C erom k. Q lenn və t eodor c. Q ordon



Yüklə 5,06 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə9/17
tarix21.04.2017
ölçüsü5,06 Kb.
#15038
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   17

 
İstehlak 
Məhsulları
Silah
İnsan Alveri 
Saxtalaşdırma və 
piratçılıq
Narkotik Alveri 
Ətraf Mühit 
Məhsulları 

Ümumdünya BMT Assosiasiyaları Federasiyası, Minilliyin Layihəsi 
2007 Gələcəyin Durumu                                                                                                                            
68
nin vahidini istehsal etmək üçün sərf etdiyi enerjidən 33% az enerji sərf olunur. Lakin Çin 
və Hindistan kimi digər  ərazilərdə mövcud olan tələbat 2003-cü ildən 2030-cu ilədək 
qlobal tələbatı 50%-dən çox artıracaq və bu da alternativlər uğurlu nəticə verənədək 
mədən yanacaqlarının istehlakını enerjiyə olan ilkin tələbatın 81%-nə  qədər artırır. Eyni 
zamanda karbonun geniş miqyasda sorulması, saxlanılması və yenidən istifadəsi də əsas 
prioritetlərdən biri olmalıdır. 2006-cı ildə  bərpa olunan və az karbonlu texnologiyaya 70 
milyard dollardan çox pul qoyulub. 2005-ci ildəkindən 43% çox;  1500 təmiz texnoloji 
(klintek) şirkət açılıb və ABŞ-da 4093 patent günəş və bioloji yanacaqların üstünlük təşkil 
etdiyi təmiz texnologiyaya əsaslanır.  
 
Tədqiqatlar göstərir ki, günəş enerjisi elektrik enerjisinin əsas mənbəyinə çevrilə bilər və 
əgər ətraf mühitin çirklənməsi artmasa və ərzaq qiymətləri çox qalxmasa, biomassa nefti 
geniş şəkildə əvəz edə bilər. Hallofit bitkilərindən və yosunlardan istifadə etməklə sahildə 
yerləşən səhralıqları dəniz suyuyla kütləvi şəkildə suvarmaqla ildə hər hektara 190 000 litr 
bioyanacaq istehsal etmək olar. İstifadə olunmuş istini bir daha istifadə etməklə müştərək 
enerji istehsalı enerji istehsalına böyük yardım göstərə bilər. Bundan əlavə, fəaliyyət 
müddətinin 40 il olacağı gözlənilən təqribən 1000 kömür zavodu CO

–nin sorulması 
nəzərdə tutulmadan planlaşdırılma və ya inşa edilmə  mərhələlərindədirlər. Növbəti 25 il 
ərzində tikilmələri layihələşdirilən kömürlə  işləyən elektrik stansiyalarından buraxılan 
emissiyalar, ötən 250 il ərzində havaya buraxılmış emissiyalardan çoxdur. Ətraf mühitin 
qorunması hərəkatları mədən yanacağı sənayelərini bağlamağa cəhd edə bilər, necə ki, 
30 il bundan qabaq bu cür hərəkatlar atom (nüvə) enerjisinin inkşafını dayandırmışdır. 
Atom (nüvə) enerjisinin mədən yanacaqlarından emissiya olunan istixana effektini 
yaradan qazların əvəz etməsi üçün təqribən 2000 atom elektrik stansiyası tikilməlidir – 15 
ildə  həftəyə 2 və ya 3 stansiya. Daha bir Çernobl hadisəsinə  bənzər hadisənin baş 
verməsi atom (nüvə) enerjisinin genişlənməsini dayandıra bilər.  
  
Daha yaxşı elektrik keçiriciliyi üçün naqillər nanoborucuqlarla əvəz oluna bilər. Günəş 
fermaları gümüş  və digər generatorların köməyilə günəş  işığını qüllələrin təpəsində 
cəmləşdirə bilər. Binalara və digər səthlərə yapışdırılan plastik nanotex fotoqalvaniklər 
xərcləri azalda və effektivliyi artıra bilərlər. Külək enerjisinin potensialının 
dəyərləndirilməsi günü-gündən artmağa davam edir. Hidrogen infrastrukturuna keçid çox 
baha başa gələ və iqlim dəyişikliyinə gec təsir edə bilər. Qoşula bilən hibridlər və elastik 
yanacaqla işləyən nəqliyyat vasitələri, batareyaların qiymətinin düşməsi və preslənmiş 
havayla işləyən avtomobillər teziklə yalnız neftlə  işləyən nəqliyyat vasitələrinə alternativ 
olacaqlar.  “C hydrogenoforman” bakteriyalarının suyu və  dəm qazını hidrogenə necə 
çevirməsini öyrənmək davamlı hidrogen istehsalında irəliləyişlərə səbəb ola bilər. Günəş 
enerjisi ilə  işləyən kosmik peyklər baza-əsaslı elektrik enerjisi qlobal əsasda idarə edə 
bilər və bununla da effektliliyi artıra və enerjini elektrik şəbəkəsinə doğru yönəldə  və 
dünyanı davamlı  zəngin elektrik enerjisiylə  təmin edə bilərlər.  Enerji istehsalının və 
istifadəsinin təsirlərini  əks etdirmək məqsədi daşıyan, enerjinin dəyərləndirilməsi 
strategiyaları və karbon vergiləri üçün elmi ölçülər üzrə razılaşmalar zəruri olacaq. Bütün 
bunlar Beynəlxalq Enerji Təşkilatının yaranmasını tələb edə bilər. 
  
13-cü Çağırışa o vaxt ciddiliklə cavab veriləcək ki, ekoloji cəhətdən zərərsiz olan 
proseslərdən istehsal olunan enerji 5 il dalbadal digər enerji mənbələriniüstələyəcək, 
atmosferik CO

aşqarları ən az 5 il ərzində azalacaq və bu 5 illik amil sayəsində dünyada 
enerji tədqiqat və təkmilləşdirmə xərcləri artacaq.    
  
 

Ümumdünya BMT Assosiasiyaları Federasiyası, Minilliyin Layihəsi 
2007 Gələcəyin Durumu                                                                                                                            
69
R
EGIONAL 
M
ÜLAHIZƏLƏR
 
  
A
FRIKA
: Afrika Çinə idxal olunan neftin 30%-ini istehsal edir. Afrika çox davamlı  bərpa 
edilə bilən enerji mənbələrinə saatda 3140 teravatdan çox tükənən texniki hidroenergetika 
potensialına, 9000 meqavatdan çox geotermal potensialına, zəngin biomas potensialına, 
davamlı günəş potensialına və  bəzi ölkələrdə  əhəmiyyətli külək potensialına malikdir. 
Bununla belə  bərpa oluna bilən mənbələr regionun ilkin enerji təchizatına 1%-dən az 
yardım göstərir.  
  
A
SIYA VƏ 
O
KEANIYA
: Çin istehsalı olan ucuz batareyalar tezliklə elektrik enerjisiylə işləyən 
maşınların tezliklə meydana çıxmasına səbəb ola bilər. Baxmayaraq ki, Çin 1991-ci ildən 
bu yana ÜDM-yə görə enerjini 50% azaldıb, onun CO
2
emissiyalarI 2008-cİ ildə ABŞ-ı 
ötüb keçib. Çin dünyada ikinci böyük neft istehlakçısıdır və 2020-ci ilədək öz nüvə 
imkanlarını 4 dəfə artırmağı planlaşdırır. Çində istehsal olunan enerjinin 2/3-si kömürdən 
əldə olunur – bu da Çini hər hansı bir istixana effekti yaradan qazların qarşısının alınması 
strategiyasında tənqidçi oyunçuya çevirir. Filippində istehsal olunan elektrik enerjisinin 
27%-i geotermal mənbələrdən əldə olunur. Yaponiya və Cənubi Koreya enerjinin demək 
olar ki, hamısını idxal edirlər. Yaponiya orbitdə günəş enerjisini necə emal etməyin və o 
enerjini Yer kürəsindəki elektrik stansiyaları şəbəkəsinə yönləndirməyin yollarını araşdırır 
və 2020-ci ilədək yanacaq elementləri ilə  işləyən 5 milyon maşına malik olmağı 
planlaşdırır. Avstraliya 2010-cu ilədək közərmə lampalarının istifadəsini qadağan edərək 
yığcam flüoresent lampaların istifadəsinə keçməyi planlaşdırır.  
  
A
VROPA
: AB planlaşdırır ki bioyanacaqlar 2020-ci ilədək onun yanacaqlarının 10%-ini 
təşkil edəcək və region İstixana Qazlarının emissiyasını 1990-ci ildəkindən  ən az 20% 
azaldacaq. ABŞ-AB sammitində, 2015-ci ilədək 12 karbon-sorma-və-saxlama nümayiş 
zavodları  şəbəkəsi təsis etmək planlaşdırılıb. 2030-cu ilədək küləyin Avropa elektrik 
enerjisiinin 23%-ini istehsal etməsi gözlənilir. Avropanın Rusiya enerjisindən asılılığının 
artması Rusiyanın  əlində yeni bir diplomatik alətə çevrilir. İsveç 2020-ci ilədək mədən 
yanacaqlarından azad iqtisadiyyata malik ölkəyə çevrilməyi hədəfə alıb. Almaniya 
dünyanın günəş elektrik enerjisinin yarısını istehsal edir, Avropanın  ən böyük biodizel 
isehsalçısıdır və 2020-ci ilədək CO
2
 emissiyalarını 40% azaltmağı planlaşdırır. Bu da 
Almaniyanı dünyanın ən qənaətcil enerji istifadəçisinə çevirəcək. 
  
L
ATIN 
A
MERIKASI
: Braziliya etil spirtinin istehsalı üzrə dünya lideridir; 2006-cı ildə ölkədə 
alınan maşınların 70%-i qıvraq tipli yanacaqla işləyən nəqliyyat vasitələri olub; 2010-cu 
ildə ölkənin etil spirtinin ixracından əldə etdiyi gəlir 1.3 milyard dollara çata bilər. Boliviya 
və Venesuela öz neft və qaz sənayelərini milliləödirməyə davam edirlər. Meksika üz təbii 
qazının xarici investisiyalar tərəfindən inkişaf etdirilməsini istəmir, amma eyni zamanda 
bunu özünün etməsi üçün kifayət qədər maliyyəyə sahib deyil. Venesuelanın ağır neft 
ehtiyatları bu günün texnologiyalarından istifadə edə  və bununla Səudiyyə 
Ərəbistanındakı ehtiyatlardan da çox ehtiyatlara sahib ola bilər. 
  
Ş
IMALI 
A
MERIKA
:
 
15-illik avtomobil dövriyyəsini nəzərə alsaq, 2012-ci ilədək ABŞ-dakı yeni 
avtomobillərin yarısı benzinsiz işləməlidir ki, növbəti 20-30 il üçün Yaxın Şərq neft asılılığı 
azalsın. Bu da  elastiki yanacaqla işləyən qoşula bilən hibridlər vasitəsilə həyata keçirilə 
bilər. Kosmik günəş enerjisi dünyadakı elektrik maşınlarının yanacağa olan tələbatını 
bütünlüklə ödəyə bilər. Atom (nüvə) enerjisi ABŞ-ın CO

emissiya edən elektrik 
stansiyalarını  əvəz etməsi üçün təqribən 350 atom (nüvə) elektrik stansiyaları inşa 
edilməlidir – 15 il ərzində hər 2-3 həftədə bir ABŞ Enerji Departamenti belə hesab edir ki, 

Ümumdünya BMT Assosiasiyaları Federasiyası, Minilliyin Layihəsi 
2007 Gələcəyin Durumu                                                                                                                            
70
nəqliyyat vasitələri qoşula bilən hibrid elektrikləri olsaydı, “baza” elektrik enerjisinin 
istehsalı  və ötürücülük imkanları ölkənin 220 milyon nəqliyyat vasitəsinin 84%-ini 
yanacaqla təmin edə bilərdi. Hal-hazırda ABÖ-da yol tıxaclarında il ərzində 2.3 milyard 
qallon qaz sərf olunur. ABŞ nümayiş  məqsədli “emissiyasız” kömürlə  işləyən elektrik 
stansiyası  və karbonu soran və istixana qazlarının qarşısını almaqla hidrogen istehsal 
edən qurğu inşa etməyi planlaşdırır. ABŞ-da benzin vergisi Avropada olduğundan 
təqribən 1/7 dəfə çoxdur. 
  
 
 
Qrafik 13. Beynəlxalq Əsas Enerji Təchizatı 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
Mənbə: Beynəlxalq Enerji Agentliyi, Əsas Beynəlxalq Enerji Statistik Məlumatları, 2006 
  
 
14. 
Elmi və texnoloji nailiyyətlər insanların vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün 
necə sürətləndirilməlidir? 
Son 25 ildə elm və texnologiyanın müstəsna təsirləri növbəti 25 ildə baş verəcək təsirlərlə 
müqayisədə cüzi görünəcək. Yeniliklərin sürətini tezləşdirən amillər özləri yüksək sürətlə 
dəyişirlər. “İntel”  şirkəti ilk proqramlaşdırıla bilən və saniyədə trilyon əməliyyat həyata 
keçirən 1 teraflopluq çiplər işləyib hazırlayıb. Beyin-kompüter qarşılıqlı əlaqəsi indi fikirləri 
proqramlı  şəkildə  hərəkət etdirir, nanohissəciklər və fibra liflər sinir böyüməsini 
stimullaşdırır və mini-biokompüterlər xüsusi fərdi hüceyrələri müalicə etməyə kömək edir. 
Fotonlar yavaşıyıb və sürətlənib, yetkin gövdə hüceyrələrinin zədələnmiş toxumanı bərpa 
etmə qabiliyyəti aşağı düşüb; bərk nümunənin içərisində gizlənmiş  tək elektronun zəif 
maqnetik siqnalları aşkar olunub; tək-molekullu kanal uzunluğuna malik üzvi tranzistorlar 
artıq gözə görünürlər; mikrobial yanacaq elementi nümayiş etdirilib.   
 
Elm və texnologiyanın imkanlarını sürətləndirməklə insanların inana biləcəyindən daha 
çox  şeyləri mümkünləşdirmək olar; insanın həyat  şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün elmi 
irəliləyişlərin tətbiq olunması imkanları da davamlı  şəkildə  əldən buraxılır. Proqram 
təminatını yaratmaq üçün kod xətlərindən istifadə olunurdusa, genetik kodlardan da yeni 
həyat formaları yaratmaq üçün istifadə olunur. Süni orqanlar 3-ölçülü prototiplərə bənzər 
Digər 
Nüvə 
Hidro 
Kömür
Qaz
Neft

Ümumdünya BMT Assosiasiyaları Federasiyası, Minilliyin Layihəsi 
2007 Gələcəyin Durumu                                                                                                                            
71
şəkildə hazırlana bilər; cərrahiyyə robotları artıq Maqnetik Rezonans Təsvirlərinə uyğun 
gəlir və tibbi problemlərə görə məsuliyyət daşıyan hüceyrəvi və irsi anomaliyalar müəyyən 
olunur və onların müalicəsi layihələşdirilir. Telefonlar üçün 10 qiqabaytlıq bərk disklər 
tezliklə mümkün olacaq. Genetik cəhətdən modifikasiya edilmiş viruslar özlərini elektrik 
keçiriciliyinə malik metallarla örtərək öz-özlərinə batareya elementlərinə çevrilən nano-
naqillər əmələ gətirirlər. Milyonlarla insan xərçəng xəstəliyinin dərmanını tapmaq üçün öz 
kompüterlərinin ehtiyat yaddaşını könüllü şəkildə verirlər. Nanotexnologiya, 
bilotexnologiya, informasiya texnologiyası  və  təfəkkür elmləri arasında gələcəkdə 
müştərək fəaliyyət sivilizasiyanın perspektivlərini dəyişəcək. Bizə irəliləyişləri izləmək 
üçün qlobal məlumat sistemi lazımdır ki, siyasətçilər və ictimaiyyət yeni elm və 
texnologiyanın potensial nəticələrini anlasın. Elm və texnologiyanın sürətlənməsi və 
qloballaşmasından irəli gələn risklər çox böyükdür (kompakt disk versiyasının 3.5-ci Fəsli, 
2025-ci il üçün Qlobal Elm və Texnologiya Ssenarilərinə baxın) və  gələcəkdə  əxlaqi 
məsələlərə səbəb ola bilər. Məsələn, bizim özümüzü klonlaşdırmağa, minlərlə yeni həyat 
növü yaratmağa və  əsaslı  tədqiqatlarda elmi suverenitet tələb etməyə haqqımız varmı? 
(Kompakt disk versiyasının 4-cü Fəsli, Elm və Texnologiyanın  İdarəolunması 
Məsələlərinə baxın). 
 
“Lux Research” araşdırma şirkətinin verdiyi məlumata əsasən, 2006-cı ildə nanotexnoloji 
tədqiqat və  təkmilləşdirməyə 12.4 milyard dollar sərmayə qoyulub və nanotexnoloji 
məhsullar 50 milyard dollardan çox qiymətə satılıb, beynəlxalq patent fondları 31% artıb 
və ABŞ  və Yaponiyada özəl sektorlar tədqiqat və  təkmilləşdirmə  xərclərində hökuməti 
geridə qoyub. Hər halda, nanotexnoloji mühitin sağlamlığa təsirinin tədqiq olunması geniş 
yayılıb, bu da tənzimləyən istehsalı  dəyişəcək standartlara gətirib çıxaracaq. Yeni 
avtomatik nano-miqyaslı standart bloklar, elementlər və qurğular üçün elmi plan 
hazırlanır. Qan hüceyrələri ölçüsündə olan nanorobotlar bir vaxt müayinə və müalicə  və 
daxili VR təsvirlərini çəkmək üçün insan bədəninə daxil ola bilərlər. Daha uzun müddət 
üçün kvant fenomeni və qarışıqlıq yaradan vasitələr tədqiq olunur. Kvant fizikləri 
teleportlaşan fərdi fotonları  təcrübədən keçirir və orjinalın 2 demək olar ki eyni surətini 
teleportlaşdıran üsul nümayiş etdirirlər. Astronomlar, cazibə qüvvəsinə  əks olaraq 
kosmoloji qüvvə olan qaranlıq enerjisinin imkanlarını tədqiq edirlər.   
  
14-cü Çağırışa o vaxt ciddiliklə cavab veriləcək ki, ictimai tələblər üçün tədqiqat və 
təkmilləşdirmə xərcləri, digər məqsədlər üçün edilmiş xərclərə bərabər olacaq və tədqiqat 
və  təkmilləşdirmə prioritetləri sistemində  və qanunvericilikdə istifadə üçün dünya elm və 
texnologiya biliklərini  əlaqələndirəcək, beynəlxalq elm və texnologiya təşkilatı  təsis 
olunacaq. Belə bir sistem riskləri, imkanları və müştərək əsaslı məsələlərə dair fərziyyələri 
aydgnlaşdırmaq məqsədilə dünya biliklərinin istifadəçi üçün rahat şəkildə toplamaqla 
siyasi və  mətbuat qərar qəbul edicilərini daha elm və texnologiya fəhmli edə bilər. Bu 
sistem həmçinin, bionanotexnologiya kimi mübahisəli sahələrin  şəffaf beynəlxalq elmi 
qiymətləndirilməsini asanlaşdıra və onların mümkün və arzu olunduqları yerlərdə onların 
insanın həyat  şəraitini necə yaxşılaşdıracağını aydınlaşdıra bilər. Hal-hazırda 
Akademiyalararası Panel – dünyadakı 90 elmi akademiyaların  şəbəkəsi elm və 
texnologiya məlumatlarına çıxışı  və  əməkdaşlığı artırır; hər kəs, tətbiqi elmin insanın 
həyat  şəraitini yaxşılaşdırmaq məqsədilə  mənbələndiyi, günü-gündən genişlənən biliklər 
məcmusunu təmin etmək üçün yeni nəzəri prinsiplərin  əsas tədqiqat və 
təkmilləşdirilməsini dəstəkləməlidir.       
  
 
 

Ümumdünya BMT Assosiasiyaları Federasiyası, Minilliyin Layihəsi 
2007 Gələcəyin Durumu                                                                                                                            
72
R
EGIONAL 
M
ÜLAHIZƏLƏR
 
  
A
FRIKA
: Afrikada elm və texnologiya maliyyələşdirilməsi hələ də ÜDM-nin 1%-dən azdır. 
2007-ci ilin oktyabrında Afrika Elm və Texnologiya stratgiyaları liderlərinin Misirdə 
keçirilən görüşünün nəticələri, Afrikanın İnkişafı üçün Yeni Əməkdaşlığın strategiyaları və 
elm üzərində  işlərini, texnologiyanı  və milli qərar qəbul edicilik prosesi üçün yenilik 
göstəricilərini qidalandırmalıdır. Elmi Birliklərin Beynəlxalq  Şurası Afrikada diqqəti 
sağlamlığa və insanların rifahına, çirklənmə  və meşəsizləşmə kimi təhlükələrə, sabit 
enerjiyə və qlobal iqlim dəyişikliyinə yönəldən idarə təsis etmişdir. 
  
A
SIYA VƏ 
O
KEANIYA
:
 
Hal-hazırda Çin Yaponiyanı ötərək dünyada ikinci ən böyük tədqiqat 
və  təkmilləşdirmə sistemidir və 2010-cu ilədək dünyanın tədqiqat və  təkmlləşdirmə 
xərclərinin 23%-ini təşkil edir. ABŞ-dan sonra Çin dünyada nanotexnologiya haqqında 
maddələrini buraxan ikinci ən böyük ölkədir. Yaponiya isə üçüncü yerdədir. Çin Nigeriya 
üçün peyk layihələşdirib və havaya buraxıb və Venesuela üçün də birini layihələşdirməyi 
və havaya buraxmağı planlaşdırır. Hindistanın Banqalor şəhərində ABŞ-ın Silikon Valli 
rayonundakından daha çox İT mühəndisi var. Yaponiya kosmik günəş peyklərinin inşa 
edilməsi və saxlanılmasının təcrübi üsulu kimi ilk sınaq Furoşiki peykini havaya buraxıb.   
  
A
VROPA
: Tibbi-, bioloji-, və neyrotexnologiyada irəliləyişlər Avropada yaşlanan cəmiyyətlə 
olan problemlərin bir çoxunu azalda bilər. Avropada, əsasən Almaniyada bir çox tədqiqat 
institutları, kompüterləşdirilmiş protezlərə  və beyin-kompüter interfeyslərinə malik Süni 
Görmə Sistemləri üzərində  işləyirlər. AB 2010-cu ilədək tədqiqat və  təkmilləşdirmə 
xərclərini ÜDM-nin 3%-dək artırmağı və daha 700 000 tədqiqatçı cəlb etməyi planlaşdırır. 
500 000-dən çox alim son 15 il ərzində Rusiyanı  tərk edib; Rusiya indi nanotexnoloji 
tədqiqat və  təkmilləşdirməyə böyük sərmayələr qoyur.  Sloveniya hökuməti  şəffaflığı  və 
ictimai anlaşmanı artırmaq üçün öz tədqiqat proqramını şərhlər üçün açıq elan edib.  
  
L
ATIN 
A
MERIKASI
: Region ÜDM-nin orta hesabla 0.4%-ini elm və texnologiyanın inkişafına 
sərf edir, lakin 2010-cu ilədək bu göstəricini 3%-ə  qədər artırmağı planlaşdırır. Region 
həmçinin öz uzunmüddətli dövlət-özəl tədqiqat və təkmilləşdirmə əməkdaşlığını, regional 
tədqiqat  şəbəkələrini, milli strateji tədqiqat və  təkmilləşdirmə planlaşdırmasını,  əsaslı 
tədqiqatları, fayda və risklər üzrə elm və texnologiya məlumatlılığnı  və yerli tədqiqat və 
təkmilləşdirməyə qoyulan özəl sərmayə qoymaq stimulunu inkişaf etdirməlidir.   
  
Ş
IMALI 
Amerika: Massaçusets Texnologiya İnstitutu pulsuz onlayn elm və texnologiya 
kursları təklif edir. Milli Elmlər Akademiyasının verdiyi məlumata əsasən, hal-hazırda ABŞ 
ixrac etdiyindən daha çox yüksək-texnologiyaya malik məhsulları idxal edir. Saf enerji 
texnoloji innovasiyaları sürətlənməkdə davam edir – 2006-cı ildə 4000 ABŞ əlaqəli patent 
olmuşdur. ABŞ Patentlər  İdarəsi ictimai şərhlərin edilməsi üçün patent ərizələrini 
internetdə yerləşdirməyi planlaşdırır. Elm və Texnologiya üzrə  təhsil alan tələbələrin 
sayının azalması, dini fundamentalist siyasətlər və digər siyasi nəzər nöqtələrinin 
mövcudluğu ABŞ elminin davamlı uğuruna potensial təhlükələrdir. Mükafatlar bəşəriyyətə 
xeyir verən texnologiyanın yayılmasını sürətləndirə bilər. Məsələn, Kaliforniya ştatı, San 
Xose Texnoloji Muzeyinin təsis etdiyi Texnologiya Mükafatg və ya ildə milyonlarla ton 
karbon qazının təmizlənməsinə səbəb olan Rizard Brensonun təsis etdiyi mükafat ya da 
Massaçusets Texnologiya İnstitutunun həyata keçirdiyi robot yarışları.      
  
Qrafik 14. İqtisadi  Əməkdaşlıq və  İnkişaf Təşkilatında və  Əməkdaşlıq edən Qeyri-Üzv 
Ölkələrdə Gözlənilən Tədqiqat və Təkmilləşdirmə xərcləri (ÜDM-nin faizi) 

Ümumdünya BMT Assosiasiyaları Federasiyası, Minilliyin Layihəsi 
2007 Gələcəyin Durumu                                                                                                                            
73
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Mənbə:  İqtisadi  Əməkdaşlıq və  İnkişaf Təşkilatı, Məlumatlar bülleteni, 2007 – İqtisadi, 
Ekoloji və Sosial Statistik göstəricilər 
  
 
15. 
Etik düşüncələri qlobal qərarlarla daha mütəmadi surətdə necə 
birləşdirməli? 
Qeyri-əxlaqi qərarlar kütləvi informasiya vasitələrinin, bloqların, mobil telefon 
kameralarının, etik komissiyaların və “Transparency İnternational” kimi təşkilatların 
vasitəsilə geniş şəkildə ifşa edilir. Bununla belə mənasız xəbərlər və əyləncələr beynimizi 
əxlaqsız davranışlarla doldurur, halbuki 1 trilyon dollar rüşvətə, 2 trilyon dollar mütəşəkkil 
cinayətkarlığa xərclənir və terrorizmin yayılmaması üçün qlobal əxlaqi rəhbərliyə böyük 
ehtiyac var. Dəyərləndirmələrə  əsasən, 30 münaqişədə 300 000 uşaq  əsgər, cinsi qul, 
hambal və gözətçi işləyir. Braziliyanın QİÇS-ə dair qərarları kimi daha çox əxlaqi qərarlar 
necə möhkəmləndirilə bilər? Və ya CO
2
-nin emissiyasını azaltmaq üçün yaranan ABŞ-Çin 
ittifaqı kimi ittifaqlar necə təşviq oluna bilər? 
 
Dini dünyagörüşünə  əsaslanan ictimai əxlaq günü-gündən artan ateizmin təsirinə məruz 
qalır.  Bu  da  qərar qəbul etmə prosesinin əxlaqi özülü haqqında qeyri-müəyyənliklərə 
səbəb olur. Həyat quruluşunun dəyişmə sürəti bir çox insanların və institutların qavrama 
bacarıqlarından xaric olduğu üçün əxlaqi qeyri-müəyyənliklərə gətirb çıxarır. Bizim genetik 
kodları yenidən yazmaqla minlərlə yeni həyat formaları yaratmağa və ya özümüzü və 
gələcək nəsilləri genetik şəkildə  dəyişməyə haqqımız varmı?  İnsanların texnologiya ilə 
birləşməsi nə  dərəcədə doğrudur? Azad sorğunun dəstəklənməsi və  nəzərəçarpacaq 
dərəcədə  qəza halı yarada biləcək məlumatlara çıxışın təmin olunması arasında baıans 
mövcuddurmu? Texniki vasitələr terrorizmin elektronik faşizmə  gətirib çıxarmasının 
qarşısını ala bilərmi? Mütəxəssislər belə bir fərziyyə irəli sürür ki, dünya “spesifikliyə” 
doğru hərəkət edir – bu düvrdə texnoloji dəyişkliklər elə çox sürətlə baş verir və elə 
mühüm  əhəmiyyət kəsb edir ki, biz məsələn bugün 2025-ci ildən o tərəfə  həyatın necə 
olacağı haqda təsəvvürlərə malik olmaq iqtidarında deyilik.  
  
Qlobalizasiya və qabaqcıl texnologiya çox az insana, əvvəlkindən daha az vaxt ərzində və 
daha zox ziyan vurmağa imkan verir. Nəticə etibarilə  hər bir insanın rifahı, hamını 
maraqlandırmalıdır. Bu cür bayağılıqlar yenilik deyil, lakin onların nəticələrinin 
uğursuzluğu gələcəkdə keçmişdəkindən tamamilə  fərqli olacaq. Yeni texnologiyalar da 
həmçinin çox az insana, əvvəlkindən daha çox kömək etməyə imkan verir. BMT-nin 
Yüklə 5,06 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   17




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin