AZƏrbaycan respublikasi məDƏNİYYƏt və turizm naziRLİYİ



Yüklə 254.09 Kb.
PDF просмотр
səhifə1/3
tarix29.05.2017
ölçüsü254.09 Kb.
  1   2   3

 



AZƏRBAYCAN  RESPUBLİKASI 

MƏDƏNİYYƏT VƏ TURİZM NAZİRLİYİ 

F. KÖÇƏRLİ ADINA RESPUBLİKA UŞAQ KİTABXANASI 

ELMİ-METODİKA ŞÖBƏSİ 

 

 



 

 

 



 

  

 



22 may Beynəlxalq Biomüxtəliflik gününə həsr 

edilir 

 

 

 



 

 

 



 

                  Biomüxtəliflik – dünyanın mədəniyyət rəngləri

 

                                                       metodik vəsait 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

                                                             

 

 

 



 

 

 



                                                           

Bakı 2014 

  

 

 

Redaktor:     Şəhla  Qəmbərova  -  F. Köçərli adına Respublika 



                       Uşaq  Kitabxanasının direktoru 

 

Tərtib edəni:  Nərgiz Məcidova – F.Köçərli adına Respublika Uşaq 

                         Kitabxanası  elmi-metodika şöbəsinin baş kitabxanaçısı 

 

 Korrektor:     Məmmədli Ruhiyyə - F.Köçərli adına Respublika Uşaq 

                        Kitabxanası elmi-metodika şöbəsinin müdiri 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 



 

 

Azərbaycan Respublikasında bioloji müxtəlifliyin qorunması və davamlı  istifadəsinə dair   



Milli Strategiya və Fəaliyyət Planının təsdiq edilməsi haqqında    Azərbaycan Respublikası 

Prezidentinin  Sərəncamı: 

 

BMT-nin «Bioloji müxtəliflik haqqında» Konvensiyasının 6-cı maddəsinə uyğun 



olaraq  qərara alıram: 

 

1.  Azərbaycan  Respublikasında  bioloji  müxtəlifliyin  qorunması  və  davamlı  istifadəsinə 

dair Milli Strategiya və Fəaliyyət Planı təsdiq edilsin (əlavə olunur). 

2.  Azərbaycan  Respublikasının  Nazirlər  Kabineti  bu  Sərəncamdan  irəli  gələn  məsələləri 

həll etsin. 



3. Bu Sərəncam dərc edildiyi gündən qüvvəyə minir. 

 

                                                    Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev.  

                                                                                    Bakı şəhəri, 24 mart, 2006-cı il. 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

Tərtibçidən: 



Əgər yer üzündə biomüxtəliflik tamamilə 

məhv olsaydı, insan birbaşa və ya dolayısı 

yolla təbiətdən əldə etdiyi ərzaq və təsərrüfat 

məhsullarını tapmaz, ozon qatı yox olar,nəfəs      

almaq çətinləşər, iqlim həyat üçün dözülməz           

hala düşərdi. 

 

Dünyanın  ən  böyük  möcüzəsi  sayılan  insana,  yaşaması  üçün    Allah  tərəfindən  bir 



çox nemətlər verilmişdir. Bu nemətlərin hamısı Təbiətdə cəmlənmişdir.

 

İnsanın yaşaması 



və sağlamlığı da elə təbiətin əsasını təşkil edən bu təbii sərvətlərin mövcudluğu ilə ölçülür.  

Onları  qorumaq  və  necə  istifadə  etmək  isə  bizlərdən  asılıdır.  Çünki  təbiət  insanların 

yaşaması  və  yaratması  üçün  lazımdır.  O,  insana    qidanı,  havanı,  mineral  sərvətləri,  göz 

oxşayan  gözəllikləri  təmənnasız  verir:  Bu  təbii  sərvətlərin  mühüm  tərkib  hissəsini  də 

bioloji müxtəliflik təşkil edir. Bioloji müxtəliflik bütün yaşayış mühitlərində, o cümlədən 

quruda, dənizdə və digər su ekosistemləri və ekoloji komplekslər də daxil olmaqla, bütün 

canlı orqanizmlərin  növ  müxtəlifliyi  deməkdir.  O,  həyatın  mövcudluğunun  əsasını təşkil 

etməklə, insanların ərzaq, geyim, enerji və digər materiallarla təmin edir. Ona görədə  biz 

təbiətlə düzgün davranmalı onunla bir növ dostluq etməliyik. Xırda həşəratlardan tutmuş 

dəniz heyvanlarına qədər hər bir canlıya qayğı ilə yanaşmalıyıq. Bilməliyik ki, heyvanlar, 

bitki  örtüyü  insansız  yaşaya  bilər,  biz  isə  onlarsız  heç  bir  gün  də  belə  yaşaya  bilmərik. 

Buna  görə  Birləşmiş  Millətlər  Təskilatı    biomüxtəliflik  anlayışı  haqqında  məlumatların 

daha  geniş    ictimaiyyətə  təqdim  edilməsi  üçün  hər  il  may  ayının  22-ni  beynəlxalq 

biomüxtəliflik  günü elan etmişdir. Həmin gün 22 may -  biomüxtəlifliyin qorunması ilə 

əlaqədar olaraq  bir çox ölkələrin tərbiyə müəssisələrində, kitabxanalarında, məktəblərində 

məktəblilər  arasında    oyunlar,    yarışlar  müxtəlif  fəaliyyətlər  şəklində  qeyd  edilir. 

Kitabxanamız  da  bir  mədəniyyət    müəsisəsi  olaraq    bu  işdə  bir  sıra  təbliğat  formaları  - 

rəsm sərgiləri, slayd nümayişləri, monitorinqlər, konfranslar və s. tədbirlər təşkil edir.   Bu 

tədbirləri  həyata  keçirməklə  biz  gənc  nəslin  təbiətdə  biomüxtəliflik  anlayışı,  onun 

qorunması,  təbiətin  verdiyi  nemətlərin  qədrini  bilmək,  canlıları  sevmək,  düşüncələrini 

aşılanmasına köməklik etmiş oluruq. ―22 May Beynəlxalq Biomüxtəliflik günü‖ ilə bağlı 

hazırladığımız bu vəsait oxucuları təbiətdə növ müxtəliflikləri, onların qorunması, insanın 

yaşamasında rolundan,  xalqların mədəniyyətinin inkişafına   təsirindən söhbət açacağıq. 

 

 



 

            

 

 

                                                

 

                                             Biomüxtəliflik nədir?

  

 

Bioloji müxtəliflik bütün yaşayış mühitlərində, o cümlədən quruda, dənizdə və digər 



su ekosistemləri və ekoloji komplekslər də daxil olmaqla, bütün canlı orqanizmlərin növ 

müxtəlifliyi  deməkdir.2000-ci  il  dekabrın  20-də  BMT-nin  Baş  Assambleyası  55/201 

nömrəli  qətnaməsi  ilə  22  may  tarixini  Bioloji  müxtəliflik  üzrə  Konvensiyanın  qəbul 

olunması,  həmçinin  ―Beynəlxalq  bioloji  müxtəliflik  günü‖  elan  etmişdir.  Əvvəllər  19 

dekabr  1994-cü  il  tarixli,  44/119  nömrəli  qətnamə  ilə  həmin  gün  dekabrın  29-da  qeyd 

olunurdu. Azərbaycan isə biomüxtəliflik üzrə Konvensiyaya 2000-ci ildə qoşulmuşdur.

 

    Bizim  taleyimiz  ekosistemin  məhsuldarlığından  və  saglamlığından  asılı  olduğundan 



dünyada  Biomüxtəlifliyin  qorunması  irqindən,  dinindən,  rəngindən  asılı  olmayaraq  hər 

birimizin borcudur. Bu baxımdan təbiətdə canlıların qorunması təbliğinə istiqamətlənmiş 

22 may Beynəlxalq biomüxtəliflik gününü Avropanın bir çox ölkələri qeyd edirlər.1992-ci 

ildə  BMT-nin  təşəbbüsü  ilə  Rio-de-Janeyro  şəhərində  keçirilmiş  konfransda  qeyd 

olunduğu kimi:  ―Dünyanın gələcəyi, inkişafı ekoloji problemlərin necə həll olunmasından 

asılı olacaqdır‖.    

                                        Azərbaycanda biomüxtəliflik: 

Azərbaycan  Respublikası  Qafqaz  regionunda  ən  zəngin  təbii  sərvətlərə  malik 

ölkədir.  Bioloji  müxtəlifliyinə  görə  Azərbaycan  dünyada  özünəməxsus  yerlərdən  birini 

tutur.  Burada  zəngin  bitki  və  heyvan  növləri  cəmlənmişdir.  Müasir  Azərbaycan  faunası 

18000 canlıdan ibarət olub məməlilərin 97 növünü əhatə edir, bunlar 7 dəstəyə, 22 ailəyə 

və  39  cinsə  daxildir.  Təkcə  onurğalılar  faunamızda  700  növlə  təmsil  olunmuşdur. 

Respublikanın  quş  faunası  357  növ  və  yarımnövü  əhatə  edən  17  dəstəni  təmsil  edir.  

Azərbaycanın su hövzələrində balıqların 10 dəstəyə, 16 ailəyə aid olan 100-ə yaxın növ və 

yarımnövü  yaşayır.    Azərbaycanın  həşəratlar  aləmi  də  son  dərəcə  zəngin  olub  25  minə 

yaxın növü əhatə edir. 

Azərbaycan    florasının  biomüxtəlifliyinə  isə  dərman,  efiryağlı,  dekorativ,  meyvə, 

texniki  və  digər  faydalı  bitkilər  daxildir.  Təəssüflə  qeyd  etmək  lazımdır  ki,  insanın 

uzunmüddətli  düşünülməz  təsərrüfat  fəaliyyəti  nəticəsində  respublikamızın  bitki 

örtüyünün  bioloji  müxtəlifliyi  deqradasiyaya  məruz  qalmış,  dəyişilmiş,  kasatlaşmış, 

azalmış, bəzən məhv edilmişdir. Bitki örtüyünün bioloji müxtəlifliyinin pozulması və ya 

məhv  edilməsi  ilə  əlaqədar  respublikamızın  bəzi  regionlarında  müasir  bitki  örtüyünün 

bioloji  müxtəlifliyi  müasir  iqlimə  uyğun  gəlmir.  Bunu  aşağıdakı  misallarla  izah  etməyə 

çalışaq. 



Keçiriləcək tədbirlər

:

HƏR KƏS ÜÇÜN KİFAYƏT  QƏDƏR,  TƏMİZ   SU.

  

Təbiətdə 

biomüxtəlifliyin 

tarazlığının 

qorunub 

saxlanmasında 

müəyyən 

təbliğat 

işlərinin  xüsusi  rolu  var.  Bir  kitabxana  sistemi 

olaraq  gənclərlə  işlədiyindən  kitabxanalarda  ilk 

öncə  ekoloji  tərbiyənin  düzgün  qurulması  əsas 

götürülür. 

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, bioloji müxtəliflik 

dedikdə bütün yaşayış mühitlərində, o cümlədən 

quruda, dənizdə və digər su ekosistemləri və 

ekoloji komplekslər də daxil olmaqla, bütün canlı 



 

orqanizmlərin növ müxtəlifliyi nəzərdə tutulur. Bu da o deməkdir ki, təbiətdə 



biomüxtəlifliyin qorunması insanlar üçün daha vacibdir. Bunun üçün  təbiətlə düzgün 

davranmalı, onu sevməliyik. Əyani təbliğat formalarından olan mövzuyla bağlı 

bukletlərin, kitab əlfəcinlərin hazırlanması oxucular üçün  təbiəti sevmək, onu necə 

qorumaq lazım olduğunu öyrənməyə kömək olan vasitələrdən olar. Mütəmadi bukletdə 

mövzuyla bağlı ədəbiyyat siyahısının verilməsi  oxucuların bu mövzuda  mütaliəyə 

marağının artması, onların kitabxanaya cəlbinə də yaxından köməklik göstərir. 

 

Məktəbəqədər yaşlı oxucular uşaqların ekoloji tərbiyəsində ilk növbədə uşaqların 



gözəllik, estetik zövqünün daha üstün olduğunu nəzərə alaraq, təbiətin gözəlliklərindən 

danışmaqla təbiəti onlara sevdirmək lazımdır. Ekoloji tərbiyənin düzgün qurulmasında yaş 

həddi nəzərə alınaraq kitabxanaya gələn oxucularla təbii sərvətlərin və heyvan növlərinin 

insanların düzgün olmayan fəaliyyəti nəticəsində məhv edilməsinin nəticəsi haqqında 

müxtəlif söhbətlər, filmlər, nağıllar. CD formasında nümayiş etdirilir. 

  

Bioloji müxtəlifliyin qorunması üçün görülən işlərdən biri kimi  oxuculara təbiət 



haqqında yazılan şeir və hekayələrlə tanış etməyin də xüsusi əhəmiyyəti var. M.Ə Sabirin 

―Ağacların bəhsi‖; N. Gəncəvinin ―İlin fəsilləri‖ şeiri fəsil dəyişiklikləri haqqında uşaqlara 

müəyyən məlumatlar verir, onlarda təbiətə sonsuz sevgi oyadır.Bu işin daha bir 

formalarından biridə təbətsevər şairlərin, yazıçıların dəvəti ilə kitabxanada keçirilən 

görüşlərdir. 

 

 Kitabxanada keçirilən viktorinalar da biomüxtəlifliyin qorunmasında uşaqlara 



təbiəti sevdirməyə xüsusi kömək edir. Kiçikyaşlı uşaqlar üçün zalda təşkil edilən sərgidə 

qoyulan şəkillər:1.Quşlar qəfəsdə 

                           2.Quşlar heyvanxanada 

                           3.Quşlar təbiətdə 

 Kitabxanaçı:    Uşaqlar sizcə bu şəkillərdən hansı düzgündür? 

                                          Uşaqlar kitabxanaçı ilə öz fikirlərini bölüşür 

 Kitabxanaçı:   Uşaqlar gəlin bir hekayəyə qulaq asaq və düzgün nəticə çixardaq:  

                          Bir gün bir oğlan suyun kənarındakı gölməçədə balaca bir qurbağa gördü.   

                          Ona yazığı gəldi.Onu götürüb evə gətirdi. Evdə onu pambığa büküb               

                          qutuya qoydu. 

 Oğlan:             Hə, qurbağa indi mənim evimdə isti bir yerdə yatacaqsan. 

Kitabxanaçı:    Qurbağa  bundan heç sevinmədi. Balaca oğlan qutunu açanda gördü ki,   

                         qurbağa az qalır ölsün. O, güclə nəfəs alır. Oğlan tez qurbağanı gölməçəyə   

                         atdı, qurbağa dirildi. 

 

                 Uşaqlar sizcə qurbağa balası nə üçün ölümcül halda idi? 



Çünki hər bir canlının yeri onun doğulduğu evidir. Qurbağalarıda sudan ayırmaq olmaz. 

 

Güllü-çiçəkli bağça. Çiçəklər baş-başa verib oxuyurlar:



 

Aparıcı:  Mayın çiçəkləriyik, 

                 Gözəl-göyçəkləriyik. 

                 Necə xoş ətrimiz var! 

                 Hər yanda xətrimiz var! 

                 Kim tanımır kim bizi? –  

                 Mixəkgülü, incigülü, 

                 Qızılgülü, nərgizi.                                                                                                                                                                                                               


 

Qızılgül:       A!.. Eşidənlər elə bilərlər ki, lovğalanırıq. 



Nərgiz:         Doğurdan a, mənim lovğalıqdan acığım gəlir. 

Mixəkgülü:  Mənimdə. 

İnciçiçəyi:    Elə mənimdə 

                                               Kəpənək səhnəyə gəlir: 

Kəpənək:      Salam. 

Çiçəklər:       Salam ay kəpənək. 

Kəpənək:      Bayaqdan sizə qulaq asırdım, siz heç lovğalanmırdınız. 

Çiçəklər:       Sağ ol kəpənək. Sən doğurdanda göyçəksən. 

Kəpənək:      Xoş sözlər üçün sağ olun. (uçub gedir) 

Çiçəklər:      Yaxşı yol! 

Arı:               Öz nəğməm var mənimdə 

                      ZZZI......zzzzzzz.... 

                      Heç vaxt düşməz dilimdən 

                      Vızhavızla, uçaram, 

                      Kim toxunsa sancaram. 

                      Xortumluyam fil kimi. 

                      Əlvan güldən, çiçəkdən 

                      Bol şirə çəkərəm mən. 

 

 

 



Bioloji müxtəlifliyin qorunması üçün lazım olan əsas şərtlərdən biridə insanların 

təbiətlə düzgün davranış qaydalarını bilmələridir. Uşaq kitabxanası olaraq bu qaydalarla 

kiçikyaşlı oxucuları tanış etmək üçün kitabxanada təşkil edilən mövzu günlərinin də 

xüsusi əhəmiyyəti vardır. Mövzu günü ilə bağlı oxuculara təbiətlə davranış qaydaları 

haqqında əyani söhbətlər aparılır, sərgilərlə tanış edilir, təbiətlə davranış qaydalarından  

bəhs edən müxtəlif  slaydlar, nümayiş  etdirilir. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

“Su  təmiz  həyatdır”  adlı  söhbətdə  onlara  suyun  həyat  əhəmiyyətindən  danışırıq:  Su 

olmasaydı şübhəsiz  hər  yan  səhralardan   ibarət  olardı.  Dənizlərin  yerində  dibsiz  və  

ürpədici    çuxurlar    qalardı.  Göy    isə buludsuz   və    çox   əcaib    şəkildə   görünərdi.  Su o 

nemətdir ki, həyatın yaranması və var olmağımızın əsas səbəbidir.

 

Yer  üzündəki  həyatın  



təməli  olan  suyun  yaranması  əslində  çox  çətin  bir  prosesdir. Suyu  yaradan hidrogen 

və    oksigen    molekullarının    reaksiyaya    girməsi  üçün    yüksək    tempratur    lazımdır. 

Planetdə  mövcud  olan  su  buxarlanaraq  atmosferə  yüksəlir, oradan da  yağıntı  halında  

yenidən    yerə    qayıdır.  Yəni    onun    miqdarı      dəyişmir,  sadəcə    olaraq    dövr    edir. 

Dünyamızın  üçdə  iki  hissəsi    həyat    üçün    özəl    olaraq    seçilmiş  bir    maye  –  su    ilə  

örtülüdür.    Yer    üzündə    yaşayan  bütün    canlıların    bədənləri  isə  50  –  95%    nisbətində  

sudan ibarətdir. Suyun  qaynama  tempraturuna  yaxın  istiliyə  malik  bulaqlarda  yaşayan   

bakteriyalardan    tutmuş,    əriməkdə      olan    buzların    üzərindəki    bəzi    yosunlara    qədər  

suyun    olduğu    hər    yerdə      və    hər    tempraturda    həyat  vardır.    Yağışdan    sonra  

yarpaqların  üzərində   qalan   su  damcılarında  da  minlərlə  mikroskopik  canlı  yaşayır, 

çoxalır  və    ölür.    Burada  gənc  nəslə  çirkli  suyun  insan    üçün  zərərindən,  təmiz  suyun 

sağlamlıq üçün qiymətindən danışılır. Əsasən, su, su sərvətlərindən olan balıq, su quşları 

və s. heyvanların yaşam mənbəyidir. Onlarsa insanların əvəzsiz qida mənbəyi hesab edilir. 

Suyun çirklənməsi isə su heyvanlarının zəhərlənməsi ilə insanların sağlamlığı üçün böyük 

təhlükə sayılır. 

 

Sonda belə nəticəyə gəlinir ki, suyun təmizliyinin qorunması ilə isə bütün dünya 



xalqları məşğul olmalıdır.

 

Gəlin  yaşadığımız  ərazini  layiqincə  qoruyaq, ana  təbiəti  



sevək,  onu  qiymətləndirək, Allahın  bizə  bəxş  etdiyi  gözəllikləri  layiqincə  

qiymətləndirək. Onsuzda  bir tərəfdən  çirklənən  təbiətimizi  biz  daha  da  korlamayaq.  

Yaradanın  bizə  nəsib  etdiyi  gözəllıkləri  duyaq, anlayaq və  ona  daim  şükr   edək.   Və  

bir  şeyi  anlayaq  ki,  susuz  həyat  olmayıb,  olmayacaqdırda.  Odur  ki,  bu  təbii  

resursların  əsasən  də  suyun  mahiyyətini  anlayaq  onu  düzgün  qiymətləndirməyi  və  

düzgün  istifadə  etməyi  bacaraq.  Allah  heç  kimi  susuzluqdan sınağa  çəkməsin.İnsan  

ömrü  susuz  beş  gün  belə  yaşaya  bilməz. 

Kitabxanada rəsm müsabiqələrinin keçirilməsi-nin də xüsusi əhəmiyyəti vardır.  



“Əgər  su  olmasaydı  yer  üzü  necə   görünərdi?”  Belə bir başılıq altında kitabxanada 

təşkil olunan, rəsm müsabiqəsinin məqsədi iştirakçı 

olan  hərbir  yeniyetmənin  susuz  dünyanı  necə 

təssəvvür etdiyini öyrənməkdir. Həmçinin müsabiqə 

suyun  həyati  əhəmiyyəti,  su  və  su  ekosistemlərinin 

qorunmasının  vacibliyini  uşaqlara  aşılayacaqdır. 

Müsabiqənin 

keçirilməsi 

üçün 

kitabxanada  



müsabiqənin  keçirilmə  vaxtı yazılmış elan vurulur. 

Elan 


istifadəçilərin 

daha 


çox 

olduğu 


kitabxananımızın  internet  saytında    yerləşdirilir.  Xidmət  şöbəsinin  işçiləri  oxucuları  bu 

müsabiqə  haqqında  məlumatlandırıb,  iştirak  etməyə  həvəsləndirir.  Ən  maraqlı  rəsm 

müəllifi isə sonda kitabxana tərəfindən mükafatlandırılır. 

  

Kiçikyaşlı  oxucularla  təbiətdə  müxtəlif  dərman  bitkilərin  faydasından  bəhs  edən 



səhnəciyin hazırlanması məqsədəuyğundur. 

İlk öncə kitabxanaçı suallarla başlayır 



 

Kitabxanaçı:   Uşaqlar hansı bitkiləri tanıyırsınız? 

                         Bitkilərin insan üçün nə faydası var? 

                         Onlar bizə lazımdırmı? 

                         Bitkilər məhv olsa nə baş verər? 

 

Sual-cavabdan sonra kitabxanaçı uşaqlara bitkilər haqında geniş məlumat verilir. 



―Bitkilər bizim həyatın bəzəyidir. Onların əhatəsində yaşamaq çox insanlara böyük həzz 

verir.  Onlar  həmdə  bizlərüçün  oksigen  mənbəyidir.  Gündəlik  yediyimiz  çörəyidə  bizlərə 

təbiət yetişdirir. Çörək insanın yaratdığı elə bir nemətdir ki, həyatı onsuz təsəvvür etmək 

olmaz.  Əvvəlcə  yer  şumlanır,  buğda  əkilir.  Əmələ  gələn  sümbülləri  kombaynla  yığıb 

dəyirmanlara  daşıyırlar.  Üyüdülmüş  buğda  un  olduqdan  sonra  çörək  zavodlarında 

bişirilməyə göndərilir. Xalq şairi Səməd Vurğun çörək haqqında belə demişdir: 

                          Torpağa düşməsin havayı bir dən, 

                          Çörək bol olarsa, basılmaz Vətən.  

Ona görədə çörəyin qədrini bilmək lazımdır. 

 

Bitkilər  insanları  müalicə  etmək  üçün  də  çox  faydalıdır.  Dünyada  olan  bütün 



xəstəliklərin  dərmanı  təbiətdə  var.  Məktəbəqədər  uşaqlarla  bitkilərin  faydası  haqqında 

səhnəcik təşkil etmək daha maraqli olar. 



Kitabxanaçı: Heç xəstələndiyiniz zaman dərman içmisiniz? Bilirsiniz bu dərmanların   

                       çoxu təbiətdə var. Sən demə hər bir xəstəliyin müalicəsi üçün öz bitkisi   

                      var. Təbiət həmdə şəfaverici qüvvəyə malikdir. Gəlin Doktor Aybolit    

                      həmin dərman bitkiləri ilə bizi tanış etsin.  



                         ( Həkim Aybolit  əlində bitkilərin şəkilləri səhnəyə çıxır. ) 

Aybolit:             İştahan pisdir zəncirotu ye. 

                          Mədən ağrıyır bağayarpağı dəmlə iç. 

                          Soyuqdəymən varsa, bağayarpağı dəmlə iç. 

                          Əlində yara varsa yenə bağayarpağı qoy. 

                          Boğazın ağrıyırsa gülxətmi dəmlə iç. 

                          Dazıotu isə yanığa dərmandır. 

       Kitabxanada  aparılan  tövsiyə  xarakterli  icmallar  da  böyük  önəm  daşıyır.  Şagirdlərlə 

işləyən orta məktəb müəllimləri ilə icmal zamanı  məlumat-biblioqrafiya şöbəsi tərəfindən 

hazırlanmış  biomüxtəliflik  mövzusunda  biblioqrafik  məlumatlardan,  bu  mövzuda 

hazırlanmış ədəbiyyat siyahılarından istifadə edilir, onlara   “təbiətin qorunması”, 



“sağlamlıq və biz”, “ətraf mühitin mühafizəsi yolları” mövzusunda tovsiyə 

ədəbiyyatları verilir. İcmal zamanı həmçinin biomüxtəliflik və onun qorunması 

haqqında qəbul edilmiş dövlət qanunları  və proqramları ilə də onları tanış edə 

bilərik. Bu qanunlar  - 

2000-ci ilin yanvarında  Monrealda Bioloji Müxtəliflik  haqqında Konvensiyaya 

Əlavə Protokolun qəbul edilməsi, 

1998-ci ilin iyun ayında Danimarkanın Orhus şəhərində qəbul edilmiş 

Orhus konvensiyası, 

2000-ci il dekabrın 20-də BMT-nin Baş  Assambleyasının 55/201 nömrəli 

qətnaməməsi ilə 22 may tarixini Bioloji müxtəliflik üzrə Konvensiyasının qəbul 

olunması, Azərbaycanda isə bu sahədə:  

 ―Bitkilərin genetik ehtiyatlarına dair‖ Dövlət Proqramı,  



10 

 

 ―Ətraf mühitin mühafizəsi üzrə Milli Fəaliyyət Planı‖,  



 ―Ekoloji cəhətdən dayanaqlı sosial - iqtisadi inkişafa dair Milli Proqram‖  

və digər qəbul  edilmiş  proqramlar   haqqında  məlumatlandırırıq.  Onları  Dünya  Mühafizə 

İttifaqına biomüxtəlifliyin sürətlə azalma  səbəbləri ilə tanış edirik: 

• Ətraf mühitin çirklənməsi 

• Qlobal iqlim dəyişikləri 

• Səhralaşma 

• Əhalinin artımı ilə əlaqədar istehlakın çoxalması 

• Tələsik təbii ehtiyatlardan istifadə 

 

Şifahi  təbliğat  formalarının  kitabxanada  geniş  yayılmış  fоrmalarından  biri  olan 



―Sual-cavab gеcələri‖ və disskusiyaların gənc oxucularda təbiət və biomüxtəliflik,  onun 

qorunması  haqqında biliklərinin genişləndirilməsində əvəzsiz rolu var. Qoyulan sualların 

əhatəli  şəkildə  işıqlandırılmasının  təmin  edilməsi  üçün  bu  sahə  üzrə    mütəxəssislər  cəlb 

olunan sual-cavab gecəsində, təbiətdə biomüxtəlifliyin məhv olmasının qarşısının alnması 

yolları haqqında danışılır,  “Təbiət canlılara nə üçün lazımdır ”,“Təbiəti qorumaq nədir”. 

“Hazırda  təbiəti  hansı  rəngdə  görürük”,  və  s.  suallar  ətrfında  müzakirələr  edilir. 

Biomüxtəliflik qlobal əhəmiyyətli bir mövzu olduğu üçün ―Sual-cavab‖ gecələrinin təşkili 

prosesi  zamanı  ilk  öncə  sual-cavab  gеcəsinin  keçiriləcəyi  yеr  və  vaхt  göstərilən  еlan 

hazırlanır.  Vеrilən  suallara  daha  məzmunlu  cavab  vеrmək  üçün  sual-cavab  gеcələrində 

əyani, illüstrasiyalardan istifadə edə, həmçinin bəzi məsələlərin geniş daha aydın izahını 

tapmaq  üçün  iştirakçıları“Azərbaycanda  ev  heyvanlarının  biomüxtəlifliyi”,“Xəzər 



dənizinin  və  sahilyanı  ərazilərin  ekologiyası”,tövsiyyə  xarakterli  ədəbiyyatlarla  tanış 

edirik.  Bu  məsələlərin  gеniş  izahı  vеrilmiş  ədəbiyyatı  dinləyicilərə  tövsiyə  еtmək  çох 

faydalıdır. Cavabların gеcədə iştirak еdənləri nə dərəcədə qanе еtdiyini öyrənməklə, gələn 

sual-cavab gеcəsini bu işdə hansı mövzuya həsr еtmək lazım gəldiyini öyrənməklə tədbiri 

yekunlaşdırırıq. 

 

Konkret  mövzuya,  tarixi  günlərə  həsr  edilən  divar  qəzetlərinin  təşkilinin  də 



kitabxanalarda  uşaqların  əyani  məlumatlandırılmasında  böyük  əhəmiyyəti  vardır. 

Kitabxanada  Biomüxtəliflik  günü  və  onun  qorunması  haqqında  hazırlanan  divar 

qəzetlərində keçən əsrdən nəşr olunmağa başlayan, mətbuatımızın əsasını qoyan ―Əkinçi‖ 

qəzetinin  səhifələrindən  də  istifadə  edə  bilərik.  Çünki  təbiəti  sevmək  onun  qorunması 

keçən əsrdə də aktual mövzulardan biri olub. Təbliğat məqsədi ilə ilk nəşrlərimizdən olan 

Əkinçi qəzetinin nömrələrində bu sahəyə geniş yer ayrılırdı. Şəkillərin və illiüstrasiyaların 

maraqlı olmasının da divar qəzetinin tərtibində cəlbedici rolu var. Onlar təbliğatın təsirli 

vasitəsi  olub  qəzeti  bəzəyir  və  daha  canlı  edir.  Öz  inandırıcılığı  və  təsir  gücü  etibarı  ilə 

şəkillər bir çox hallarda qəzet materiallarının başqa növlərindən üstün olur. 

 

Oxucularla    kutləvi  işin  ən  təsirli  və  geniş  yayılmış  formalarından  biri  olan 



söhbətlərdə, kiçik qrup ilə və ayrı-ayrı şəxslərlə fərdi keçirilən söhbətin əsas xüsusiyyəti 

mövzunun  qarşılıqlı  danışıq  zamanı  aydın,  çatdırılmasıdır.  Söhbətin  müvəffəqiyyəti 

mövzunun  aktuallığından,  kitabxana  işçisinin  oxucuları  həmin  mövzuya,  kollektiv 

müzakirəsinə  oxucuları  cəlb  etmək  bacarığından  asılıdır.  22  may  Beynəlxalq 

Biomüxtəliflik  günü  münasibətilə  ―Biomüxtəliflik  və  dünyanın  mədəniyyət  rəngləri‖ 

mövzusunda  söhbətə hazırlıq onun məqsədinin müəyyən edilməsindən,  materialın seçilib 

öyrənilməsindən,  əyani  materialların  toplanmasından  ibarətdir.  Bu  mövzuda  söhbətin 


11 

 

təşkili  üçün  ilk  əvvəl  oxucular  Biomüxtəliflik  anlayışı    haqqında  məlumatlandırılır. 



Söhbəti qəzet və ya jurnal məqaləsinin oxunuşundan,  hər hansı bir sualın qoyuluşundan 

başlamaq  olar.  Mövzunun  müzakirəsinə  daha  çox  dinləyici  cəlb  etmək  üçün  oxuculara 

veriləcək suallar hazırlaya bilərik.  

  1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə