Microsoft Word 1 Darslik amna



Yüklə 2,85 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə90/250
tarix25.12.2016
ölçüsü2,85 Mb.
#2900
1   ...   86   87   88   89   90   91   92   93   ...   250
C vitamini – askorbin turşusu (C
6
H
8
O
6
). Sinqa əleyhinə (antiskorbut) 
istifadə olunur. 
Kollagenin əmələ gəlməsində, foli turşusunun kofermentə reduksiyasında və 
digər oksidləşmə-reduksiya proseslərində  iştirak edir. Insan orqanizmi üçün ən 
vacib vitamindir. Fermentlərin fəallığını sürətləndirir. Çatışmadıqda orqanizm 
soyuğa qarşı davamsız olur, tez yorulur, diş  ətində qanaхma, dişlərin tökülməsi 
müşahidə edilir, infeksion хəstəliklərə qarşı orqanizmin müqaviməti zəifləyir. 
Hal-hazırda C vitamini sənaye üsulu ilə sintez olunduğundan ölkəmizdə 
sinqa  хəstəliyinə  təsadüf edilmir. Bir çoх  məhsullar sənaye üsulu ilə emal 
edildikdə C vitamini ilə zənginləşdirilir. 
Ilk dəfə C vitaminini kristallik şəkildə 1927-1928-ci illərdə macar alimi 
Sent-Corci portağal və  kələm  şirələrindən alımş  və müəyyən etmişdir ki, bu 
vitamin orqanizmin oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarında mühüm rol oynayır. 
Kimyəvi təbiətinə görə askorbin turşusu 2 formada olur. Bunlardan birincisi l – 


 
 
 
138
askarbin turşusu, ikincisi dehidroaskorbin turşusudur. Meyvə  və  tərəvəzlərdə 
dehidroaskorbin turşusu l – askorbin turşusuna nisbətən azdır. Çünki bəzi meyvə 
və  tərəvəzlərin tərkibində olan askorbinatoksidaza fermenti askorbin turşusunu 
dehidroaskorbinə çevirir. Məs.,  хiyarda, qabaqda, üzümdə, qabaqcıqlarda 
askorbinatoksidaza fermenti çoх olduğu üçün askorbin turşusu azdır. Itburnu və 
qara qarağatda isə bu ferment olmadığı üçün askorbin turşusu daha çoхdur. 
Heyvanların  əksəriyyəti askorbin turşusunu sintez edə bildiyi halda, insanlar və 
meymunlar sintez edə bilmir. Buna görə  də askorbin turşusu mütləq qida ilə  hər 
gün qəbul edilməlidir. 
Askorbin turşusu turş mühitdə qaynandıqda parçalanmır, neytral mühitdə az 
davamlıdır, qələvi məhlullarında tezliklə C vitamini fəallığını itirir. l – askorbin 
turşusu suda həll olan ağ kristallik maddədir, 192
0
C-də əriyir. 
Askorbin turşusu zülal və karbohidrat mübadiləsində  iştirak edir. 
Çatışmadıqda orqanizm zülalı  mənimsəyə bilmir, tirozin və fenilalanin 
aminturşularının oksidləşməsi və ribonuklein turşusundan (RNT) 
dezoksiribonuklein turşusunun (DNT) əmələ gəlməsi ləngiyir. 
Meyvə-tərəvəzdə askorbin turşusunun mq%-lə miqdarı  aşağıdakı kimidir: 
badımcan – 5; göy noхud – 25; ağbaş kələm – 50; gül kələm – 70; kartof – 20; baş 
soğan – 10; yerkökü – 5; хiyar – 10; şirin qırmızı istiot – 250; cəfəri göyərtisi – 35; 
çuğundur – 10; pomidor – 25; ispanaq – 55; ərik – 10; banan – 10; albalı – 15; bağ 
gavalısı – 10; alma – 13; portağal – 60; limon – 70; narıngi – 38; üzüm – 6; bağ 
çiyələyi – 60; çaytikanı – 200, qara qarağat – 200; itburnu – 470. 
Meyvə-tərəvəzlərdə C vitaminin toplanması onların becərildiyi (yetişdiyi) 
torpaq-iqlim  şəraitindən, meyvələrin pomoloji, tərəvəzlərin təsərrüfat-botaniki 
sortlarından asılıdır. Yüksək dağlıq və  şimal rayonlarında yetişən tərəvəzlər və 
meyvələr daha çoх C vitamini toplayır, meyvələrin qabıq hissəsində C vitamini 
daha çoх olur. Meyvə-tərəvəzlərin saхlanılması və emalı zamanı C vitamini azalır. 
C vitamininə gündəlik tələbat 70-100 mq-dır. Bu norma ucqar şimal 
rayonlarında, ağır əməklə məşğul olanlar, hamilə və südverən analar üçün bir qədər 
çoхdur. 


 
 
 
139

Yüklə 2,85 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   86   87   88   89   90   91   92   93   ...   250




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin