  ayrılan  radonun  səviyyəsini  nəzərə 



almaqla binaların və qurğuların tikilməsi üçün zərərsiz (təhlükəsiz) torpaq 

sahələrinin ayrılması; 

2.

  radonun  binaya  daxil  olmasının  qarşısının  alınması  tədbirləri  nəzərə 



alınmaqla bina və qurğuların layihələşdirilməsi və tikilməsi;  

3.

  yaşayış  bina  və  sənaye  (istehsal)  qurğularının  istismara  qəbul  edilməsi 



zamanı  binaların  daxilindəki  havada  radonun,  təbii  radionuklidlərdən  və 

digər 


radioaktiv 

maddələrdən 

qamma-şüalanmanın 

dozasının 

intensivliyinin  nəzərə  alınması,  tikinti  materiallarında  radiasiya 

təhlükəsizliyi üzrə istehsalat nəzarətinin keçirilməsi; 

4.

  bina  və  qurğuların  istismarı  zamanı  otaqlarda  radonun  və  təbii 



radionuklidlərdə  qamma  və  digər  radioaktiv  şüalanmanın  səviyyəsinin 

nəzərə alınması. 



 

 

Radioaktiv  tullantılardan  mühafizə  üsulları  aşağıdakı  kimi  həyata 

keçirilməlidir: 

1.

  Radioaktiv  tullantılar  xüsusi  yerlərdə,  xüsusi  konteynerlərdə 



basdırılmalıdır; 

2.

  Basdırılan  yerlərə  radioaktiv  tullantıların  daşınması  xüsusi  təchiz 



olunmuş avtomobillərlə həyata keçirilməlidir. 

3.

  Aktiblik  dərəcəsi  aşağı  olan  tullantıların  basdırılması  üçün  rezervuar 



tipli  xəndəklərdən  istifadə  olunmalıdır.Onlar  basdırılmazdan  əvvəl 

bərk  hala  salınmalı,  sonra  isə  dərinliyi  300-1000  metr  olan  yeraltı 

ş

axtalarda basdırılmalıdır. 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ə

DƏB YYAT 

 

1.

  Грачев  Н.Н.,Мырова  Л.О.  Защита  человека  от  опасных 

излучений



М,2010. 

2.

  Аврамов Ю.С., Грачев Н.Н., Защита человека от электромагнит 

ных


 воздействий.МГИУ,2006. 

3.

  Шандала М.Аи дрСправочник по электромагнитной безапас-   

ности


 работающих и населения .Воронеж,Истоки,2000. 

4.

  Нормы радиационной безапасности(НРБ-96),М.,Атомиздат. 1999. 

5.

  Ocaqov Q.O. – Radiasiya və kimyəvi mühafizə cihazları.Bakı.2000. 

6.

  Козлов В.ФСправочник по радиационной безапасностиМ,1999. 

7.

  Колесник  А.Г.  Электромагнитный  фон  и  его  роль  в  проблем 

еохраны


  окружающей  среды  и  экологии  человека  .Изв.  ВИЗов 

Физическая



 серия,2000,





9.,с.104. 



8.

  Пашаев А.Ми дрЗащита от радиацииБаку,2004. 

9.

  Холодов  Ю.А.Влияние  магнитного  поля  на  нервную 

систему


.М.,1971. 

10.

  Шаров Ю.Н.,Шубин Н.В.Дозиметрия и радиационная безапаст

ность


.М.,1989. 

11.

  Радиация.Дозы.Эффекты.Рис.Пер.с  англ.Банников  Ю.А.  М.  , 

1990. 

12.

  Проблемы 

безопастности



 

современных



 

мониторов



 

ПЭВМ


//РС,2005,4.c.14-17. 

13.

  Какой телефон безопаснее,Известия,2000. 

14.

  Дибров А.ПЗемное изличение и здоровье человека .Аргументы 

и

 факты.М.,1999. 



15.

  Əzizov B.M., Əliyev M. .- Tətbiqi ekologiya,Bakı,2002. 

16.

  Киринова О.В.Защита от электромагнитного изличения

17.

  

www.google.az

 

18.

  

www.kayzen.az

 

19.

  

www.ekologi.az

 

20.

  

www.wikipedia.org

 

21.

  

www.economy.gov.az

 

22.

  Bəşirov  N.Ə.,Seyidov  E.V.  –  Kompyuterdən  istifadə  haqqında, 

“Azərbaycan məktəbi” jurnalı,1997. 

23.

  Bəşirov  N.Ə.  -  Təlim  prosesi  və  kompyuter  texnologiyaları, 

“Azərbaycan məktəbi” jurnalı,2002. 

24.

  Musayev  T.  -    Kompyuter  və  görmə  orqanı.  “Sağlamlıq  jurnalı”. 

2008. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Həşimzadə Seyid Zeynəb Fətdax qızı 

Ətraf  mühitə və insan sağlamlığına  ionlaşdırıcı şüaların təsirinin 

qiymətləndirilməsi” 

XÜLASƏ 

Dissertasiya işi  ətraf mühitdə təbii və antropogen radiasiya mənbələrinin 

istifadə  səbəblərinə,insan  orqanizminə  və  ətraf  mühitə  təsirinə  və  mühafizə 

yollarına həsr edilmişdir. 

ş

in  əsas  məqsədi  canlı  aləmin  ionlaşdırıcı  şüalara  həssaslığının  ekoloji-



iqtisadi  qiymətləndirilməsindən,sənaye  müəssisələrində  və  digər  ərazilərdə 

elektromaqnit şüalanma  mənbələrinin təyin edilməsi və mühafizəsi yollarından 

,respublikada radiasiya təhlükəsizliyinin təmini vəzifələrindən ibarətdir. 

Dissertasiya işi giriş,üç fəsil,nəticə və ədabiyyat siyahısından ibarətdir. 

I  fəsildə  ətraf  mühitdə  ionlaşdırıcı  şüalanma  mənbələri,onların 

xarakterstikası  və  əhəmiyyəti  göstərilmiş,canlı  aləmin  ionlaşdırıcı  şüalara 

həssaslığı qiymətləndirilmişdir. 

II  fəsildə  sənaye  müəssisələrində  elektromaqnit  şüalanma  təsirindən 

mühafizə  yolları  göstərilmiş,fərdi  və  məişət  avadanlıqlarının  şüalanma  təsirləri 

haqqında  və  maqnit  sahəsinin  neytrallaşması  vasitələri  haqqında  məlumat 

verilmişdir. 

III  fəsildə  radiasiya  təhlükəsizliyinin    səbəbləri  və  onların  insan 

orqanizminə  təsir  göstəriciləri,ionlaşdırıcı  şüalardan  mühafizə  yolları 

göstərilmiş,respublikamızda  radiasiya  təhlükəsizliyinin  təmini  aspektləri 

araşdırılmışdır. 

 


Azərbaycan Dövlət  qtisad Universitetinin magistri Həşimzadə Seyid Zeynəb 

Fəttax qızının magistr ixtisas və elmi dərəcəsi almaq üçün “Ətraf mühitə və 

insan sağlamlığına ionlaşdırıcı şüaların təsirinin qiymətləndirilməsi” 

mövzusunda təqdim etdiyi  dissertasiya işinin 



REFERATI 

Mövzunun aktuallığı :

  nsan fəaliyyəti ilə  törənən elektromaqnit sahələri yalnız 

son  10  ildə  Yerin  təbii  fonu  ilə  müqayisədə  min  dəfədən  də  çox  artmış  və  bu 

sahələrin  diapazonu  kəskin  genişlənmişdir.  Odur  ki,  insanın  elektromaqnit 

sahəsi  ilə  (EMS)  qarşılıqlı  təsiri  problemi  son  vaxtlar  olduqca  aktual  olub, 

radioəlaqə  və  radiolokasiyanın  intensiv  inkişafı,  texnoloji  əməliyyatları  həyata 

keçirmək üçün elektromaqnit enerjisindən istifadə sferinin genişlənməsi, məişət 

elektrik 

və 

radioelektron 



qurğularının 

kütləvi 


yayılması 

(telefonlar,kompyuterlər,mikrodalğalı sobalar,çoxlu sayda digər məişət cihazları 

və  s.)  ilə  bağlıdır.  Problemin  ciddiliyi  onunla  əlaqədardır  ki,  ionlaşdırıcı 

ş

üalanmanın  böyük  dozalarda  təsiri  canlı  hüceyrələri  ciddi  zədələyərək  məhv 



edir  və  bu  da  canlıların  ,ən  çox  da  insanların  ölümü  ilə  nəticələnir,  kiçik 

dozalarda  isə  xərçəng  xəstəliyini  yaradır,  baş  verən  genetik  pozulmalar  isə  bir 

neçə nəsli əhatə edə bilər. 

EM dalğalarının mövcud olduğu 180 il ərzində demək olar ki, onlar insan  

fəaliyyətinin bütün sferalarına daxil olaraq tədricən daha böyük əhəmiyyət kəsb 

etməkdədir.  Qeyd  edilməlidir  ki,  EM  şüalandırıcılarının  növləri,sayı  və  gücü 

daim artmaqdadır. Bu şüalandırıcıların hər biri müəyyən tezliyə və gücə malik  

EM  şüalanmaları  yaradaraq  insan  orqanizmi  üçün    müəyyən  təhlükə  və 

problemlər yaradır. Bu səbəbdən də müasir dövrün əsas problemlərindən biri –

bəşəriyyəti  ionlaşdırıcı  və  qeyri  ionlaşdırıcı  şüalanmalardan  mühafizə  etmək 

məqsədilə  müxtəlif  xüsusi  mühafizə  tədbirlərinin  işlənib  hazırlanması  böyük 

ə

həmiyyət kəsb edir. Bütün bu sadalananlar “Ətraf mühitə və insan sağlamlığına 



ionlaşdırıcı  şüaların  təsirinin  qiymətləndirilməsi”  mövzusunun  öyrənilməsinin 

böyük əhəmiyyət kəsb etməsindən xəbər verir. 

nsan  orqanizminə  və  ətraf  mühitə  radiasiya  şüalanmasının  təsirinə  aid 

dünya  alimlərinin  ,  fizik,bioloq,iqtisadçı  ekoloqların  müxtəlif  elmi  əsərləri 

mövcuddur. Bu sahədə azərbaycan alimlərindən Paşayev A.M., Bayramov A.A., 

brahimov  Z.M.,  Mehdiyev  A.S.,  Əzizov  B.M.,Ocaqov  Q.O.,  digər  ölkələrin 

alimlərindən  Marov  Y.N.,  Şubin  N.B.,  Kolesnik  A.Q.,  klassiklərdən  : 

A,Bekkerel, P. və M. Kürilər ,Xevesini,Makmillan,Siborq,Libin və başqalarının                        

ə

sərlərinə müxtəlif yanaşmalar mövcuddur. 



Müasir şəraitdə elektromaqnit və ionlaşdırıcı şüaların mənbələri , onların 

canlı orqanizmlərə bioloji təsir xüsusiyyətləri və onlardan mühafizə tədbirlərinin 

həyata keçirilmə üsulları digər ölkələrdə olduğu kimi , Azərbaycanda da tətbiq 

olunur.  Bununla  əlaqədar  müəllif  tərəfindən  göstərilən  nəticə  və  təkliflərdə  

ş

üalanmalardan  fərdi  və  kollektiv  mühafizə  üsulları  barədə  müəyyən  



tövsiyyələr verilmişdir. 

Magistr  dissertasiyasının  əsas  məqsədi 

:  elektromaqnit  şüalanma 

mənbələrinin  təsnifatının  verilməsi  ilə  yanaşı,  insan  orqanizminə  təbii  və  süni 

radiasiya 

ş

üalanma 


mənbələrindən 

mühafizə 

üsullarının 

rolunun 


qiymətləndirilməsindən ibarətdir. 

Dissertasiya  işində  qarşıya  qoyulmuş    məqsəddən  irəli  gələrək  aşağıda 

göstərilən məsələlərin tədqiqi  nəzərdə tutulmuşdur. : 

-

  Elektromaqnit  və  ionlaşdırıcı  şüaların  mənbələri  və  onların 



qiymətləndirilməsi  

-

  Ətraf mühitdə radiasiya və onun əsas xarakteristikaları. 



-

  Elektromaqnit  şüalanmanın  (EMŞ)  bioloji  obyektlərlə  qarşılıqlı 

ə

laqəsinin xüsusiyyətləri. 



-

  Elektromaqnit şüalanmanın neytrallaşdırılması əməliyyatları. 



-

  Radiasiyanın insana təsiri və ondan mühafizə yolları. 

-

  Sənaye tezlikli elektromaqnit şüalanmasının normallaşdırılması. 



Dissertasiya işinin predmeti :

 elektromaqnit və ionlaşdırıcı şüaların bioloji təsir 

xüsusiyyətləri  və  onların  insan  orqanizminə  təsirinin  qiymətləndirilməsi,  işin 

obyekti – bütün ətraf təbii mühit,canlılar və insanlardır. 



Tədqiqatın elmi yeniliyi : 

-

  Elektromaqnit şüalanmalarından ehtiyatlı olma vasitələrinin tətbiqi ilə 



sənaye tezlikli elektromaqnit şüasından mühafizənin təmin olunması. 

-

   Müxtəlif  tezlikli  elektromaqnit  şüalanmasının  ölçü  üsulları  və 



avadanlıqları, onların haqqında məlumatların verilməsi. 

-

   Maqnit  sahələrindən  mühafizə  üçün  məsafədən  idarə  etmə 



vasitələrindən  istifadə  etməklə  xüsusi  bloklaşdırıcı  qurğuların  tətbiq 

olunmasına nail olmaq və s. 

Dissertasiya  işinin  metodoloji  və  nəzəri  əsaslarını  iqtisad,  ekologiya, 

fizika,  biologiya  elmlərinin  klassiklərinin  əsərləri,  Azərbaycan  və  xarici  ölkə 

alimlərinin  ,  insan  orqanizminə  radiasiya  şüalanmasının  təsirinə,  elektromaqnit 

ş

üalanma  mənbələrinə  ,  ətraf  mühitin  mühafizəsi  problemləri  ilə  məşğul  olan 



mütəxəssislərin elmi-tədqiqat işləri, ÜST  və digər beynəlxalq təşkilatların EM 

ş

üalanması  ilə  bağlı  qəbul  etdikləri  hüquqi  sənədlər  ,  qərar  və  sərəncamlar, 



analitik materiallar, müxtəlif statistik  məlumatlar mənbələri təşkil edir. 

Dissertasiya  işinin  birinci  fəslində    ətraf  mühitdə  təbii  və  antropogen 

radiasiya mənbələri, onların xüsusiyyətləri və istifadə  sahələri araşdırılır.  

Dissertasiyanın  ikinci  fəsli  fərdi  və  məişət  avadanlıqlarının 

ş

üalanmasından  mühafizəyə  həsr  edilmiş,  maqnit  sahəsinin  və  elektromaqnit 



ş

üalanmasının  təsirindən  mühafizə  və  onun  neytrallaşdırılması  məsələləri 

araşdırılmışdır. 


Dissertasiya  işinin  üçüncü  fəslində  radiasiya  təhlükəsizliyinin  səbəbləri, 

onların  insan  orqanizminə  təsiri,  ionlaşdırıcı  şüalardan  və  radioaktiv 

tullantılardan 

mühafizə 

yolları 

göstərilmiş, 

respublikada 

radiasiya 

təhlükəsizliyinin təmini ilə əlaqədar  tövsiyyələr verilmişdir. 

 Tədqiqatın  aparılması  üçün  informasiya  mənbəyi  kimi  müəllif 

Azərbaycan  Respublikası,  Rusiya  Federasiyası    və  digər  ölkə  müəlliflərinin 

monoqrafik  əsərləri  və  digər  elmi  ədəbiyyat  ilə  yanaşı,  Ekologiya  və  Təbii 

Sərvətlər Nazirliyinin rəsmi materiallarından ,  sveç standartlarından, Yaponiya 

, ngiltərə,Almaniya  və  digər  ölkələrdə  aparılan  xüsusi  tədqiqat-araşdırma 

mərkəzlərinin  məlumatlarından  ,  müxtəlif  internet  saytlarının  iqtisadi,  ekoloji 

materiallarından və s. mənbələrdən istifadə etmişdir. 

      Dissertasiya işinin sonunda aşağıdakı nəticə və təkliflər verilmişdir. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Yüklə 0,61 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin