Азярбайжан республикасы тящсил назирлийи азярбайжан дювлят игтисад университети



Yüklə 375.3 Kb.
Pdf просмотр
səhifə2/4
tarix29.05.2017
ölçüsü375.3 Kb.
1   2   3   4

Armaturlaşmış iplik nüvə və xarici qabıqdan ibarətdir. Nüvə kimi kompleks 

kapron  sapı  tətbiq  edilir  ki,  əyirici  maşında  başqa  lif  (pambıq,  kətan,  süni  lif 

təbəqəsi ilə örtülür. 

Armaturlaşmış  iplik  yüksək  mexaniki  möhkəmliyi,  yumşaqlığı,  xovluğu  ilə 

xarakterizə olunur. 

Rezin və elastomer saplar. 

Rezin  saplar  yaxud  rezin  damarlar  təbii  kauçukdan  olan  rezin  vərəqələrin  nazik 

kəsilməsi  yolu  ilə  alınır.  O  trikotaj  (corab-noski,  əlcək  məmulatı  ayaqqabı  və 

xırdavat istehsahnda işlədilir. 

Hazırda  poliuretan  əsasında  alınan  spandeks  tipli  elastomer  sapı  çox  geniş  tətbiq 

edilir. Bu sapların  yüksək elastikliyinə polimerlərin  fıziki-kimyəvi quruluşu səbəb 

olur. Bunların elastikliyi 700-800%>-dir. Spandeks rezindən çox möhkəm, yüngül, 

suya və işığa, havaya davamhdır. Spandeks sapları müxtəlif nömrədə hörülmüş və 

hörülməmiş hazırlanır. Hörgü üçün təbii və süni liflər (iplik) işlədilir. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


14 

 

1.3.    İPLİK VƏ SAPLARIN KEYFİYYƏT GÖSTƏRİCİLƏRİNİN 



TƏHLİLİ. 

 

Toxuculuq  saplarının  qurululu  dedikdə,  onların  yoğunluğu,  məsaməliliyi, 



burğusu, en kəsiyinin forması, üzünün xarakteris, amma burulmuş sapların bundan 

başqa  parçanı  təşkil  edən  saplarınyerləşmə  xarakteri  və  sayı  nəzərdə  tutulur. 

Bunlardan ən mühümləri birinci üç element sayılır. Bu haqda yuxarıdakı suallarda 

ətraflı  danışmışıq.  Aşağıda  toxuculuq  sənayesində  işlədilən  iplik  və  sapların 

keyfıyyət göstəricilərini verək. 

Cədvəl 2-yə baxdıqda aydın olur ki, iplik və sapların lif tərkibindən və istehsal 

üsulundan  (quruluşundan)  asılı  olaraq  onun  özünün  istehlak  xassələri  dəyişir.  Bu 

da öz növbəsində parçanın istehlak xassəsinə təsir gösrtərir. Lakin yadda saxlamaq 

lazımdır  ki,  parçanın  istehlak  xassəsini  təyin  etdikdə  onu  biz  kompleks  halda 

müəyyən edirik. Çünki ayrıca parçaya iplik və sapın quruluşunun təsirini öyrənmək 

mümkün  deyil.  Yəni,  parçanın  istehlak  xassələrini  əvvəlcədən  ayrımaq  sonra  ona 

təsir  edici  amilləri  kompleks  öyrənmək  lazımdır.  Elə  bunu  nəzərə  alaraq  aşağıda 

elmi axtarışlar nətixcəsində aparılmış müşahidələrdən bir neçəsini misal gətirək. 

Tədqiqat  üçün  götürülən  nümunələr  əsasən  tədqiqatçıların  elmi  işlərindən 

götürülərək  praktiki  surətdə  analiz  edilərək  əsaslandırılmışdır.  Bu  nümunələr 

müxtəlif parça nümunələrinin bəzi istehlak xassələrinin tədqiqi ilə əlaqədardır. 

Yəni,  cədvəl  1-də  və  cədvəl  2-də  göstəricilərini,  cədvəl  3-də  və  cədvəl  4-də 

müqayisə  etdikdə  görürürk  ki,  parçaların  istehlak  xassələrinə  iplik  və  sapların 

quruluşu bilavasitə çox böyük təsir edir. 

İ.A.Dmitreyevanın göstəricilərinə görə parçanın iplik və saplarının tyərkibinə 

və quruluşuna görə istehlak xassəsinə təsirini nəzərdən keçirək. 

 

 



 

 


15 

 

 



Cədvəl. İplik və saplarm keyfiyyət göstəriciləri. 

Sıra 

№Sİ 

Iplik və saplann adı 

Metrik nömrəsi 

Qınlma 

uzunluğu 

(km-lə) 

Uzanması, 

%-lə 

1. 


Pambıq ipliyi 

daranmış iplik 

65-170 daha çox 

12-18 


 

kard ipliyi 

12-175 

9-15 


5-7 

apparat ipliyi 

2,5-18 

5-8 


 

2. 

Kətan ipliyi 

quru əyrilmiş 

1,5-3 

13-15 


5-4 

yaş əyrilmiş 

5,5-6,0 

15-20 


 

quru əyrilmiş kilkə 

3-6 

8-10 


 

yaş əyrilmiş kilkə 

5,5-18 

12-14 


5-4 

3. 


Yun ipliyi 

daranmış 

16-72 

4-7 


6-20 

zərif mahud ipliyi 

4-18 

1,3-36 


 

cod mahud ipliyi 

2-9 

1,6-3 


10-30 

4. 


Təbiiipək sapı 

xam ipək 

310-643 

27-29 


16-20 

ipək ipliyi 

100; 100/2 

16 


5-6 

bükdərilmiş arğac 

429/4 

28 


 

bükdərilmiş əriş 

643/3 

31,5 


 

krep 


429/4; 643/2 

22,5-24,4 

17-18 

muslin 


529 

31,5 


17-18 

5. 


Süniipək 

viskoz 


45, 60, 75, 90 

13-13,5 


15-22 

davamlı viskoz 

45-90 

27-36 


9-17 

 


16 

 

 



 

misli ammonyak 

60,75,90, 113, 150  13-15 

 

asetat 



45, 60, 75, 90 

10-12 


17-23 

 

Bükdərilmiş ipək 

 

 

 



muslin 

60-75 


12-13,5 

25-27 


krep 

60-75 


26-28 


 

mooskrep 

60-90/2 

7,2 


26-28 

 

krep-qranit 



75/2 

10 


25-27 

 

eponj 



75/4 

15-17 



 

kapron saplar 

150,200,64 

40-45 


19-25 

 

viskozdan ştapel ipliyi  24-54 



7-9 

7-8 


 

 

Cədvəl 2. Müxtəlif növ saplann burulma bucağı və buruq əmsalı. 

Saplann növü 

Buruq əmsalı 

Burulma bucağı 

Iplik 

pambıq ipliyi 

80-140 

17-28 


kətan ipliyi 

75-115 


15-29 

yun ipliyi 

45-150 

11-32 


ipək 

ipliyi 


puqovaya 

uqarnaya 

60-90 

14-29 


ştapel viskoz ipliyi 

95-120 


20-25 

Burulmuş ipək: 

arğac 


7-9 

1-2 


əriş 

27-34 


5-7 

 

krep 



180-240 

33-40 


17 

 

Viskozsapı 

arğac 

12-15 


3-4 

əriş 


26-30 

6-7 


muslin 

85-90 


17-19 

krep 


190-260 

35-44 


 

 

 



Cədvəl 3. İplik və saplann sürtünməyə qarşı davamlılığı. 

İplik  və  sapın  P  yükünün 

altında növü 

Q

al



ınl

ıq 


(t

eks


B



ur

uq 


əm

sa



 

G

ər



il

m

ə 



uz

unl


u

ğ



(m

m

-



G



ər

il

m



ədə

 uz


anm

a

 



%

-l

ə



 

C

ınl



ana

 q

ədə



sür


tünm

ə 

d



övr

ri



ni

n

 



S

ür



nm

əyə


 

qa



ı 

ni

sb



da

va



m



q

 

Pambıq 



15,6 

147 


10,0 

6,9 


840 

54 


ipliyi 

19,6 


143 

11,3 


6,9 

940 


48 

P=30q/güc 

25,7 

134 


10,8 

7,5 


1360 

53 


33,4 

126 


11,6 

7,8 


1820 

54 


52,6 

119 


11,8 

8,1 


2580 

49 


32,8 

101 


9,3 

7,7 


620 

19 


31,8 

203 


11,7 

9,4 


1190 

37 


Viskoz sapı 

13,3 


12 

13,3 


19,8 

1450 


109 

P=40 q/güc 

16,7 

12 


14,0 

22,4 


1840 

110 


22,2 

15 


13,0 

25,3 


2490 

112 


28,6 

15 


11,4 

18,6 


3060 

107 


Asetat sapı 

ıı,ı 


13 

8,7 


22,2 

6720 


605 

n,ı 


32 

8,9 


21,9 

4950 


450 

 


18 

 

 



11,1 

53 


9,3 

25,1 


2800 

252 


11,3 

80 


8,9 

23,4 


1500 

133 


Kapron sapı 

6,7 


15 

37,0 


28,4 

10170 


1520 

 

 

 

Cədvəl 4. Parçalann kapilyarlığı və su götürməsi və su tutumu. 

Parçanı  təşkil  edən 

iplik və saplar 

Müəyyən vaxt ərzində 

parçada suyun 

qalxması, h. 

Su 

götürmə, 

%-lə 

Su 

tutumu, 

q/m

2

 

1 saat 

48 saat 

Kapron: 

Elementar  N°  300  (3,3 

teks) 





 

 

Kompleks  JMs  300 



(3,3 teks) 

27 


160 

 

 



JNo 60 (6,7 teks) 

52 


360 

40-45 


17 

Elastik  JVo  200  (5  teks 

x 2) 

180 


360 

400 


366 

Kompleks  viskoz  N

60(16,7teks) 



70 

560 


 

 

Ştapelipliyi: 

Kapron 

90 


400 

300 


96 

Viskoz 


95 

700 


- 

- 

Ipək 


- 

- 

150 


75 

Qarışıq (50% kapron və 

50% ipək) 

 

 



140-150 

79 


 

19 

 

Parçanın  yuyulduqdan  qurumasını  İ.A.Dimitriyeva  onu  təşkil  edən  iplik  və  sapın 



quruluşundan asılı olaraq aşağıdakı cədvəldə vermişdir. 

Cədvəl 5. 

Parçanı  təşkil  edən  iplik 

və saplar 

Parçanın qalınlığı, mm 

Quruma vaxtı, dəqiqə 

Kompleks kapron sap 

0,08 

1 

0,10 



0,14 

0,17 


0,23 


Kapron elastik sap 

0,34 

75 


Kompleks viskoz 

0,20 

28 


Ştapel ipliyi: 

Viskoz-kapron 

(50:50%) 

0,20 

Viskoz 



-kapron 

(70% 


kapron 30% ipək) 

0,27 


12 

Viskoz sapı 



0,48 

28 


İpək ipliyi 

0,25 


14 

Aşağıdakı  cədvəldə  isə  sakit  vəziyyətdə  insan  bədəninin  səthindən  ayrılan  su 

buxarının miqdarını Vittenin rəqəmlərinə əsasən göstərmək olar: 

 

Cədvəl 6. 



 

Havanın 

temperaturu 

Havanın nisbi rütubəti 

Rütubətin aynlması və 

ya xaric edilməsi, 

mq/sm

2

 saat 

1. 

10 

76 

24,2 


2. 

18 

70 

34,2 


3. 

28 

55 

93,6 


20 

 

4. 



35 

50 

188,4 


5. 

45 

95 

366,6 


 

 

Bədən səthindən dərinin rütubəti xaric etməsi əsasən 3 yolla həyata keçirilir: 



1.  Parçanın məsamələrindən rütubətin xaric edilməsi; 

2.  Parçanın rütubəti liflərin vasitəsilə canına çəkib xaric etməsi. 

Hər iki amildə rütubətin xaric edilməsinə iplik və sapın lif tərkibi, quruluşu və 

parçanın  quruluşu  çox  təsir  göstərir.  Yəni,  parça  nə  qədər  sıx  toxunuşlu,  qalın  və 

gigiyenik liflərdən olarsa, bir o qədər rütubəti pis keçirər. 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

21 

 

1.4.    İPLİK VƏ SAPLARIN KEYFİYYƏT 



GÖSTƏRİCİLƏRİNİNQİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ ÜSULLARI 

 

Sapların və ipliklərin keyfıyyəti onlara işlədilən lifli materialların xassəsindən, 



sapın  quruluşundan  və  texnoloji  proseslərdən  asılıdır.  Bütün  bunların  hamısına 

təcrübədə ümumi olaraq ipliklərin keyfıyyəti deyilir. 

I. Naziklik- sapın və ipin əsas xassələrindən biri sayılır. Çünki parçanın qalınlığı və 

codluğu  sapların  nazikliyindən  çox  asılıdır.  Sapın  nazikliyi  onun  nömrəsini 

göstərir. Yəni,  metrik  nömrə bir qran  ipliyin  metrləri sayına bərabərdir. Uzunluğu 

m,  1  km;  çəkisi  qram,  kq  ilə  göstərilir.  Burada  ipliyin  nömrəsini  tapmaq  üçün 

aşağıdakı düsturdan istifadə etmək lazımdır: 

g

m

g

N

|

1



  (1) 


Burada:      1-uzunluğu, m; 

g-çəkisi, q-la göstərilir. 

Sapların  nömrələnməsində  tək  qat  saplar  belə  göstərilir.  Məsələn,  №  40, 

burulmuş  saplar  drobla  göstrərilir.  Məsələn,  əgər  müxtəlif  nömrə  olarsa,  hər  iki 

nömrə göstərilir. 

Məsələn, № 40, yəni 40 №-li sap, 60 №-li sapla burulur. 

Burada orta nömrəni tapmaq üçün aşağıdakı düsturdan istifadə edilir: 

100


100

2

1



2

1

a



N

N

N

N

N

op





   (2) 

Burada:      N

1

-birinci sapın nömrəsi;  



                   N

2

-ikinci sapın nömrəsi. 



Əgər    ikidən      artıq      müxtəlif  saplar      olarsa,      onda      belə    göstərilir.  Məsələn,    

52/2 24/2 



2.   İpliklərin diametri. 

İpliklərin  nazikliyi  eyni  zamanda  onların  diametrləri  ilə  göstərilir.  Hansı  ki,  bunu 

ya mikroskop və ya düsturla hesablamaq olur. 


22 

 

 Məsələn, mikroskop altında sapın en kəsiyi bildiyimiz kimi ən çox çevrəyə və ya 



ellepsə yaxındır ( -pambıq, kətan).  

Yəni lifın en kəsiyini bir neçə dəfə ölçmekle tapırlar. Buna görə də parça liflərinin 

en kəsiyini şərti olaraq düz silindr kimi qəbul etmək olar. 

3.  Lifm miqdarı. 

İplikdə lifın miqdarını da düstur vasitəsilə hesablamaq olar. 



op

N

Nb

              (3) 

Burada:      n-ipliyin en kəsiyində olan lifın miqdarı;  

Nb-lifın orta nömrəsi;  

Nnp-ipliyin orta nömrəsini göstərir. 

4.   İpliyin burulması. 

İpliyin  burulma  dərəcəsinin  onun  möhkəmliyinə,  uzanma  xassəsinə,  codluğuna, 

xarici görünüşünə və s. çox böyük təsiri vardır. 

İpliyin burulması onun 1 m-də olan burğuların sayı ilə göstərilir. Burulmaların sayı 

liflərin növündən, ipliyin nazikliyindən və təyinatmdan asılıdır. 

Burulmaların miqdarını hesablamaq üçün aşağıdakı düsturdan istifadə etmək olar: 

R= A V

N

~



       

(4) 


Burada:      K-l m-də olan burğuların sayı;  

N-ipliyin metrik nömrəsi;  

A- əmsal. 

Cədvəl 7. 

Buruq əmsalı 

Əyilmə bucağı 

Buruq əmsalı 

Pambıq üçün 

4-17° 

90-200 


Kətan üçün 

2-6° 


75-115 

Yun üçün 

3-3° 

55-150 


Ipək üçün 

20-2° 


30-90 

 

5.   İpliklərin qınlma möhkəmliyi. 

23 

 

İpliklərin möhkəmliyi onların sapınm müəyyən yüklə qırılması ilə izah olunur. Bu 



əməliyyat  cihazda  aparılır.  Möhkəmlik  lifın  keyfıyyətindən,  əyirmə  üsulundan, 

burulmanın miqdarından və s. asılıdır. 



6. Qınlma uzunluğu. 

Qırılma  uzunluğu  iplik  və  sapları  qıran  zaman  əmələ  gəlir.  Qırılma  sapın  öz 

ağırlığı ilə bir də əlavə yük hesabına olur. 

Qırılma uzunluğu aşağıdakı düstur ilə hesablamaq olar və ya: 

A = N P       (5) 

Burada:      A-qınlma uzunluğu, m; 

N-sapın nömrəsi; 

P-sapın möhkəmliyi, qr ilə göstərilir. 

7.  İpliklərin hamarlılığı. 

İpliyin  xüsusiyyəti  onun  əsas  keyfıyyət  göstəricilərindən  biridir.  İpliyin  bu 

xassəsi onun nömrəsindən, qov verilmə dərəcəsindən və s. asılıdır. 

İplik  hamar  olmadıqda  toxunma  zamanı  yüksək  keyfıyyətli  məhsul  almağa 

mane  olur.  Buna  görə  də  hazırkı  əyirmə  sənayesinin  qarşısında  qoyulmuş 

məqsədlərdən biri də odur ki, hamar və bərabər lif istehsal edilsin. 

İpliklərin  bərabərliyin  tapmaq  üçün  mikroskop  altında  ölçüb  hesablayırlar. 

Eyni  zamanda  ipliyin  diametrini  ölçən  zaman  əldə  edilən  məlumat  onun 

bərabərliuyinin təyin edilməsinə imkan yaradır. 

Ümumiyyətlə,  sapın  və  ipliyin  keyfıyyəti  lifın  keyfıyyətindən,  lifın 

qatışdırılmasından, 

didilməsindən, 

yumşaldılmasından 

və 


düzgün 

emal 


edilməsindən asılıdır. 

 

 



 

 

 



 

 


24 

 

BÖLMƏ II.  TƏDQIQAT HİSSƏSİ. 



2.1.  TƏDQİQAT OBYEKTİNİN SEÇİLMƏSİ. 

 

Tədqiqat  üçün  prof.Q.N.Kukin  və  prof.A.N.Solovyovun  tədqiqatları  əsasında 



toxuculuqda  istifadə  edilən  müxtəlif  növ  və  quruluşa  malik  olan  iplik  və  saplar 

götürülmüşdür.  Lif  tərkibinə  görə  təbii,  həm  kimyəvi  liflərdən  alınan  iplik  və 

saplar  nəzərdən  keçirilir.  Çünki  iplik  və  sapların  lif  tərkibindən  və  quruluşundan 

asılı  olaraq  xassələri  dəyişir,  bu  da  bilavasitə  ondan  istehsal  olunan  parçanın 

istehlak xassəsinə təsir edir. Bizim də məqsədimiz həmin dəyişikləri öyrənməkdən 

ibarətdir.  Ona  görə  də  biz  əvvəlcə  pambıq,  kətan,  yun,  təbii  və  kimyəvi  ipəyin 

keyfiyyət  göstəricilərini  vermişik.  Ondan  sonra  həmin  iplik  və  saplardan  toxunan 

parçaların  istehlak  xassələrinə  bu  sapların  necə  təsir  etməsini  tədqiq  etmişik. 

Parçaların  hiqroskopliyini  təhlil etdikdə  tədqiqat  üçün bilavasitə ştapeL polotnosu 

(viskozdan,  kaprondan,  ipəkdən)  pambıq,  parça,  lavsan  iplikli  parça,  qarışıq 

iplikdən  polotno  (70%  kapron  30%  ipək;  50%o  kapron  və  50%>  ipək;  30%o 

kapron və 70%> ipək) istifadə edilmişdir. 

Parçanın  gigiyenik  xassələrini  təyin  etdikdə  zərif  yundan  olan  parça,  cod 

yundan  mahud  parça,  kostyumluq  pambıq  parça,  sıxlaşdırılmış  dəyişəklik  parça, 

qrebyun parça, orta sıxlıqlı dəyişək parça və tənzif götürülmüşdür. 

Parçanın  istilik  saxlamağı  yoxlanarkən  pambıq,  bez,  şüşə  parça,  pambıq 

flanel,  yun  parça,  pambıq  və  viskozdan,  odeyal,  qarışıq  yun  vaylok,  şüşə  vaylok, 

geyim  üçün  vatin,  süni  xəz,  iki  qat  pambıq  vatin,  ştapel  üçün  mahud,  flanel, 

moleskin, yun dioqanal, bez götürülmüşdür. 

Parçanın mexaniki xassələrini tədqiq etdikdə xam pambıq parça polotno, sarja 

və  sətin  toxunuşlu;  flanel  sətin  toxunuşlu  viskoz,  asetat  və  neylon  parçalar  sarja 

toxunuşlu götürülmüşdür. 

 

 

 



 

25 

 

2.2.   PARÇANIN İSTEHLAK XASSƏSİNİN 



FORMALAŞMASINDA İPLİK VƏ SAPLARIN LİF TƏRKİBİNİN VƏ 

QURULUŞUNUN ROLU. 

2.2.1. Pambıq lifinin tərkibi, quruluşu və xassəsi. 

 

Məlumdur  ki,  parçaların  istismar  və  gigiyenik  xassələri  onların  həmçinin, 



estetik  xassələri  həmin  parçanın  istehsalına  sərf  edilən  toxuculuq  liflərinin 

quruluşundan  və  xassələrindən  asılıdır.  Hər  bir  toxuculuq  lifınin  özünəməxsus 

quruluşu və xassəsi olmaqla yanaşı, onların həmçinin özünəməxsus xassələri vardır 

ki, parçanın xassələri də müvaflq olaraq həmin xassələrdən asılıdır. 

Ümumiyyətlə, toxuculuqda işlədilən liflər iki əsas qrupa ayrılır: 

1.  Təbii liflər; 

2.  Kimyəvi liflər. 

Bunlar  isə  hər  biri  özülüyündə  qrup  və  yarım  qruplara  ayrılır.  Məqsədimiz 

toxuculuqda ən çox istifadə edilən təbii və kimyəvi liflərinin xarakterizə etmək və 

bu  xassələrin  gələcəkdə  parçaların  istehlak  xassəsinə  necə  təsir  etməsini 

araşdırmaqdan ibarətdir. 

Pambıq  lifi  pambıq bitkisindən alınır  ki, bu  respublikamızın  isti rayonlarında 

yetişdirilir.  Pambıq  lifinin  uzunluğu  1  mm-dən  50  mm-ə  kimi  ola  bilər.  20  mm 

qədər  uzunluqda  olan  pambıq  lifindən  toxuculuqda  istifadə  olunur.  Buna  görə  də 

pambıq  lifinin  uzunluğuna  görə  3  qrupa  ayırırlar:  Bunlardan  əyiricilik  üçün 

yararsız  liflərin  uzunluğu  1-20  mm  arasında  dəyişir;  orta  uzunluqlu  liflərin 

uzunluğu isə 28-37 mm olur, uzun liflərinin isə uzunluğu 35-50 mm olur. 

Pambıq  lifinin  uzunluğu  parçanın  bir  çox  xassələrinin  formalaşmasında  çox 

böyük  əhəmiyyəti  vardır.  Belə  ki,  qısa  pambıq  lifındən  ancaq  yoğun  tiftikli  iplik 

almaq olar. Bu ipliklərdən ancaq tiftikli parç.alardan   flanel,    bayka,   sukno   və   

s.    parçalan   istehsal   etmək mümkündür. Lakin uzun lifli pambıqdan isə nazik 

və  hamar,  həmçinin  davamlı  ipliklər  almaq  olur  ki,  bunlardan  daha  yüksək 



26 

 

keyfıyyətli  parçalar  istehsal  etmək  olar.  Bunlardan,  batis,  markizet,  poplı  və  s. 



göstərmək olar. 

Parçaların  xassələrinə  pambıq  lifınin  həmçinin  yetişmə  dərəcəsi  də  təsir 

göstərir.  Belə  ki,  pambıq  lifi  nə  qədər  çox  yetişmişsə,  onun  davamlılığı, 

mikroskopikliyi və qeyri-xassələri də yaxşı olar ki, bu parçanın həmin xassələrinin 

yaxşılaşmasşna səbəb olar. Daha çox yetişmiş pambıq lifınin kanalı hava ilə dolur 

ki, bu parçaların istiliksaxlama qabiliyyətinin yüksəlməsinə səbəb olur. 

Pambıq  lifınin  xassələrinə  və  həmçinin,  ondan  istifadə  edilən  parçaların 

xassələrinə lifın kimyəvi-tərkibindəki hidrogen qruplarının da böyük təsiri vardır. 

Pambıq  lifınin  fıziki-mexaniki  xassələrindən  asılı  olaraq,  parçaların  fıziki-

mexaniki xassələri müxtəlif olur. 

Pambıq  lifınin  dartılmağa  qarşı  davamlılığı  onların  sortundan  və  yetişmə 

dərəcəsindən asılı olaraq 0,5-10 qr kimi olur. 

Yetişmiş  lifm orta  möhkəmliyi 4-5 qramdır. Dartılmağa qarşı davamlılığı 2,5 

qram  lifınin  ən  çox  davamlılığı  41-54  kqs/mm

2

-dir.  Pambıq  lifınin  fərqləndirici 



xüsusiyyəti  ondan  ibarətdir  ki,  yaş  halda  onların  davamlılığı  15-20%  artır,  lakin 

qeyri-liflərdə isə əksinə, ya öz vəziyyətində qalır, yaxud 7-65% kimi azalır. 

Pambıq  lifınin  uzanması  4-13%  kimi  olur.  Orta  uzanma  həddini  7-8%-dir. 

Pambıq lifı çox yumşaqlığı və plastik uzanması ilə başqalarından fərqlənir. Bu isə 

parçaların  xassələrinin  isinməsinə  təsir  göstərən  amillərdən  biri  hesab  edilir.  Belə 

ki,  pambıqdan  olan  parçalar  dartılma  zamanı  uzanır  və  əvvəlki  vəziyyətinə 

qayıtmır.  Elastiklik  cəhətcə  də  pambıq  lifı  qeyri  liflərdən  geri  qalır.  Belə  ki, 

pambıq  istehsal  edilən  parçaların  üzərində  çoxlu  qarışıqlar  əmələ  gəlir  ki,  bu 

palktarın xarici görünşünə çox pis təsir göstərir. 

Pambıq  lifmin  hiqroskopikliyi  çox  yüksək  həddə  dəyişir.  Adi  temperaturda 

onun hiqroskopikliyi yuxarı olur, yəni havanın temperaturu 20, nisbi rütubəti 65% 

olduğu bir şəraitdə havanın rütubətini 8,5% çəkir. 

Lifın hiqroskjopikliyi havanın nisbi rütubətindən və temperaturundan asılıdır. 

Pmabıq  lifinin  yüksək  hiqroskopikliyə  malik  olması  onun  ən  yaxşı  cəhəti  hesab 

edilir.  Belə  ki,  bu  xüsusiyyətindən  istifadə  edərək  pambıq  parçalardan 


27 

 

hiqroskopiklik  daha  çox  tələb  edilən  paltarlar  istehsalında  tətbiq  edilir.  Rütubətin 



təsirindən lifin davamlılığı artır, bununla yanaşı, uzanma qabiliyyəti də artır, lakin 

təsirinə  davamalılıq  azalır.  Pambıq  lifınin  gigiyenik  xassələri  onlardan  istehsal 

edilən parçaların ən gözəl xassəsi sayılır. 

Pambıq lifınin başqa liflərlə yanaşı, istilik təsirindən davamlı olması ən vacib 

xassələrdən  sayılır.  Temperaturaya  qarşı  davamlılıq  pambıq  lifındə  nisbətən 

aşağıdır. 

 


Каталог: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə