AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ XƏZƏr universiteti



Yüklə 0.63 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/6
tarix31.01.2017
ölçüsü0.63 Mb.
  1   2   3   4   5   6

 

 



 

           

      


AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ  

                                      XƏZƏR UNİVERSİTETİ

     

_____________________________________________________________________________________   



                    HUMANİTAR VƏ SOSİAL ELMLƏR FAKÜLTƏSİ    

 

İstiqamətin şifri və adı:                                                       060209-Psixologiya 



 İxtisaslaşmanın adı:                                                              Klinik psixologiya    

                               

                                      Psixologiya kafedrasının magistrantı  

                                     Xasməmmədzadə Aydan Mahir qızının 

                                         magistr dərəcəsi almaq üçün   

 

          “PSİXOAKTİV MADDƏLƏRİN İSTİFADƏSİ NƏTİCƏSİNDƏ 



                         ŞƏXSİYYƏTİN  PSİXOPATİZASİYASI”   

                                       

                                                 mövzusunda    

                                  

                                           DİSSERTASİYA İŞİ   

 

 



Elmi rəhbər:                                                                     Tibb elmləri üzrə fəlsəfə 

                                                                                          doktoru, A. Ə. Manuçehri-    

                                                                                          Lalei                                      

 

                                                 BAKI – 2016 



                                             

 

 



 

                                                  MÜNDƏRİCAT  

GİRİŞ..........................................................................................................................4  

I FƏSİL. PSİXOAKTİV MADDƏLƏR HAQQINDA ÜMUMİ MƏLUMAT.....9  

1.1.Alüdəçilik nədir….................................................................................................9 

1.2. Alkoqol qəbulundan yaranan psixi və davranış pozuntuları..............................11 

1.3. Psixoaktiv maddələrin növləri və onların təsiri..................................................16 

1.4.PAM-dən yaranan asılılığın sosial, psixoloji və tibbi-bioloji faktorları..............18 

II  FƏSİL.  PSİXOAKTİV  MADDƏLƏRDƏN  İSTİFADƏ  NƏTİCƏSİNDƏ 

ŞƏXSİYYƏTDƏ BAŞ VERƏN DƏYİŞİKLİKLƏR............................................24 

2.1. Psixologiya və psixiatriyada şəxsiyyət anlayışına yanaşma...............................24  

2.2. Alkoqolizm və şəxsiyyət pozuntuları.................................................................28 

2.3. Narkomaniya zamanı şəxsiyyətdə baş verən dəyişikliklər.................................30 



III FƏSİL. ADDİKTOLOGİYADA PSİXOTERAPİYA....................................33 

3.1. Psixoterapiya nədir və addiktologiyada istifadəsi..............................................33 

3.2. Psixoterapiya növləri..........................................................................................38  

3.3. Qrup psixoterapiyası...........................................................................................37 

3.4.  12  addım  proqramı.  Anonim  Alkoqoliklər  və  Anonim  Narkomanlar 

Cəmiyyətləri..............................................................................................................39 



IV 

FƏSİL. 

PSİXOAKTİV 

MADDƏLƏRDƏN 

İSTİFADƏ 

EDƏN 

İNSANLARIN 

ŞƏXSİYYƏTİNDƏ 

BAŞ 

VERƏN 

PATOLOJİ 

DƏYİŞİKLİKLƏRİN 

(PSİXOPATİZASİYANIN) 

EKSPERİMENTAL 

TƏDQİQİ.................................................................................................................44 

4.1. Tədqiqatda istifadə olunan material və metodlar...............................................44 

4.1.1. Tədqiqat iştirakçıları........................................................................................44     

4.1.2. İstifadə olunmuş metodikalar..........................................................................45   

4.1.3. Tədqiqatın strukturu........................................................................................49              

4.1.4. Statistik analiz..................................................................................................51             

4.2.Tədqiqat  mərhələlərində keçirilən OCEAN metodikasının təhlili.....................51 

4.2.1.Tədqiqatın ilkin mərhələsində keçirilən OCEAN metodikasının nəticələrinin 

təhlili. 12 addım proqramının istifadəsindən əvvəl şəxsiyyətdə baş vermiş dəyişik- 

liklərin emalı..............................................................................................................51 

4.2.2.  12  addım  proqramında  iştirak  edən  PAM-dan  asılı  şəxsiyyətlərdə  baş  verən 

dəyişikliklər. Keyfiyyət  və təsviri analizi. OCEAN profil testinin analizi...............54 



 

 



 

NƏTİCƏ...................................................................................................................62 

İSTİFADƏ EDİLMİŞ ƏDƏBİYYAT....................................................................64 

ƏLAVƏLƏR............................................................................................................68                    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                            

 

 



 

                                                     GİRİŞ 

 

Mövzunun  aktuallığı.  “Narkomlaşma”  və  “alkoqolizasiya”  anlayışları  son  illər 

nəinki  azalma  və  ya  konstant  qalmağa  çalışır,  onun  dahada  çoxalması  və 

sərhədlərinin genişlənməsi baş verir.  

Daha  ağır  biopsixososial  hadisələrdən  biridə,  şəxsiyyətdə  gedən  patoloji 

dəyişiklərdir.

 

Şəxsiyyətin  patoloji  dəyişiklikləri  alkoqolizm  və  narkomaniyada 



rezistentliyi  qoruyan  ən  güclü  faktorlardan  biridi.  Bir  ədəbiyyatda  şəxsiyyət 

pozuntularını  içkiyə  və  ya  narkotika  meyl  yaradan,  ilkin dəyişiklər  kimi  baxılır,  o 

birilərdə isə içki istifadəsi nəticəsində yaranan şəxsiyyət dəyişiklikləri kimi görürlər. 

Sosial, psixoloji və tibbi araşdırmalar nəticəsində cəmiyyətdəki deformasiyaların 

müəyyən  edilməsi  XIX  əsrdən  başlayıb.  İçkidən  istifadə  bugünlərdə  səhiyyə 

sahəsində  3  əsas  problemlərdən  biridir.  Birləşmiş  millətlərə  istinadən,  dünya 

üzərində  246  million  insan  narkotik  maddələrdən  istifadə  edir  bu  isə  5%  insan 

populasiyasından artıqdır. 62% yaxın insan marixuanadan sonra kokain və daha ağır 

narkotik  maddələrin  istifadəsinə  keçir.  9%  insan  həyatında  bir  dəfə  olsa  belə 

heroindən  istifadə  etmişdir  və  54  %  insan  psixotrop  dərmanladan  istifadə  ediblər. 

Alkoqoldan istifadə dünya üzərində 50% insandan artıq istifadə olunur.

Qannuşkinın (1998) fikrinə görə  alkoqolik “oluruq”, ama morfinist “doğuluruq”. 



Epileptoidlər, impulsivlər, siklosomiklər- bunlar hamısı konstitusional olaraq içkiyə 

və  narkotika  meylli  olurlar.  Avtorun  fikrinə  görə,  narkomaniyanı  biz  psixopatoloji 

bir inkişaf kimi saya bilərik.

2

     



Opiy  narkomaniyasında  şəxsiyyət  sonradan  pozulur  (konstitusional  deyil,  ikinci 

dərəcəli),  yani  istifadə  nəticəsində  insanın  normal  həyat  yolu  pozuntulara  məruz 

qalaraq, psixopatoloji forma alır. 

Y. P. Sivolap (2003) şəxsiyyətin dəyişməsini əsas səbəbini motivasyon və məna-

dəyər  sistemlərində  baş  verən  dəyişiklərdə  görür,  insanda  patoloji  narkotik  meylin 

                                                           

1

 

2015 World Drug Report finds drug use stable, access to drug & HIV treatment still low. İnternet resurs: 



https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2015/June/2015-world-drug-report-finds-drug-use-stable--

access-to-drug-and-hiv-treatment-still-low.html

 

2

 Психология здоровья: Учебник дл я вузов / Под ред. Г С. Никифорова. — СПб.. Пи тер, 



2006.стр.349 

 

 



 

yaranması  və  dominant  pozisiya  tutması.

3

 Bununla  insanda  kəskin  eqosentrizm, 



insanlardan  istifadə  etmək  istəyi,  yalançılıq,  neqativ  yönəliş  və  s.  başqa 

xüsusiyyətlər yaranır.  

“Addiktiv şəxsiyyət deformasiyası” və ya “şəxsiyyətin addiktiv tipə uyğun inkişaf 

deformasiyası”  adlanan  şəxsiyyət  pozuntusu  məhs  narkomaniya  və  alkoqolizm 

nəticəsində yaranan patologiyadır.  

Bu  patologiyanın  qarşısını  ala  bilən  qrup  psixoterapiyalarından  biridə  Anonim 

Narkoman  və  Alkoqoliklərdir.  Məhs  qrup  terapiyasının  gücü  ilə  yenidən  şəxsiyyət 

formalaşır.  

12  addım  proqramı  innovativ  bir  terapiya  olaraq  təməlli  olaraq  asılılığı  aradan 

qaldırmağa gücü var. Azərbaycanda yeni yeni addımlar atan bu terapiyanın inkişafı 

asılılıqla mübarizədə güclü silahdır. 

Psixopatiya  və  deqradasiyanın  qarşısını  alan  terapiyanın  köməyi  ilə  normal 

addiksiyasız cəmiyyət formalaşdırmaq mütləq şərtlərdən biridir. 

Tədqiqat  mövzusunun  işlənmə  səviyyəsi.  Şəxsiyyətin  alkoqol  alüdəçiliyə 

yönəlişli  edən  faktorların  təstiqiq  XIII  əsrdən  psixiatriyada  maraq  doğurub.  S.S. 

Korsakov  (1901),  F.E.  Rıbakov  (1910),  S.Q.Jislin  (1928),  E.  Kreçmer  (1940),  X. 

Şeldon  (1940),  M.E.  Burno  (1969)  və  başqaları  bu  sahədə  maraqlı  tədqiqatlar 

aparıblar.  Ədəbiyyatın  analizi  nəticəsində  müəyyən  etmək  olarki,  şəxsiyyət 

pozuntularının  növü  genişdir  və  impulsivlərdən  siklosimiklərə,psixoasteniklərə, 

qarışıq tiplərə qədər dəyişə bilər.  

Bextelin  fikrinə  görə,  premorbid  alkoqolizmdə  rast  gəlməyən  şəxsiyyət 

pozuntularını  qeyd  etmək  daha  rahatdı,  nəyinki  rast  gələn.  Alkoqol  istifadəsindən 

əvvəl  olan  şəxsiyyətin  xüsusiyyətini  sadalamaq  çox  çətindir,  çünkü  hər  xəstədə 

fərqli şəkildə simptomatika olur.

Narkotikin  “gizli”  formada  satışda  olmasına  baxmayaraq,  cəmiyyətin  çox  hissəsi 



narkotiki  rahatlıqla  tapa  bilir,  və  bunula  cəmiyyətin  sağlam  hissəsi-  sağlam 

                                                           

3

 

Pathogenesis of psychological appearances of opioid dependence: a dualistic model YU.Ð. SIVOLAP. 



http//www.mediasphera.aha.ru

 

4



 

Бехтель Э.Е. Донозологические формы злоупотребления алкоголем. – М.: Медицина, 1986. с.272

 


 

 



 

şəxsləridə  addiksiyaya  uğrayırlar.  Bu  günə  qədər,  şəxsiyyətin  narkotika  yölənişli 

edən faktorlar dəqiq tədbiq olunmayıblar ki, bu günə addiktologiya və narkologiya 

sahəsində  ən  aktual  müvzulardan  biridə,  şəxsiyyətin  narkotik  əsasında 

psixopatizasiyasıdır.  Burada  suallar  yaranırki,  narkotik  istifadəsi  nəticəsində  məhs 

onlara cavab axtarılır. 

Premorbid  xüsusiyyətlərin  kəskinləşməsi,  psixopatiyayabənzər  dəyişikliklər, 

xarakter dəyişikliyi və nivelirə olunmaq.  

Şəxsiyyət  pozuntuları  və  psixoaktiv  maddələrin  istifadəsinin  nə  qədər  bağlı 

olması sualı bu gün narkotizasiyadan azad olması yolları axtaranlar üçün ən aktual 

mövzulardandı.   

Burada  “rezidual”  analayışını  əlavə  etsək  daha  düzgün  olar.  “Rezidual  psixi 

pozuntu  gecikmiş  debut  ilə”  psixoaktiv  maddənin  təsiri  keçəndən  sonra  idraki 

pozuntuların  qalmasının  mənasını  verir.    Verilmiş  diaqnostik  meyar  özünə 

şəxsiyyətin,  davranışın,  rezidual  affektiv  pozuntunu,  demensiya,  kəskin  koqnitiv 

pozuntuları daxil edir.  

Verilmiş  diaqnostik  meyarın  dəyəri  onun  müəyyən  bir  nozoloji  müstəqillik 

yaratmağa  kömək  edir,  bura  məhs  psixoaktiv  maddələrdən  istifadə  nəticəsində 

yaranan şəxsiyyət pozuntuları daxildir. 

Yaranmış qarşıdurma addiktologiya sahəsində problem yaradır ki, biz dəqiq deyə 

bilmirik,  insan  istifadə  nəticəsində  şəxssiyyətini  “pozub”,  ya  əvvəlcə  “pozub”  və 

bütün bunlar insanda addiksiyanın yaranmasına gətirir. 

Dəqiq bu suala cavab vermək mümkün deyil. 

Tədqiqatın  obyekti.  Tədqiqatda  ilkin  mərhələdə  100  nəfər  asılı  pasient  iştirak 

etmişdir  (əsas  qrup  kimi  50  asılı  pasient,  hansıkı  fizioloji  asılılıqdan  azad  olmaöa 

müraciət  etmişdir  və  daha  sonra  psixoterapevt  müdaxiləsi  olan  pasient-  12  addım 

proqramında iştirak etməyə can atan pasientlər, (seçim yalnız kişi pasinetlər ibarət 

idi)),  kontrol  qrup  kimi  50  nəfər  ənənəvi  abstinent  sindromdan  müalicə  olunan 

pasient  (seçim  yalnız  kişi  pasientlərdən  ibarət  idi).    Tədqiqatın  2-ci  mərhələsində 

əsas  qrupdan  yalnız  45  nəfər  iştirak  etmişdir.  Tədqiqatın  ikinci  mərhəlisində  12 

addım  proqrammında  psixoterapiya  keçirildiyinə  görə  hər  pasient  iştirak  edə 



 

 



 

bilməmişdir.  Bəzilərdində  maddi  problemlər  olduğuna  görə,  bəzi  pasientlər  qrup 

gücünə inamı olmadığına görə, bəzi pasientlər rayonda yaşadığına görə iştirak edə 

bilmədilər.  Tədqiqata  cəlb  olunanlar  “Bərpa”  Psixiatrik xəstəxanaya  müraciət  edən 

xəstələrdən  ibarətdir.  Araşdırmaya  cəlb  olunanlar  18-50  yaş  arası  insanlar  təşkil 

edir.  Psixoaktiv  maddələrdən  istifadə  stajı  1ildən  30  ilədək  təşkil  edirdi.  Hər  bir 

pasientə  tədqiqatın  məqsədi  haqqında  informasiya  verilmiş  və  onların  tədqiqatın 

istənilən  mərhələsində  iştirak  etməkdən  imtina  etmək  imkanının  da  olduğu  izah 

edilmişdir. Beləliklə, tədqiqatda iştirak edənlər məlumatlı razılıq vermişdilər.   

Tədqiqatın  predmeti.  Psixoaktiv  maddələrdən  istifadə  edən  insanların 

şəxsiyyətində 

baş 

verən 


dəyişiklərin 

müəyyənləşməsi, 

psixopatiyanın 

dəqiqləşdirilməsi.   



 Tədqiqatın fərziyyəsi.  

1.

 



Psixoaktiv 

maddələrin 

istifadəsi 

asılı 


pasientin 

 

şəxsiyyətinin 



psixopatizasiyasına təkan verir. 

2.

 



Xəstəlik nəticəsində pasientlərin sosial həyatı məhdudlaşır və psixoterapevtik  

reabilitasiya  tədbirləri  onların  yenidən  cəmiyyətə    daha  yaxşı  adaptasiya 

olunmasına, həyati dinamikasının yaxşılaşmasına kömək  edir. 

3.

 



Psixoaktiv  maddələrdən  istifadə  edən  asılılar  daha  çox  F60.2  (dissosial 

şəxsiyyət pozuntusundan) əziyyət çəkirlər. 

4.

 

Şəxsiyyətin  psixopatik  amilləri  və  12  addım  proqramında  iştirakı  arasında 



korrelyasiya vardır.  

Tədqiqatın  məqsədi.  Tədqiqat  işinin  başlıca  məqsədi  psixoaktiv  maddələrdən 

istifadə  edən  şəxslərdə  psixopatiya  varmı  və  onun  əsas  formaları,  hansı  növ 

psixoaktiv maddə hansı psixopatiyanı yaradır. Qoyduğum məqsədə çatmağımığı bir 

neçə suala cavab tapmağımla reallaşdırmağa çalışdım.  



Tədqiqatın vəzifələri. Qarşıya qoyulmuş məqsədə nail olmaq üçün aşağıda qeyd 

olunan vəzifələrin həlli vacib bilinmişdir:  

1. Psixoaktiv maddələrdən istifadə zamanı xüsusiyyətlərin müəyyənləşməsi. 

2. Şəxsiyyət pozuntusunun müəyyənləşməsi. 

3. Alınmış nıticələrin klinik-psixoloji, müqayisəli və riyazi-statistik təhlili. 


 

 



 

4. Psixoaktiv maddələrdən azad olma yollarında psixoterapevtik üsulların tədbiqi 

və effektivliyi. 

5. Psixokorreksiyanın, reabilitasiyanın pasientə təsiri. 



Tədqiqatın gedişində istifadə olunan metodikalar. 

1. “Ocean” –şəxsiyyət müəyyət edən metodika.  

2.  Xüsusi  işlənib  hazırlanmış  anket  vasitəsilə  psixoterapiya  zamanı  sosio-

demoqrafik və klinik göstəricilərin dəyişiklikləri qeydə alınmışdır.  

3.  Klinik-  psixopatoloji  müsahibə  əvvəlcədən  müəyyən  edilmiş    intervü 

formasında keçirilirdi (mövzuya uyğun sualların əlavə olunması ilə).       

4.  Nəticələr  hər  bir  pasientə  uyğun  olan  xüsusi  xəritəyə  keçirilirdiki,  orada  ona 

aid bütün məlumatlar yerləşdirilir. 

5. 12 addım qrup terapiyası. 

Tədqiqatın elmi əhəmiyyəti. Apardığım tədqiqat işinin elmi əhəmiyyəti olduqca 

böyükdür.  Tədqiqat  hal-hazırda  çox  yayılmış  psixoaktiv  maddələrin  insan 

şəxsiyyətinə  təsirini  nümayiş  etdirir    və  gələcəkdə  bu  istiqamətdə  aparılacaq 

tədqiqat  işləri  üçün  zəmin  rolunu  oynayır.    Dissertasiya  materialları  əsasında  

“Asılılığa stop” adı altında prezentasiya və seminarlar keçirilmişdir. 

Tədqiqatın  elmi  yeniliyi.  Tədqiqatın  elmi  yeniliyi  ondan  ibarətdir  ki, 

Azərbaycanda  ilk  dəfə  olaraq  psixoaktiv  maddələrdən  istifadə  nəticəsində  məhs 

müəyyən  şəxsiyyət  pozuntusunun  dominant  yer  tutması  araşdırılmışdır.  Tədqiqat 

nəticəsində  ilk  dəfə  Azərbaycanda  asılı  xəstələrə  12  addım  proqramının  təsiri 

müəyyənləşmişdir.  Azərbaycana  uyğun  olan  və  qeyri  adaptiv  olan  tərəfləri  qeydə 

alınmışdır.    İlk  dəfə  pasientlərdə  baş  vermiş  pozitiv  klinik  və  sosial  göstəriciləri 

qeydə alınmışdır.  

Dissertasiya  işinin  quruluşu.  Dissertasiya  işi  giriş,  4  fəsil,  nəticə,  ədəbiyyat 

siyahısı və əlavələrdən ibarətdir. 



 

 

 

 

 

 



 

I FƏSİL. PSİXOAKTİV MADDƏLƏR  HAQQINDA ÜMUMİ MƏLUMAT 

 

1.1. Alüdəçilik nədir 

 

Alüdəçilik və ya asılılıq problemi – addiktologiya sahəsinin öyrənmə predmetidir.  



Addiktologiya  —  kimyəvi  və  qeyri-kimyəvi  asılılıqlar    haqqında  elmdir.  Onların 

formalaşma mexanizmlərini, inkişafını, diaqnostikasını, profilaktikasını, müalicəsini 

və  bərpasını  öyrənir.  Hal-hazırda  addiktiv  davranışla  olan  pasiyentlərin  sayı 

əhəmiyyətli dərəcədə çoxaldığına görə, narkalogiyaynan yanaşı yeni biliklərin cəlb 

edilməsi  hesabına  sərhədlərinin  genişlənilməsinə  tələb  var.  Buraya    klinik 

psixologiyanın,  psixoterapiyanın,  biotibb  əxlaqın  təsiri  əlbəttə  ki,  böyük  olacaq. 

Addiktogoqiya — müasirin psixiatriyanın və kliniki psixologiyanın yeni bölməsidir, 

prinsipial olaraq yeni yanaşmaların hazırlamasını tələb edir. 

“Addictus”    latın  dilindən  borcu  olduğuna  görə  qulluğa  verilmə  demekdir,  yani 

reallıqdan  qaçaraq,  asılılığın  tələsinə  düşməkdir.  Sən    “onu”    idarə  edə  bilmirsən, 

çünkü  artıq  o  səni  idarə  edir.  Sən  hiss  edirsən  ki,  başqa  yolun  yoxdu:  götürürsən, 

vurursan, və necə “o” istəsə, elədə edirsən.  

Psixoaktiv  maddələr  nəticəsində  insanın  psixi  və  fiziki  sağlamlığı,  davranışı, 

emosional  sferası,  iradəsi,  sosial  münasibətləri  zərər  çəkir.  Addiktiv  davranışın  2 

mexanizmi vardır:1. Bioloji  və 2. Psixoloji 

1.Addiksiyanın  bioloji  mexanizmlərinin  aktivləşməsinə  beyinin  bəzi  sahələri 

cavab  verir.  Bu  prosesdə  daha  çox  dopaminin    nucleus  accumbens  mərkəzinə 

(gücləndirmə mərkəzi) ifraz olması mexanizmi vurğulanır ki, o proses çox narkotik 

maddələrin  qəbulu  zamanı  işə  salınır  və  bununla  asılılıq  dahada  güclənir. 

Dopaminin ifrazatı təbii bir stimullaşdırıcı mexanizmdır və  başqa instiktiv proseslər 

(yemək və seksual akta) zamanıda ifraz olur.

5

 Narkotiklərdə analoji formada ozünü 



aparır.    Bəzi  narkotiklər  isə  dopaminin  ifraz  olması  beyində  5-10  dəfə  daha  artıq 

                                                           

5

 

Salamone, J.D. (1992). «Complex motor and sensorimotor function of striatal and accumbens dopamine: 



Involvement in instrumental behavior processes».Psychopharmacology: p.160-174

 

 



10 

 

 



 

olur,  və  bununla  həzz  hissini  süni  üsulla  dahada  artırılır.  Məsələn,  amfetamin 

bilavasitə  dopaminin  azad  olmasına,  onun  transportuna  təsir  edir.    Kokain, 

psixostimulatorlar  dopaminin  geri  tutmasının  təbii  mexanizmlərini  blok  edirlər  və 

sinaptik  məkanda  onun  konsentrasiyanı  artırırlar.  Morfiy  və  nikotin  təbii 

neyromediatorların təsirini imitasiya edirlər, alkoqol isə dopaminin antoqonistlərinin 

təsirini blok edir. Limbik dopaminergik sistemdə başlanan prosess sonradan beyinin 

başqa  hissələrini  modifikasiya  edir,  məsələn,  ventral  qapaq  sahəsini.

   

Siçanlar 



 

üzərində tədqiqatlar göstərir ki, iki həftə ərzində kokaindən  istifadə, ventral qapaq 

sahədə  uzunmüddətli  dəyişikliklər  yaradır.

6

 Narkotikdən  alınan  həzz  effekti 



davranışı  gücləndirir  və  sonra  bu  davranış  vərdiş  formasını  alır.  Əvvəlcədən  bu 

proses striatumun ventral hissəsində baş verir, əsasən, nucleus accumbens, sonra isə 

dəyişikliklər  dorsal  striatumda  –striatumun  yuxarı  hissəsində    inkişafını  davam 

etdirir.  

Narkotik  asılılığın  yaranmasına  yönəlişliyə  bir  neçə  faktor  təsir  edir.                         

Əsasən,  burada  baş  beynin  prefrontal  qabığının  rolu  var  ki,  o  riski  gözə  almağa, 

impulsivliyə cavab verir. Bu araşdırma uşaqların niyə narkomaniya və alkoqolizmə 

yönəlişli olmasınının cavabını verir.  

2.    Addiktiv  davranışın  inkişafı  fiksasiyadan  başlayır  ki,  bu  fiksasiya  hafizədə 

qalıcı effekt daşıyır, emosional, koqnitiv (düşüncə) və davranış səviyyəsində təsirini 

göstərir.  

Fiksasiyanın təsiri yenidən təkrarlama hissini yaradır və bu arzu hər dəfə daha da 

güclənir.  

Fiksasiyadan  başlanan  davranış  sonralar  şəxsi  xüsusiyyətlərdən  asılı  olaraq 

inkişaf edir: 

1.

 



Zəif inkişaf etmiş Super Eqo PAM-dən asılılığa tutulmaq riskini artırır. Əsas 

motiv  həzz  prinsipini  artırmaqdır.  Utanmaq,  özünüanaliz,  günahkarlıq  hissi  az 

inkişaf edir.   

                                                           

6

 

Kauer,  J.A.;R.C.  Malenka  (2007).  «Synaptic  plasticity  and  addiction». Nature  Reviews:  Neuroscience: 



p.844-858 

 

 



11 

 

 



 

Addiksiyanın  inkişafı  Eqonun  strukturunda  baş  verən  patologiyadan  irəli  gəlir. 

Eqoda  olan  çatışmamazlıqlar  sosial  vərdişlərin  formalaşmasında,  iradə 

funksiyalarının  yaranmasında  problemlər  yaradır.  Addiktiv  realizasiyaya  yol  açan 

amillərdən  biridə  şüursuz  olan  psixoloji  diskomfortdur.  Bu  diskomfort,  əsasən, 

cəmiyyətlə bağlı davra- 

nış  formalarından  həzz  almamaqdır.  Addiktiv  davranışın  realizasiyası  nəticəsində 

onlar  cəmiyyətdəki  rollardan  birazda  olsa  uzaqlaşırlar.  Praqmatik  reallıqdan 

uzaqlaşma baş verir və fundamental tələbatların ödənişi həyata keçir.  

2.

 



Addiktiv proses psixi vəziyyətlərə şüursuz komplekslərin təsirinin nəticəsində 

də  yarana  bilər.  Şüursuz  yaranan  komplekslər  insanda  distimik  vəziyyət,    təşviş, 

narahtçılıq yaradır. 

3.

 



Addiktiv  davranış  sosial  fobiya,  sosial  kontaktları  yaratmamaq  bacarığı, 

boşluq-ekzistensial vakuum, dilxorluq hissi, təklik hissi ilə çağırıla bilər. 

4.

 

Emosional  dəstək  olmayan  ailədə,  adekvat  tərbiyə  almayan  insanda, 



valideynlərlə anormal münasibət olan insanlarda addiktiv davranışın yaranması daha 

çox  ehtiml  edilir.  Doğumdan  sonra  bağlılıq  kompleksinin  yaranmamasıda 

alüdəçiliyin inkişafına yol açır. 

5.

 



Emosional qeyri-stabillik, ailədə bütövlük hissinin olmaması, cəmiyyətə olan 

inamsızlıq- hamısı asılı şəxsiyyətin formalaşmasına gətirib çıxara bilər. 



Каталог: jspui -> bitstream -> 123456789
123456789 -> Yeni və orijinal nəticə və metodların təqdim edilməsi
123456789 -> Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına Təranə Həsənova bəzən abortlardan
123456789 -> Hamlet İsaxanlı Təsisçi və Rektor
123456789 -> Stimularea electrică funcţională Radu Breahnă, Irina Turtureanu
123456789 -> L. A. MƏMMƏdov, E.Ç. ƏKBƏrov, H.Ə. ƏKBƏrov
123456789 -> XƏZƏr universiteti humanitar və sosial elmlər faküLTƏSİ
123456789 -> Azərbaycan Arxeologiyası 2002 Azerbaijan Archeology Vol.: 4 Num.: 3-4
123456789 -> Еколожи Епидемиолоэийа: Сящиййядя Тятбиги вя Тядгигат Методлары
123456789 -> I fəSİL. TÜTÜn haqqinda üMÜMİ MƏlumat
123456789 -> Azərbaycan Arxeobgiyası 2004 Azerbaijan Archeology Vol.: 6 Num.: 1-4


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə