Азярбайжан республикасы тящсил назирлийи азярбайжан дювлят игтисад университети



Yüklə 375.3 Kb.

səhifə1/4
tarix29.05.2017
ölçüsü375.3 Kb.
  1   2   3   4

 

АЗЯРБАЙЖАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ 



 

АЗЯРБАЙЖАН ДЮВЛЯТ ИГТИСАД УНИВЕРСИТЕТИ 

 

 

Факултя : «Ямтяяшцнаслыг» 



Ихтисас : «Истещлак малларынын експертизасы вя маркетинги» 

 

 

 

Б У Р А Х Ы Л Ы Ш   И Ш И 



Мювзу:

 

Цзви вя гейри-цзвц лифлярдян олан парчаларын чешид вя



 

                 кейфиййятинин експертизасы 



 

Ишин рящбяри: 

Дос.З.Щ.Нясирова

 

 



Тялябя: 

Ялили Асиман Мухтар

 oğlu 

Бюлмя: азярбайжан (рус) 

Груп: 314

 

 

«Тясдиг едирям» 

Кафедра мцдири :__________ prof.Ə.P.HƏSƏNOV 

«___» __________ 

 

 

Б А К Ы   201



 

 

MÜNDƏRİCAT 

Giriş................................................................................................................4 

BÖLMƏ I NƏZƏRİ HİSSƏ 

1.1.  İplik və sap haqqında məlumat, onların ahnması və strukturu...............6 

1.2. Toxuculuqda istifadə edilən iplik və sapların növləri və xassələri... ......11 

1.3.  Iplik və sapların keyfiyyət göstəricilərinin təhlili..................................18 

1.4.  İplik və sapların keyfiyyət göstəricilərinin qiymətləndirilməsi  

       üsulları...................................................................................................25 



BÖLMƏ II TƏCRÜBƏVİHİSSƏ 

2.1. Tədqiqat obyektinin seçilməsi................................................................31 

2.2.  Parçanın istehlak xassəsinin formalaşmasında iplik və sapların lif 

tərkibinin və quruluşunun rolu......................................................................31 

2.2.1. Pambıq lifınin tərkibi, quruluşu və xassəsi..........................................31 

2.2.2.Kətan lifinin tərkibi, quruluşu və xassəsi..............................................34 

2.2.3.  Yun lifınin tərkibi, quruluşu və xassəsi...............................................36 

2.2.4.  İpək lifınin quruluşu və xassəsi...........................................................38 

2.2.5.  Kimyəvi liflərin xassələri....................................................................39 

2.2.6. Sintetik liflər və onların xassələri.........................................................39 

2.3.  İplik və sapı parçanın fıziki xassəsinə təsirinin tədqiqi..........................43 

2.3.1. İplik və sapın xətti sıx lifınin parçanın çəkisinə təsiri..........................43 

2.4.  İplik və sapın növünün və quruluşunun parçamn gigiyenik xassəsinə təsirinin  

        tədqiqi....................................................................................................45 

2.4.1.  Parçanın su çəkmə qabiliyyətinin təyini..............................................48 

2.4.2.  Praçanın hava keçirmə qabiliyyətinin təyini.......................................50 

2.4.3.  Praçanın istilik saxlama xassəsinin təyini..........................................52 

2.4.4.  Parçanın toz keçirməsinin və toz tutumunun təyini............................56 

2.4.5.  Parçanın şüa keçirməsinin təyini........................................................56 

Nəticə və təkliflər..........................................................................................58 

Istifadə edilən ədəbiyyatlar............................................................................61 


 

GİRİŞ 

 

Toxuculuq malları çox qədim tarixə malikdir. Xalq istehlakı malları içərisində 



toxuculuq malları geniş tələb olunan mal qruplarından biridir. Arxeoloji qazıntılar 

zamanı  məlum  olumşdur  ki,  eramızın  III-IV  əsrlərində,  Azərbaycanda  parça 

istehsal olunmuşdur. 

Azərbaycanda  parça  istehsal  etmək  üçün  kifayət  qədər  xammal  mövcuddur. 

Təbii  xammalllardan  yun,  pambıq  və  irək  lifi  respublikamızda  yetirşdirilir. 

Kimyəvi lif üçün isə yenə də xammal kimi neftimiz çoxdur. 

XX  əsrdə  respublikamızda  yun  parça  istehsal  edən  Bakı  Kamvol  Mahud 

İstehsalat Birliyi fəaliyyət göstərir. Bu birlikdə qaba, zərif yundan parçalar istehsal 

edilir.  Birlik  əyirici,  toxucu  sexlərə  malik  idi.  Birlikdə  zərif  yunla  kimyəvi  lifə 

qarışığı  olan  parçalar  istehsal  edilirdi.  Kimyəvi  lif  kimi  lavsan,  viskoz,  nitron, 

kapron liflərindən istifadə edərək Kamvol parçalar toxunurdu. 

Respublikamızda yun parça ilə bərabər ipək parça da istehsal edilirdi. 

İpək  sənayesi  əsasən  Şəki,  Şuşa,  Naxçıvan  və  Şamaxı  qəzalarında  inkişaf 

etmişdir.  Azərbaycan  bir  çox  sənaye  sahələrindən  fərqli  olaraq  ipəkçilik  sənayesi 

çox qədim  tarixə  malikdir.  İpək qurdu Çindən V əsrdə  Azərbaycana  gətirilmişdir. 

Azərbaycan  ipəyi  keyfiyyətinə  görə  Lion  ipəyi  ilə  müqayisədə  yüksək 

qiymətləndirilir. 

XX  əsrdə  Azərbaycan  pambıqçılıq  respublikası  kimi  tanınmış  və  iqlimə 

malikdir.  1930-cu  ildən  Azərbaycanda  pambıqçılıq  geniş  inkişaf  etmişdir. 

Azərbaycanda  H.Z.Tağıyev  adına  Bakı  Toxuculuq  Kombinatında  geniş  miqyasda 

pambıq  parça  istehsal  olunurdu.  Toxuculuq  kombinatının  istehsal  etdiyi  ipliyin 

30%-i əmtəə kimi realizə olunaraq 70%-i isə parça istehsah üçün işlədilirdi. 

Son  illər  respublikamızda  parça  istehsalının  səviyyəsinin  aşağı  düşməsinə 

baxmayaraq, parça istehsalının artırmaq cəmiyyətin daimi tələbatından irəli gəlir. 

Parça  mallarına  olan  müasir  tələbatı  ödəmək  üçün  toxuculuq  mallannın 

istehsalın və keyfıyyətini yüksəltmək lazımdır. Toxuculuq mallarının keyfıyyət və 

xassələrinin  tədqiqi  ilə  bir  sıra  əmtəəşünas-alimlər  məşğul  olmuşlar.  Bunlardan 


 

P.İ.Kıçkov;  İ.Y.Kittarı;  P.M.Yerçenko;  F.F.Bobrov;  A.Y.Arxangelski;  V.V.Linde; 



prof.Q.N.Kukin; A.H.Solovyov və s. misal göstərmək olar. 

Buraxıhş  işi  «Üzvi  və  qeyri-üzvi  liflərdən  olan  parçaların  keyfıyyətinin 

ekspertizası»  nin  həsr  edilmişdir.  İşin  I  bölməsində  nəzəri  cəhətdən  iplik  və 

sapların keyfıyyət göstəriciləri və keyfiyyətin qiymətləndirilməsi verilmişdir. 

II bölmələr tədqiqat  hissəyə aid edilir. Bu  bölmələrdə  geniş tədqiqat  işlərinin 

analizi  və  əsaslandırmaları  faktlarla  izah  edilir.  Sonra  iplik  və  sapların  parçanın 

istehlak xassəsinə təsirindən bəhs edilərək göstərilir ki, müasir dövrdə hansı çeşidli 

parçaların istehsah məqsədəuyğundur. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

BÖLMƏ I.  NƏZƏRİ HİSSƏ 



1.1.    İPLİK VƏ SAP HAQQINDA MƏLUMAT, ONLARIN ALINMASI VƏ 

STRUKTURASI 

Parça  polotnosunun  əsasını  iplik  və  saplar  təşkil  edir.  Çünki  parça  iki  sistem 

sapdan,  yəni  əriş  və  arğac  sapının  bir-birilə  çarpaz  toxunmasından  əmələ  gəlir. 

Toxunan  parçanın  gələcəkdə  istismar  zamanı  meydana  çıxan  bütün  istehlak 

xassələri  deməkolar ki,  onun toxunduğu  iplik  və sapın tərkibindən, quruluşundan, 

parçada toxunma qaydasından bilavasitə asılıdır. 

Əyilmə  üsulundan  asılı  olaraq  bütün  toxuculuq  sapları  ipliyə  (müəyyən 

uzunluğa  malik  liflərdən alınTr), sapa (sonsuz kimyəvi  liflərdən alınır), kompleks 

saplara  və  mono saplara ayrılır. Müəyyən  uzunluğa  malik olan  liflər təbii  liflərdir 

ki, buna pambıq, kətan, yun, kimyəvi liflərdən alınan ştapel lifləridir. 

İpliklərdə  olan  qısa  liflər  əyrilmə  prosesində  bir-biri  ilə  sürtünmə  gücü  ilə 

bağlanır. İpliyin  xassəsi  onun  lif tərkibi  ilə birlikdə, həmçinin onun əyrilmə  üsulu 

ilə də 

STX 


əlaqədardır. İpliyin əyrilməsi aşağıdakı proseslərdən ibarətdir: 

1.  Xammalın seçilməsi və lif kütləsinin təmizlənməsi; 

2.  Lifın didilməsi və lif kütləsinin təmizlənməsi; 

3.  Lifin daranması; 

4.  Lif lentinin bərabərləşdirilməsi; 

5.  Lif lentinin nazildilməsi; 

6.  Nəhayət ipliyin əyrilməsi. 

Əyirmə  axırıncı  proses  olub,  burulmuş  ipliyin  kağız-karton  patronlara 

sarınmasıdır.  Burulma  hər  bir  lif  üçün  müxtəlif  olub,  müəyyən  sərhəddə  qədər 

alınan ipin  möhkəmliyini artırır, ipliyin sıxlaşdırır, codlaşdırır və onun en kəsiyini 

azaldır. 

Pambıq, ipək iplikləri darama, qreb və aparat, yun ipliyi aparat və qrep, kətan 

ipliyi quru və yaş halda əyrilir. 

Kimyəvi  liflərdən  olan  ipliklər  istənilən  əyirmə  sistemi  ilə  alına  bilər. 

Yuxarıda  göstərdiyimiz  kimi  bütün  əyirmə  növləri  əyirici  maşınlarda  yerinə 

yetirilir.  



 

Bu  üsulla  əyirilən  ipliklər  çox  əmək  tələb  etdiyindən  axır  zamanlar  iplik  və 



sapların əyirilməsində aşağıdakı üsullardan istifadə edilir. 

Pnevmatik üsulla ipliyin əyrilməsi; 

Pnevmomexaniki üsulla ipliyin əyirilməsi. 

Hər  iki  üsul  aerodinamik  qanuna  əsaslanır.  Yəni,  ipliyi  əyirmək  üçün  müəyyən 

edilmiş  kameradan  ona  hava  axını  təsir  göstərir  və  bu  zaman  mərkəzdənqaçma 

qüvvənin təsiri nəticəsində lif və saplar bir-birinə dövrü olaraq dolaşır. 

Pnevmomexaniki  üsulla  ən  çox  qısa  liflər,  yəni  pambıq  lifındən  iplik  əyrilir. 

Pnevmatik üsulla isə sonsuz liflərdən saplar alınır. 

Parça istehsalında həm bircinsli, həm də çoxcinsli iplik və saplardan istifadə edilir. 

Ümumiyyətlə,  parça  toxunuşunda  müxtəlif  növ  iplik  və  saplardan  geniş  istifadə 

edilir.  Bu  çoxluğu  bir  çox  sənətşünasdlar  qələmə  alaraq  təsnifləşdirmiılər. 

Bunlardan biz S.S.Kolyadenko, V.T. Mesyaçenkonun təsnifləşdirməsindən istifadə 

edirik. Onların verdiyi təsnifatda iplik və saplar xammal tərkibinə, alınma üsuluna, 

quruluşuna, bəzək növünə və təyinatına görə təsnifləşdirilir.   £ 



0

 

Toxuculuq sapları quruluşuna görə bir sapdan, iki və daha çox saplardan ibarət ola 



bilər.  Çoxsaplı  saplar  eşilmə  yolu  ilə  emal  edilir.  Eşilmiş  saplar  iki  və  daha  çox 

uzununa  mürəkkəb  burulmamış  kompleks  saplardan,  yaxud  ipliklərdən  ibarətdir. 

Yadda  saxlamaq  lazımdırki,  toxuculuq  sənayesində  işlədilən  sapların  çox  hissəsi 

burulmuş saplardır. 

Toxuculuq        malları        üçün        oJan        iplik        və        saplann        bəzilərinin 

strukturasını (quruluşunu) xarakterizə edək. 

 


 

 



 

Şəkil 1. Fasonlu saplar 

İplik  və  sapın  strukturası  əhəmiyyətli  dərəcədə  parçanın  təyinatını, 

gigiyenikliyini,  etibarlılığını,  xarici  görünşünü  və  ondan  hansı  məmumat  ala 

biJməsinin təyininə imkan yaradır. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


 

1.2.  TOXUCULUQDA İSTİFADƏ EDİLƏN İPLİK VƏ SAPLARIN 



NÖVLƏRİ VƏ XASSƏLƏRİ 

 

Parçaların  istehlak  xassələrinə,  yəni  onun  funksionalhğına,  gigiyenikliyinə, 



etibarlılığma,  xarici  görünşünə  və  ondan  ahnan  məmulatlann  istehlak  xassələrinə 

belə onun toxunduğu iplik və saplar əsaslı dərəcədə təsir edir. 

Toxuculuq üçün olan iplik və sapların bəzilərinə qısa xarakteristika verək. 

Pambıq ipliyi. 

Pambıq ipliyi hazırda toxuculuq sənayesinin xammal bazasında əsas yer tutur. 

O  təyinatma  görə  toxuculuq,  trikotaj,  corab,  toxuculuq-xırdavat,  sap  ipliyinə  və 

texniki  təyinath  ipliyinə,  əyirilməsinə  görə,  kard  və  apparat;  burulmasma  görə 

birsaplı, sağa, yaxud sola burulmuş; bəzəyinə görə ağardılmış, boyanmış melanj və 

mulin ipliyinə; təmizliyinə görə siniflərə bölünür. 

Qarışıq  pambıq  ipliyi  pambığın  süni  və  sintetik  liflərinin  qarışığından 

hazırlanır.  O  başlıca  olaraq  toxuculuq  və  trikotaj  istehsahnda  aşağıdakı  qarışıq 

ipliklər  hahnda  pambıq-viskoz,  pambıq-polinos,  pambıq-lavsan  halında  istifadə 

edilir. 


Xalisyun iphyi. 

Bu  ən  qiymətli  xammal  növüdür.  O  kostyumluq,  donluq,  paltoluq  və  başqa 

parçalann, üst trikotaj, əlcəyin, yayahq-şərfin, dəyişək və corab məmulatlann, xalça 

və  toxunmamış  materiallann  istehsalında  işlədilir.  Daranmış  və  apparat  üsulu  ilə 

əyrilmiş  18-30  və  60-330  teksli  təksap  və  burulmuş  iplik  hahnda  istehsal  edilir. 

Bəzəyinə görə təbii rəngli, melanj və müxtəlif rənglərə boyanıriış olur. 

Qarışıq  yun  ipliyi  iki  və  daha  çox  komponentdən  hazırlanır.  Ən  çox  yayılmış 

yunun  viskoz,  yun-lavsan,  yun-kapron  və  yun-nitron  lif  qarşığından  olan 

iplikləridir. Qarışıqda kimyəvi liflərin faiz miqdarı müxtəlif ola bilər. 

Kətan ipliyi. 

Kətan  ipliyi  xalis  və  qarışıq  olur.  Ahnmasına  görə  quru  və  yaş  əyrilmiş 

alımrnş ipliklərə bölünür. Quruluşuna görə birsaplı və əyrilmiş olur. 


 

Yaş  üsulla  əyirmə  üsulunda  əyirici  maşınlar  qaynar  su  saxlayan  yeşiklərlə 



təchiz  edilir.  Yaş  üsulla  əyrilən  iplik  nisbətən  nazik  200-13  teksə  qədər  olur.  O 

hamar  və  davamlı  olur.  Kətan  ipliyi  ən  çox  toxuculuq  və  xalça  istehsalında 

işlədilir. 

İpək ipliyi. 

Burulmamış  ipək  sap  xam  ipək  adlamr  və  toxuculuqda  bir  neçə  qat  (2-4-  və 

daha çox) işlədilir. Burada əriş və arğac sapları bir-birindən fərqlənir. 

Əriş  sapı  xam  ipəkdən  olan  2-4  sapdan  ikiqat  burulmuş  sapdır.  Əvvəl  xam 

ipək  sap  bir  metrdə  400-600  buruq  olmaqla  sola  burulur,  belə  iki-üç  sap  eşilir  və 

sonra  bir  metrdə  480-600  buruq  olmaq  şərtilə  sağa  burulur.  İkincidə  əksinə, 

burulma zamanı birinci  burulma bir  neçə  dəfə azalır,  bunun  nəticəsində  burulmuş 

yumşaq sap alınır. 

Arğac sapı-2,5 və daha çox xam ipək sapdan ibarət olub, 1 metrdə 125 buruq 

olan sağa, yaxud sola burulmuş sapdır. Bu sap yumşaq, düz, hamar, 9,1-7,1 teksli 

olur. 

İpək  ipliyi  barama  tullantılarından  hazırlanır,  müxtəlif  teksli  birsaplı  və 



burulmuş olur. 

Az  buruqlu  kompleks  kimyəvi  sapın  (viskoz,  asetat,  triasetat,  kapron)  bir 

metrində 100-160 buruq olur və arğac və yaxud əriş kimi işlədilir. 

Muslin-orta  buruqlu  daha  nazik  sapdır.  Təbii  ipəkdən  olan  muslin  tək  xam 

ipək  sapın  1500-1800  dəfə  burulmasından  alınır.  Burulma  gərginliyinin  azalması 

üçün  ona  buxarla  təsir  edilir.  Nəticədə  nazik,  sıx,  tərsinə  açılmayan  sap  alınır; 

kompleks  kimyəvi  saplardan  olan  muslin  (viskoz,  asetat,  kapron)  600-800  dəfə 

burulmuş olur. 

Krep-çox  burulmuş  sapdır.  Təbii  krep  almaq  üçün  2-5  xam  ipək  2200-3200 

dəfə  burulur  və  sonra  buruqları  fıksasiya  etmək  üçün  onlara  buxarla  təsir  edilir. 

Nəticədə sap yumşalır və üzü xırda dənəvari olur. Krep sapı sağa və sola burulmuş 

olur.  Belə  sapın  növbə  ilə  parçanın  arğacı  üçün  işlətdikdə  parçanın  üzərində  krep 

effekti yaranır. 


10 

 

Krep  kompleks  kimyəvi  sapı  1500-1800  dəfə  burmaqla  alınır.  Mooskrep-



ikiqat  burulmuş  sapdır.  Təbii  ipək  mooskrepi  krep  sapının  2-3  xam  ipək  sapla 

eşilməsindən  alınır.  Mooskrep  süni  ipək  sapından  (viskoz,  asetat)  eşilmə  və  krep 

sapının  sonrakı  eşilmə  krep  sapı  istiqamətində  təxminən  500  dəfə  burulmasından 

alınır. Krep sapı əsasdır, xam ipək sapı geydirmədən o əsas sapa sarınır. Mooskrep 

bir tərəfdən xam ipək kimi yumşaq olur, digər tərəfdən krep kimi yığılır. 

Monosap kimyəvi tərkibi, nomrəsi, en kəsiyinin görünüşü ilə fərqlənir. 

Toxuculuq  sənayesində  ən  çox  parlaq  və  tutqun,  1,7-6,6  teksli  olan  kapron 

monosaplar  tətbiq  edilir.  Metallaşdınlmış  sap  parça  və  trikotajın  xarici 

görünüşünün yaxşılaşdırılması və bədii tərtibatı üçün tətbiq edilir. Metal saplardan 

başqa,  metanit  və  plastileks  də  işlədilir.  Metanit-səthinə  alüminium  təbəqəsi   

çəkilmiş      0,2-0,4      mm      enində      poliefır      plyonkanın      zolağından  ibarətdir. 

Poliefir  plyonkası  rəngsiz,  yaxud  boyanmış  ola  bilər.  Plastileks  boyanmış  və 

metallaşdırılmış plyonkanın zolaqları kəsilməsindən alınır. 

Fasonlu saplar başqa saplardan xarici görünşündəki effekti ilə fərqlənir. Onlar 

orijinal  quruluşlu  parçaların  istehsalına  işlədilir.  Fasonlu  saplar  alınma  üsulundan 

asılı  olaraq  əyirmə  effektli  saplar  və  eşilmiş  effektli  saplar  bir-birindən  fərqlənir. 

Saplara əyirmə effekti əyirmə prosesində verilir. 

Eşilmiş  effektli,  fasonlu  saplar  daha  çox  müxtəlifdir.  Onlar  üçün  eyni  və 

müxtəlif lif tərkibi, müxtəlif rəng və nömrəli iki-beş sapdan ibarət çoxsaplı quruluş 

xarakterikdir.  Fasonlu  sapı  istehsal  etmək  üçün  eşmə  maşınları  xüsusi  qurğu  ilə 

təchiz edilmişdir ki, hər tərkibi sapının verilməsini və dartılmasını nizamlayır. 

Spiral-spirala  oxşar  effekti  olan  sapdır.  Bu  sap  çox  müxtəlif  növdə  istehsal  edilir 

ki, lif tərkibi, nömrəsi, burğunun miqdarı və istiqaməti ilə fərqlənir. 

Eponj-ikiqat burulmuş sap olub, az qalın, boş effektlidir. 

Düyünlü sap-müxtəlif yoğunluğa malik düyünlü sapdır. 

ilgəkli sap-ilgək quruluşlu effektlidir. 

Kombinələşdirilmiş effektli sap müxtəlif buruqların kombinasiyasından alınır. 



11 

 

Teksturalı 



saplar-bu 

quruluşunu, 

görünüşünü 

dəyişmiş 

saplardır. 

Teksturalaşdırma  termomexaniki  üsulla  əmələ  gətirilir.  Burada  hamar,  sintetik 

saplara yüksək həcmlilik, xovluluq, elastikli verilir. 

Teksturalı  saplar  yüksək  elastikliyi,  az  həcm  kütləsi,  yaxşı  örtmə  qabiliyyəti, 

quru,  yumşaqlığı,  çox  məsaməliliyi  və  bu  səbəbdən  yaxşı  isti  izolyasiya  ilə 

xarakterizə  edilir.  Beləliklə,  teksturalaşdırma  yolu  ilə  hamar  sintetik  saplara 

tamamilə  yeni  xassələr  verilir  ki,  bu  da  sintetik  liflərin  tətbiqi  sahələrini 

genişləndirməyə  ,  həmçinin  hazır  məmulatların  çeşidini  müxtəlifləşdirməyə  və 

onların  keyfıyyətini  yaxşılaşdırmağa  imkan  verir.  Teksturalı  sapların  istehsalı 

daima  artır:  sintetik  sapların  çox  hissəsi  toxuculuq  sənayesində  teksturalı  halda 

emal edilir. Teksturalı saplar bir neçə üsulla alınır: bu üsullarla alınan saplar xarici 

görünüşünə və xassələrinə görə fərqlənirlər. 



Teksturalı  kompleks  saplar  elastiklik  dərəcəsindən  və  quruluşundan  asılı 

olaraq  yüksək  dərəcədə  dartılan  (100%-dən  çox),  100%-ə  qədər  və  dartılmayana 

bölünür. 

Yüksək dərəcədə dartılan saplar kompleks poliamid saplarından  hazırlanır. 

Bundan  ötrü  iki  kompleks  sapa  yüksək  burulma  verilir  (bir  metrdə  2750-4000 

buruğu  olur),  eyni  zamanda  bir  sap  sola,  o  biri  sap  sağa  burulur.  Sonra  saplardan 

burulma nəticəsində əmələ gələn gərginliyi ləğv etmək üçün termostabilizasiyadan 

keçirilir. Daha sonra saplar açılır, bu zaman burulmadan alınan deformasiya aşkara 

çıxır  və  isti  emal  zamanı  müəyyən  edilir.  Bunun  nəticəsində  elementar  lif  spiral 

yay  formasını  alır.  Bundan  başqa  hər  iki  sap  zəif  burulur  (bir  metrdə  160-200 

buruq  olur).  2,2-15,6  teksli  elastiki  tipli  teksturalı  saplar  belə  hazırlanır.  Xaricdə 

buna  oxşar  saplar  ajilok  (İngiltərə),  brilon,  ağlon  (ABŞ),  evalon  (Çexoslavakiya), 

tayvalon  (Yaponiya)  adlanır.  Bu  saplar  çox  məsaməliliyi  (400%-ə  qədər)  ilə 

xarakterizə    olunur.    Yüksək    dərəcədə    dartılan    saplardan,    corab-noski,  idman 

məmulatları, parça, üst və alt trikotaj dəyişəyi hazırlanması üçün işlədilir. 



Dartılan  saplar  kompleks  poliamid  və  poliefır  saplarından  bir  neçə  üsulla 

alınır. Buraya qorfon, şersi, melan və belon daxildir. 



12 

 

Qorfon sapı mexaniki təzyiqlə (presləmə) sonra termofıkasiya üsulu ilə alınır: 

iki  kompleks  sap  büzməli  qurğudan  keçir  və  qıvrımlığını  fıksasiya  etmək  üçün 

preslənmiş  halda  termokameraya  verilir.  Qorfon  sapları  həcmli,  xovlu,  dartılan 

sapa  nisbətən  az  elastikdir,  onlarda  100%-ə  qədərdir.  Bu  üsulla  həmçinin,  ajilon 

sapı hazırlanır ki, bundan xalça istehsal edilir. 

Dartılan saplar meron (kapron), melan və belan (lavsan) da yüksək elastik sap 

kimi  alınır,  lakin  burada  əlavə  termo  emal  əməliyyatı  aparılır.  Bu  zaman  elastik 

üçün  xarakterik  olan  spirala  oxşar  qıvrımlıq  sinusoidala  keçir  və  bu  vəziyyətdə 

fıksirləşir. Bu saplar xovlu, yumşaqdır, onların elastikliyi 30-50%-dir. 

Bundan  başqa  saplar  almaq  üçün  əvvəldən  stabilizə  edilmiş  trikotaj  polotno 

sökülür. Bu effektli üsulu sapın elastikliyini və qıvrımlığını təmin edir. 

Kombinə  edilmiş  teksturalı  saplar  müxtəlif  yığılmağa  malik  olan  sapların 

birləşməsi  və  eşilməsi  yolu  ilə  alınır.  Bu  saplar  termiki  emaldan  sonra  teksturalı 

saplara məxsus olan tipik xassələri (qıvrımlıq, xovluluq, boş) alır. Ən geniş yayılan 

asetat-kapron sapları-akon, komelandır. 

Dartılmayan  saplara  ilgəkli  aeron  sapı  daxildir.  Bu  sap  Çexoslovakiyada 

mirlon,  ABŞ-da  qasman,  fıkotes,  ADR-də  nefafıl  adlanır.  O  aerodinamik  üsulla 

alınır;  kompleks  poliamid  sapına  hava  axını  təsir  edir.  Sapın  hərəkət  sürətindən 

asılı olaraq elementar sapın nömrəsi, sapın ilgək quruluşunun hava axınının təzyiqi 

müxtəlif  olur.  Sapın  quruluşu  isti  hava,  yaxud  buxarla  fiksirləşdirilir.  Aeron  tipli 

sapın  elastikliyi  normala  yaxınlaşdınhr,  10-20%-dir.  Kombinələşdirilmiş  ilgəkli 

sap  iki  sapdan  ibarətdir:  özək;  bu,  yüksək  həcmli  sapın  əsasıdır  və  geydirmə  sap 

həcmlilik  effektini  yaradandır.  Forsunkaya  geydirmə  və  əsas  sapların  verilmə 

sürətinin  dəyişməsindən  müxtəlif  ilgək  sapları  alınır.  Kombinələşdirilmiş  ilgəkli 

sapın istehsahnda növ və nömrəsinə görə fərqlənən əsas sap işlədilir. 

Teksturah (yüksək həcmli) iplik müxtəlif yığılmağa malik liflərin qarışığından 

adi əyilmə üsulu ilə alınır. Bir qayda olaraq müxtəlif yığılmağa malik paşakrilnitril, 

yaxud  sopolimer  lifləri  işlədilir.  Qarışıq  liflərdən  olan  iplik  mexaniki  dartılmadan 

rütubətli-isti  emaldan  keçirili.  Bu  zaman  lifin  bir  hissəsi  yığılır  və  sapın  ümumi 



13 

 

uzunluğu  qısalır,  nəticədə  lifin  o  biri  hissəsi  deformasiya  edir  və  ipliyin  səthinə 



burum və ilgək halında çıxan qıvrım əmələ gəlir və az elastikliyə malikdir. 


: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı


  1   2   3   4


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə