ƏLƏKBƏr сabbarli heydəR ƏLİyev və naxçivan tariXİ



Yüklə 20,03 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə12/12
tarix03.02.2017
ölçüsü20,03 Mb.
#7361
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

NƏTİCƏ 
 
 
Az
ərbaycanın  ayrılmaz  tərkib hissəsi olan qədim 
Naxçıvan diyarı mövcud olduğu bütün tarixi dövr ərzində 
çox mür
əkkəb  və  çətin  bir  inkişaf  yolu  keçmişdir. 
Ölk
əmizin bütün digər bölgələri  kimi,  Naxçıvan  Muxtar 
Respublikasının  da  hərtərəfli və  dinamik  inkişafı  Heydər 
Əliyevin 1969-cu ildə Azərbaycanda hakimiyyətə gəlməsi 
il
ə başlanmışdır. Həmin il iyulun 14-də ulu öndər Heydər 
Əliyevin  respublikaya rəhbərliyə  başlaması  ilə  bütün 
Az
ərbaycanda olduğu kimi, Naxçıvanın da ictimai-siyasi, 
sosial-iqtisadi, m
ədəni həyatında  tərəqqi özünü göstərdi. 
Respublikada özünü göst
ərən geriliklər  aradan  qaldırıldı. 
Böyük liderin muxtar  respublikaya etdiyi s
əfərlər, bu 
s
əfərlər  zamanı  keçirdiyi  görüşlər,  etdiyi  çıxışlar 
respublikanın inkişafı istiqamətində geniş imkanlar açdı. 
1970-ci ill
ərdə  Heydər  Əliyevin  həyata keçirdiyi 
ardıcıl  tədbirlər nəticəsində  Naxçıvanın  ictimai-siyasi, 
sosial-iqtisadi, m
ədəni həyatında mühüm dəyişikliklər baş 
vermiş, muxtar respublika yeni inkişaf mərhələsinə qədəm 
qoymuşdur. Bu dövrdə Heydər Əliyevin Naxçıvana xüsusi 
diqq
əti və qayğısı sayəsində idarəetmə sahəsində əvvəllər 
özünü göst
ərən nöqsanlar aradan  qaldırıldı.  Onun  Naxçı-
van Vilay
ət Partiya Komitəsinin XXX konfransında etdiyi 
çıxış muxtar respublikanın hərtərəfli inkişaf perspektivinin 
üz
ə çıxarılmasında mühüm rol oynadı. Həmin konfransda 
muxtar  respublikanın  o  zamankı  rəhbərliyinin fəaliyyəti 
ciddi t
ənqid edildi, mövcud problemlərin aradan 
qaldırılması üçün qarşıya mühüm vəzifələr qoyuldu. 
1970-1980-ci ill
ər  Naxçıvan  MSSR-nin həyatında 
mühüm bir m
ərhələni təşkil  edir.  Məhz bu dövrdə 
Naxçıvanda  da  elm,  təhsil, mədəniyyət sürətlə  inkişaf 
 
210 

etm
əyə başladı. Həmin illərdə Heydər Əliyevin Naxçıvan-
da  xalqımızın  zəngin tarixinin dərindən və  hərtərəfli 
öyr
ənilməsi ilə bağlı həyata keçirdiyi tədbirlər də diqqətə-
layiq  olmuşdur. O, bu qədim bölgənin tarixinin daha 
d
ərindən öyrənilməsini həmişə tövsiyə etmiş və bu işə öz 
d
əstəyini heç vaxt əsirgəməmişdir.  Heydər  Əliyev 
Naxçıvanın tarixini öyrənməklə bərabər, tarixi hadisələrin 
d
ə  qeyd edilməsi sahəsində  böyük  işlər  görmüş,  tarixi 
q
ərarlara imza atmışdır. 
1980-ci ill
ərin  sonlarına  doğru  Azərbaycanda  baş 
ver
ən ictimai-siyasi proseslər, o cümlədən torpaqlarımıza 
qarşı erməni təcavüzü Naxçıvana ciddi təsir etdi. Respub-
lika r
əhbərlərinin laqeydliyi nəticəsində Naxçıvan düşmən 
t
ərəfindən  işğal  təhlükəsi ilə  üzləşdi.  Lakin  belə  bir 
taleyüklü zamanda Heyd
ər Əliyev Moskvadan Naxçıvana 
qayıtdı  və  muxtar  respublikanın  hərbi təcavüzdən, siyasi 
böhrandan v
ə  sosial-iqtisadi fəlakətdən  xilasında  başlıca 
rol  oynadı.  Heydər  Əliyevin  qayıdışı  ilə  Naxçıvanda  baş 
qaldıran milli azadlıq hərəkatı daha geniş vüsət aldı.   
Heyd
ər  Əliyevin  siyasi  fəaliyyətinin  Naxçıvan 
dövrünü 
əhatə  edən 1990-1993-cü illər Azərbaycan 
tarixinin şanlı, yaddaqalan səhifələrinə çevrildi. Çünki bu 
dövr  Naxçıvan  üçün  çox  mühüm  hadisələrin, ciddi 
ictimai-siyasi m
əsələlərin həlli ilə  əlamətdardır.  Əslində 
taleyin ümidin
ə  buraxılan  Naxçıvan  məhz Heydər 
Əliyevin dərin zəkası,  uzaqgörən siyasəti nəticəsində 
yaşayıb  mübarizə  apara bildi. Heydər  Əliyevlə  xalqın 
birg
ə,  uğurla  kombinə  edilmiş  fəaliyyəti nəticəsində 
Naxçıvanda çox mühüm işlər görüldü. 
 
1990-1993-cü ill
ərdə  Naxçıvan  MR-nın  düşdüyü 
blokada v
əziyyətinin səbəb olduğu ağır nəticələrin aradan 
qaldırılmasında Heydər Əliyevin xidmətləri həlledici oldu. 
 
211 

Eyni zamanda, müst
əqil milli dövlətçilik  ənənələrinin 
dirç
əldilməsi də  Heydər  Əliyevin Naxçıvan MR Ali 
M
əclisinin  deputatı  və  Sədri  olduğu  dövrə  təsadüf edir. 
M
əhz  bu  dövr  xalqımızın  istiqlal  mübarizəsində, ölkə-
mizin müst
əqilliyə  doğru  irəliləməsində  mühüm mərhələ 
t
əşkil  etmiş  və  Heydər  Əliyev  öz  zəngin dövlətçilik 
t
əcrübəsi  əsasında  qəbul etdiyi qərarlarla bu mərhələyə 
ciddi töhf
ələr vermişdir. 
Naxçıvanda  yaşayıb,  siyasi fəaliyyət göstərdiyi və 
Naxçıvan  Muxtar  Respublikası  Ali  Məclisinin Sədri 
v
əzifəsində işlədiyi 1990-1993-cü illərdə Heydər Əliyevin 
Naxçıvanda  milli  dövlətçiliyin atributlarının  möhkəmlən-
dirilm
əsi istiqamətində gördüyü tədbirlər müstəqil dövlət-
çilik 
tariximizin şanlı səhifələrini təşkil edir. Belə ki, məhz 
onun t
əşəbbüsü ilə  uzaqgörən və cəsarətli addım atılaraq 
1990-c
ı  il noyabr ayının  17-də  Naxçıvan  MR  Ali 
M
əclisinin  ilk  sessiyasında  çox  mühüm  tarixi  qərarlar 
q
əbul  edilmişdir.  Ümumiyyətlə,  1990-1993-cü illərdə 
Heyd
ər Əliyevin rəhbərliyi ilə Naxçıvanda müstəqil dövlət 
quruculuğu  və  demokratikləşmə  prosesi surətlə  gedir və 
bu proses Az
ərbaycan xalqı tərəfindən tam dəstəklənirdi. 
XX 
əsrdə bir neçə dəfə torpaqlarımıza qarşı əsassız 
iddialarla  çıxış  edərək dinc azərbaycanlılara  qarşı 
soyqırım  və  deportasiya siyasəti yürüdən ermənilərin 
q
əsbkarlıq  planlarında  Naxçıvana  qarşı  ərazi iddiaları 
h
əmişə  aktual  olmuşdur. Həmin mənfur iddialar əsrin 
sonunda  da  davam  etdirilmiş,  ermənilər  Naxçıvanı  hərbi 
t
əcavüz yolu ilə dəfələrlə ələ keçirməyə çalışmışlar. Lakin 
1991-1993-cü ill
ərdə  Naxçıvan  MR  Ali  Məclisinin Sədri 
Heyd
ər  Əliyev  Naxçıvanı  erməni təcavüzündən qorumaq 
üçün mühüm h
ərbi-siyasi və  diplomatik tədbirlər həyata 
keçirdi. M
əhz onun müdrik fəaliyyəti, böyük dövlətçilik 
 
212 

t
əcrübəsi və  xalqın  ona  olan  sarsılmaz  inamı  və  dəstəyi 
n
əticəsində Naxçıvan erməni işğalından xilas oldu. 
Heyd
ər Əliyevin siyasi səriştəsi və zəngin idarəçi-
lik t
əcrübəsi nəticəsində nizami ordu quruculuğunda ciddi 
nailiyy
ətlər  əldə  edildi. Muxtar respublika ərazisindən 
sovet qoşun hissələrinin çıxarılması, onların sərəncamında 
olan  silahların,  hərbi sursat və  texnikanın  müstəqil 
Az
ərbaycan dövlətinə  təhvil verilməsi, digər dövlətə 
m
ənsub olan hərbi qulluqçuların Naxçıvanın ərazisini tərk 
etm
əsi,  hüquqi  baxımdan  qanuni  və  ədalətli, tarixi 
c
əhətdən böyük əhəmiyyətə malik olan hadisə idi. Əlbəttə, 
bütün bunların əsas təşkilatçısı  milli ordu quruculuğunda 
misilsiz xidm
ətləri olan Heydər Əliyev idi.   
1993-2003-cü ill
ərdə Heydər Əliyevin Azərbaycan 
Respublikasında Prezidentliyi dövründə Naxçıvan özünün 
yeni  inkişaf  mərhələsinə  qədəm  qoydu.  İctimai  həyatın 
bütün sah
ələrində  çox  mühüm  uğurlar  əldə  edildi.  Bu 
dövrd
ə  Naxçıvanda  xeyli  yeni  sosial  obyektlər tikilib 
istifad
əyə  verildi. Heydər  Əliyev  adətən, bu obyektlərin 
açılışında  şəxsən  iştirak  və  çıxış  edirdi.  Həmin  illərdə 
Naxçıvan  MR-da  əldə  edilən  uğurlar  bilavasitə  Heydər 
Əliyevin  adı  və  Naxçıvanda  onun müəyyənləşdirdiyi 
siyasi x
əttin davam etdirilməsi ilə bağlıdır.  
Heyd
ər  Əliyev  fəaliyyətinin bütün dövrlərində 
Naxçıvanın  muxtariyyət statusunun möhkəmləndirilməsi 
istiqam
ətində böyük işlər görmüşdür. O, Naxçıvan MR-da 
yaşayıb  fəaliyyət göstərdiyi  dövrdə, habelə  Azərbaycan 
Prezidenti olduğu illərdə Naxçıvanın muxtariyyət statusu-
nun siyasi-hüquqi c
əhətdən möhkəmləndirilməsi istiqamə-
tind
ə gördüyü tədbirləri daha  da genişləndirdi. Bir sözlə, 
q
ətiyyətlə demək olar ki, Naxçıvanın muxtariyyət statusu-
nun möhk
əmləndirilməsi bilavasitə  Heydər  Əliyevin  adı 
 
213 

v
ə  fəaliyyəti ilə  bağlıdır.  Ölkəmizdə  ümummilli liderin 
r
əhbərliyi altında aparılan hüquqi islahatlar Naxçıvanı da 
əhatə  etdi.  1995-ci ildə  Azərbaycan  Respublikasının 
Konstitusiyası qəbul edildi və onun əsasında 1998-ci ildə 
Naxçıvan  Muxtar  Respublikasının yeni  Konstitusiyası 
hazırlanaraq təsdiq edildi.  
Heyd
ər  Əliyevin  müstəqil Azərbaycana rəhbərliyi 
ill
ərində mədəniyyətin, incəsənətin və ədəbiyyatın inkişa-
fında  tərəqqi  dövrü  başlandı.  Məhz bu dövrdə  Naxçıvan 
Muxtar R
espublikasında bu sahələrin inkişafı və çiçəklən-
m
əsi  üçün  fundamental  işlər görüldü. Dünya sivilizasi-
yasının ilkin beşiklərindən olmuş Naxçıvan diyarı eyni za-
manda öz görk
əmli yetirmələri ilə  daim  diqqəti cəlb 
etmişdir. Heydər Əliyev belə tarixi şəxsiyyətlərin həyat və 
f
əaliyyətləri ilə  yaxından  tanış  olmuş,  onların  yubileylə-
rinin keçirilm
əsi,  adlarının  əbədiləşdirilməsi  üçün  böyük  
işlər görmüşdür.  
Dövl
ət həyatının  bütün  digər sahələri ilə  yanaşı, 
elm v
ə  təhsil sahəsində  özünü  əvvəllər göstərən gerilik 
Heyd
ər Əliyevin müstəqil Azərbaycana rəhbərliyi dövrün-
d
ə aradan qaldırıldı, bu sahələrin inkişafına böyük diqqət 
v
ə  qayğı  göstərildi. Bu dövrdə  elm və  təhsilin inkişafı 
sah
əsində  əsaslı  keyfiyyət və  kəmiyyət dəyişikliyi  baş 
verdi. Heyd
ər Əliyev Naxçıvanda ilk ali təhsil ocağı olan 
Naxçıvan  Dövlət  Universitetinin  inkişafının  təmin  olun-
ması üçün tədbirlər gördü, 2002-ci ildə Azərbaycan MEA 
Naxçıvan  Bölməsinin təşkili  barədə  verdiyi  Sərəncamla 
muxtar respublikada elmi mühi
tin  canlanmasına  böyük 
töhf
ə verdi.  
Az
ərbaycan  xalqının  ümummilli  lideri  Heydər 
Əliyevin  qayğıkeş  rəhbərliyinin, ictimai-siyasi fəaliyyəti-
nin 
əsas istiqamətlərindən biri də tarixi abidələrin qorun-
 
214 

ması  və  onların  bərpası  işi  ilə  bağlı  idi.  Bu  baxımdan 
Naxçıvanda  mövcud olan tarixi abidələrin öyrənilməsi 
xüsusi aktuallıq kəsb edirdi. Məhz Heydər Əliyevin xüsusi 
diqq
əti və qayğısı, müəyyənləşdirdiyi dövlətçilik prinsip-
l
ərinin davam etdirilməsi sayəsində  bu sahədə  də  uğurlu 
ad
dımlar atıldı və real nəticələr əldə edildi. 
Bu gün d
ə  Azərbaycanın  ayrılmaz  tərkib hissəsi 
olan  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasında  dövlət quruculu-
ğunun  bütün  sahələrində  ulu öndər  Heydər  Əliyevin 
dövl
ətçilik konsepsiyası və milli inkişaf strategiyası ardıcıl 
olaraq gözl
ənilməkdə  və  onun müstəqillik,  azadlıq 
ideyaları  novatorcasına  həyata keçirilməkdədir. Bu 
baxımdan  hazırda  da  muxtar  respublikanın  inkişafında 
əldə  edilən bir çox nailiyyətlər  məhz  Heydər  Əliyevin 
nurlu 
adı və banisi olduğu siyasi ənənələrlə bağlıdır. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
215 

ƏDƏBİYYAT 
 
1. Abbasov A.  Az
ərbaycan arxeologiya və etnoqrafiya elminə dövlət 
qayğısı // “Tarix və onun problemləri” jurnalı. Bakı: 2003, № 1, s. 
95-101. 
2. Abbasov A. Heyd
ər  Əliyev  və  Azərbaycan Arxeologiya elmi // 
“Tarix v
ə onun   problemləri” jurnalı. Bakı: 2004 (Xüsusi buraxılış), 
s. 101-110. 
3. Abdullazad
ə F.H. Heydər Əliyev: Siyasi portret. Bakı: XXI, 1998, 
115 s.  
4.  Axundov  A.  Naxçıvan  sözünün  mənşəyi.  Naxçıvan  tarixinin 
s
əhifələri. Bakı: Elm, 1996. 
5.  Axundov  A.,  Əfəndiyev  E.  İşıqlı  adamlar  (Naxçıvanın  görkəmli 
adamları haqqında). Bakı: Hüquq ədəbiyyatı, 2000, 480 s. 
6. Axundova E.H. Heyd
ər Əliyev: Şəxsiyyət və zaman. 4 cilddə. h. 1, 
(1923-
1969). Bakı: Ozan, 2007, 352 s. 
7. Axundova E.H. Heyd
ər Əliyev: Şəxsiyyət və zaman. 4 cilddə. h. 2, 
(1923-
1969), Bakı: Ozan, 2007, 784 s. 
8.  Allahverdiyev  Q.  Naxçıvanda  xalq  hərəkatının  bəzi məsələləri 
haqqında (1988-1990-cı illər) // “Tarix və onun problemləri” jurnalı. 
Bakı: 2000: № 2, s. 67-71.  
9.  Andriyanov  V.İ.,  Mirələmov H. Heydər  Əliyev.  Bakı:  Nurlan, 
2008, 559 s. 
10.  “Az
ərbaycan” qəzeti. 
11. “Az
ərbaycan gəncləri” qəzeti. 
12. Az
ərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin 90 illik 
yubileyi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı 
/ “Az
ərbaycan”, 2013, 22 yanvar. 
13. Az
ərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və Naxçıvan (Tərtib edəni və ön 
söz mü
əllifi İsmayıl Hacıyev). Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2010, 384 
s. 
14. Az
ərbaycan XXI əsrin və  üçüncü  minilliyin  ayrıcında. 
Az
ərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Yeni 2001-
ci il, yeni 
əsr və  üçüncü minillik münasibətilə  Azərbaycan  xalqına 
müraci
əti. Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2001, 192 s. 
15. Az
ərbaycan Milli Elmlər  Akademiyası  A.A.Bakıxanov  adına 
 
216 

Tarix İnstitutunun Elmi Arxivi, fond 1, siyahı 8, iş 1. 
16. Az
ərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının  Naxçıvan  Bölməsi. 
Bakı: Nurlan, 2005, 156 s.  
17. “Az
ərbaycan müəllimi” qəzeti. 
18. Az
ərbaycan Respublikasının Konstitusiyası. Bakı: Qanun, 2009, 
68 s. 
19. Az
ərbaycan Respublikası Dövlət Arxivi (ARDA), 379, siyahı 3, 
iş 2035. 
20. Az
ərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Arxivi (ARMMA), f. 
1, s. 1a, iş 1, 239. 
21. ARMMA, f. 2941, s. 1, iş 215. 
22. Az
ərbaycan Respublikası – 1991-2001. Bakı: XXI-Yeni nəşr evi, 
2001, 360 s. 
23. Az
ərbaycan  Respublikası  Prezidentinin  İşlər  İdarəsinin Siyasi 
S
ənədlər Arxivi (ARPİİSSA), fond 1, siyahı 56, iş 45/46. 
24. ARPİİSSA, fond 1, siyahı 59, iş 54. 
25. ARPİİSSA, fond 1, siyahı 61, iş 17. 
26. ARPİİSSA, fond 1, siyahı 62, iş 96. 
27. ARPİİSSA, fond 1, siyahı 62, iş 103. 
28. ARPİİSSA, fond 1, siyahı 63, iş 33, 39. 
29. ARPİİSSA, fond 1, siyahı 66, iş 124. 
30. ARPİİSSA, fond 1, siyahı 67, iş 118. 
31. ARPİİSSA,
 
fond 1, siyahı 68, iş 95/96. 102(103). 155, 204, 362 
32.  Az
ərbaycan tarixi. Üç cilddə. III cild, Bakı: Elm, 1973, 548 s.  
33. Az
ərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. V cild,  Bakı: Elm, 2008, 696 s. 
34. Az
ərbaycan tarixində  Naxçıvan.  Tarixi  oçerklər.  Bakı:  APİ 
n
əşriyyatı, 1996, 142 s. 
35. Baxşəliyev V.B. Gəmiqaya təsvirləri. Bakı: Elm, 2003, 168 s. 
36.  Baxşəliyev V.B. Gəmiqaya təsvirlərinin  poetikası.  Bakı:  Elm, 
2002, 128 s.  
37
. Baxşəliyev V.B. Naxçıvanın arxeoloji abidələri, Bakı: Elm, 2008, 
304 s. 
38.  Baxşəliyev V.B., Seyidov A.Q. Naxçıvanın qədim tarixi. Bakı: 
1995, 62 s. 
39.  Baxşəliyev  V.,  Ristvet  L.,  Gopnik  H.,  Aşurov  S.  Naxçıvanda 
arxeoloji t
ədqiqatlar. Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2010, 120 s. 
 
217 

40. Bayramov Q.M. Heyd
ər Əliyev və Azərbaycan tarix elmi. Bakı: 
T
əhsil, 2004, 264 s. 
41. Behbudağa Şahtaxtinski və Qars müqaviləsi (12 oktyabr 2011-ci 
ild
ə  Behbud  ağa  Şahtaxtinskinin  130  illik  yubileyi  və  beynəlxalq 
Qars müqavil
əsinin 90-cı  ildönümünə  həsr  olunmuş  konfransın 
materialları). Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2012, 88 s. 
42. Budaqov B. Heyd
ər Əliyev fenomeni. Bakı: 2002, 145 s. 
43. Budaqova S. Naxçıvan diyarının tarixi coğrafiyası (XVIII əsrin 
ikinci yarısı, XIX əsrin I qərinəsi). Bakı: Elm, 1995, 96 s. 
44. Bünyadov Z. M. Az
ərbaycan Atabəylər dövləti (1136-1225-ci 
ill
ər). Bakı: Elm, 1985, 268 s.  
45. C
əfərli E.Y. Heydər  Əliyev  və  Naxçıvanın  muxtariyyət 
statusunun  qorunması  //  Heydər  Əliyev  zirvəsi (Məqalələr və 
xatir
ələr). Naxçıvan: Qeyrət, 2008, s. 56-61. 
46. C
əfərli E.Y. Heydər  Əliyevin  həyat və  fəaliyyətinin  Naxçıvan 
dövrü // “Dirç
əliş – XXI əsr” jurnalı. Bakı: 2005 (22), s. 57-61. 
47. C
əfərli E.Y. Müstəqillik illərində  Naxçıvanın  muxtariyyətinin 
möhk
əmləndirilməsi // “Təhsil ocağı” jurnalı. Bakı: 2008, № 3-4, s. 
37-41. 
48. C
əfərli E.Y. Naxçıvanda Erməni-Azərbaycan münaqişəsi. Bakı: 
Nurlan, 2009, 280 s. 
49. C
əfərov H.H. Muxtar Respublikada təhsilə  və  elmə  Heydər 
Əliyev  qayğısı  //  Heydər  Əliyev  zirvəsi (Məqalələr və  xatirələr). 
Naxçıvan: Qeyrət, 2008, s. 35-39. 
50. C
əfərov H.H. Naxçıvanda təhsil: inkişaf yolu və imkanları. Bakı: 
Elm v
ə təhsil, 2011, 544 s. 
51. “Dirç
əliş – XXI əsr” jurnalı. 
52. Erm
əni  iddialarının  sovet  dövrü.  Qarabağ  Azadlıq  Təşkilatı 
(QAT). Redaksiya hey
əti. Bakı: 2009, 52 s. 
53.  Eyvazlı  Ə.İ.  Naxçıvan  qədim  türk  torpağıdır.  Bakı:  Elm,  2006, 
154 s.  
54. Əliyev F., Əliyev M. Naxçıvan xanlığı. Bakı: 1996, 106 s. 
55. Əliyev F., Əliyev M. Naxçıvan xanlığı. Bakı: Şərq-Qərb, 2007, 
120 s. 
56.  Əliyev  F.,  Həsənov  U.  İrəvan  xanlığı.  Bakı:  Şərq-Qərb, 2007, 
144 s. 
 
218 

57. Əliyev H.Ə. Müstəqillik yollarında. Çıxışlar, nitqlər, bəyanatlar, 
m
əktublar, müsahibələr, məruzələr, müraciətlər. 7 cilddə.  Bakı: 
Az
ərnəşr,  1997-2000: I c., 1997, 558 s.; II c., 1997, 542 s.; III c., 
1997, 511 s.; IV c., 1997, 458 s.; V c., 1999, 536 s.; VI c., 1999, 508 
s.; VII c., 2000, 491 s. 
58. Əliyev H.Ə. Müstəqilliyimiz əbədidir. 43 cilddə. Bakı: Azərnəşr, 
1997-2012: I c., 1997, 604 s.; II c., 1997, 604 s.; III c., 1997, 488 s.; 
IV c., 1997, 528 s.; V c.,  1998, 500 s.; VI c., 1998, 512 s.; VII c., 
1998, 520 s.; VIII c., 1998, 498 s.; IХ c., 2000, 466 s.; Х c., 2002, 
472 s.; ХI c., 2003, 452 s.; XII c., 2004, 432 s.; XIII c., 2004, 520 s.; 
XIV c., 2005, 520 s.; ХV c., 2005, 528 s.; ХVI c., 2005, 552 s.; ХVII 
c., 2006, 528 s.; ХVIII c., 2006, 552 s.; ХIХ c., 2006, 528 s.; ХХ c., 
2007, 536 s.; ХХI c., 2007, 480 s.; ХХII c., 2007, 528 s.; ХХIII c., 
2008, 480 s.; ХХIV c., 2008, 504 s.  
59.  Əliyev  H.Ə.  Müstəqillik  yolu.  Seçilmiş  əsərləri.  Bakı: 
Az
ərbaycan Universiteti nəşriyyatı, 1997, 136 s. 
60. Əliyev H.Ə. Təhsil millətin gələcəyidir. Bakı: Təhsil, 2002, 305 
s. 
61.  Əliyev  V.H.  Gəmiqaya.  Bakı:  Əbilov,  Zeynalov  və  oğulları, 
2005, 148 s. 
62. Əliyev V.H. Gəmiqaya abidələri. Bakı: Azərnəşr, 1993, 79 s. 
63. Əliyev V.H. Heydər Əliyev və Azərbaycanın maddi mədəniyyəti 
// “Tarix v
ə onun problemləri” jurnalı. Bakı: 2003, №1, s. 253-274. 
64. Əliyev V.H. Qədim Naxçıvan. Bakı: Elm, 1979, 57 s. 
65. Əliyev V.H. Naxçıvan Azərbaycanın tarixi diyarıdır. Bakı: XXI – 
Yeni N
əşrlər Evi, 2002, 320 s. 
66. Əliyev V.H. Tarixin izi ilə. Bakı: Elm, 1975, 77 s. 
67.  Əliyev  V.  Heydər  Əliyev  Naxçıvanın  Azərbaycan tarixində 
xüsusi yer tutduğunu söylədi // “Tarix və onun problemləri” jurnalı 
(Xüsusi buraxılış). Bakı: BDU, 2004, s. 149-165. 
68.  Əsgərov  Z.A.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasının  Konstitusiya 
statusu. Bakı: Bakı Universiteti, 1999, 156 s. 
69. F
ərzəliyev  Ş.  Naxçıvan  XV  əsrdə  //  Naxçıvan  tarixi  gerçəklik, 
müasir  durum,  inkişaf  perspektivləri (9-10 iyun 2006-cı  ildə 
keçirilmiş beynəlxalq simpoziumun materialları). Bakı: Təhsil, 2006, 
s. 87-98.  
70. Gümrü, Moskva v
ə Qars müqavilələri (Azərbaycan, türk, rus və 
 
219 

fransız dillərində). Naxçıvan: 2004, 139 s. 
71. Gümrü, Moskva, Qars müqavil
ələri və Naxçıvanın taleyi (Tərtib 
ed
əni və ön sözün müəllifi İ.Hacıyev). Bakı: Elm, 1999, 36 s. 
72.  Hacıyev  A.  Qars  və  Araz-Türk  respublikalarının  tarixindən. 
Bakı: Azərnəşr, 1994, 124 s.  
73.  Hacıyev  İ.M.  Ermənilərin  Naxçıvana  qarşı  ərazi  iddialarının 
əsassızlığı  və  tarixi həqiqətlər  //  Naxçıvan  tarixi  gerçəklik, müasir 
durum,  inkişaf  perspektivləri (9-10 iyun 2006-cı  ildə  keçirilmiş 
beyn
əlxalq simpoziumun materialları). Bakı: Təhsil, 2006, s. 33-48.  
74.  Hacıyev    İ.M.  Heydər  Əliyev  və  milli  tarixi  yaddaşın  bərpası. 
Bakı: Elm, 2003, 164 s. 
75. Hacıyev İ.M. Naxçıvan Muxtar Respublikası Azərbaycanın milli 
dövl
ətçilik tarixində. Tarix elmləri doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün 
t
əqdim olunan dissertasiya. Bakı: 1999, 335 s. 
76. Hacıyev  İ.M. Naxçıvan Muxtar Respublikasında siyasi proseslər 
(1988-2007-ci ill
ər) // Naxçıvan bu gün: islahatlar, perspektivlər (5-6 
oktyabr 2007-ci ild
ə keçirilmiş beynəlxalq simpoziumun materialla-
rı). Bakı: Nurlan, 2008, s. 31-45.  
77.  Hacıyev  İ.M.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasının  ictimai-siyasi 
h
əyatı,  sosial-iqtisadi və  mədəni inkişafı  (1991-2011-ci illər). 
Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2011, 272 s.  
78. Hacıyev İ.M. Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaranması: tarix 
v
ə müasirlik // NDU-nun “Elmi əsərlər”i. 2004, № 12, s. 8-17. 
79.  Hacıyev  İ.M.  Naxçıvanın  muxtariyyət statusu: tarixi və 
xüsusiyy
ətləri // Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaranması: tarix 
v
ə müasirlik (8 fevral 2007-ci ildə keçirilmiş elmi praktik konfransın 
materialları). Bakı: Nurlan, 2007, s. 7-20. 
80.  Hacıyev  İ.M.  Naxçıvanın  muxtariyyət statusunun qorunub 
saxlanması  və  möhkəmləndirilməsi // “Tarix və  onun problemləri” 
jurnalı. Bakı: 2009, № 3, s. 131-138. 
81. Hacıyev İ.M. Naxçıvanın siyasi tarixinə dair // AMEA Naxçıvan 
Bölm
əsinin “Xəbərlər”i. Naxçıvan: Tusi, 2009, № 3, s. 27-39. 
82. Hacıyev İ.M. Ölkəmizin tarix elminin inkişafında Heydər Əliyev 
m
ərhələsi // Ümummilli lider Heydər  Əliyevin  irsi  və  milli 
ideologiyanın  formalaşması  məsələsi (2010-cu  il  mayın  5-də 
keçirilmiş  Ümumrespublika  elmi-nəzəri  konfransının  materialları). 
Bakı: Elm və Təhsil, 2010, s. 364-381.  
 
220 

83
. Hacıyev İ.M., Həbibbəyli İ.Ə. Naxçıvanda elmin inkişafı // Milli 
Elml
ər Akademiyası  bizim  milli  sərvətimizdir  –  onu qoruyub 
saxlamalıyıq. Bakı: Elm, 2003, 288 s. 
84. Hacıyev İ.M, Məmmədov Ş.A. Naxçıvan və naxçıvanlılar. Bakı: 
Elm, 2001, 280 s.  
85. Heyd
ər  Əliyev:  Azərbaycan  inkişafın  yeni  mərhələsində.  Bakı: 
Az
ərbaycan, 2007,   862 s. 
86. Heyd
ər  Əliyev  irsi  Azərbaycanın  davamlı  inkişaf  strategiyası: 
konfrans materialları. Bakı: Azərbaycan, 2006, 704 s.  
87. Heyd
ər Əliyev muzeyi. Naxçıvan: 2007. 
88. Heyd
ər Əliyev. Şəxsi mövqe. Bakı: Azərbaycan 1994, 24 s. 
89. Heyd
ər Əliyev və Azərbaycan. Elmi biblioqrafik göstərici. Bakı: 
Şərq-Qərb, 2010, 424 s.  
90. Heyd
ər Əliyev və Bakı Dövlət Universiteti. Bakı: 1997, 169 s. 
91. Heyd
ər Əliyev və inkişafın Azərbaycan modeli. Bakı: Azərnəşr, 
2010, 416 s. 
92. Heyd
ər Əliyev və ordu quruculuğu. Bakı: Adiloğlu, 2006, 480 s. 
93. Heyd
ər  Əliyev  və  dövlət idarəçiliyi: nəzəriyyə  və  təcrübə. 3-4 
may 2000-ci il tarixd
ə  Bakıda  keçirilmiş  elmi-praktik  konfransın 
materialları. Bakı: 2000.  
94. Heyd
ər  Əliyev  və  müasir Azərbaycan. I Ümumrespublika 
Əliyevşünaslıq konfransı (məruzələr toplusu). Bakı: 2003. 
95. Heyd
ər Əliyev və dilimiz, ədəbiyyatımız, tariximiz. 18-19 aprel 
2003-cü ild
ə  keçirilmiş  respublika  elmi-nəzəri  konfransının 
materia
lları. Bakı: 2003. 
96. Heyd
ər  Əliyev  və  Azərbaycanda  diplomatik  kadrların 
hazırlanmasının  aktual  problemləri. Elmi-praktik  konfransın 
materialları. Bakı: 2004. 
97. H
əbibbəyli  İ.Ə.  Ədəbi  tarixi  yaddaş  və  müasirlik.  Bakı:  Şərq-
Q
ərb, 2010, 424 s. 
98. H
əbibbəyli İ.Ə. Heydər Əliyev və Naxçıvan Dövlət Universiteti. 
Naxçıvan: Qeyrət, 2002, 80 s. 
99. H
əbibbəyli  İ.Ə.  Heydər  Əliyevin  həyatı  və  fəaliyyətinin 
Naxçıvan dövründə Naxçıvan Dövlət Universiteti. Naxçıvan: Qeyrət, 
1998, 44 s. 
100. H
əbibbəyli  İ.Ə.  Naxçıvan  Dövlət  Universiteti.  Naxçıvan: 
 
221 

Qeyr
ət, 2007, 76 s. 
101. H
əbibbəyli İ.Ə. Naxçıvan şəhərinin yaşı – 5000 il // Naxçıvan 
Muxtar Respublikasının yaranması: tarix və müasirlik (8 fevral 2007-
ci ild
ə keçirilmiş elmi praktik konfransın materialları). Bakı: Nurlan, 
2007, s. 20-27 
102. H
əbibbəyli İ.Ə. Naxçıvanda müasir tipli Dövlət Universiteti // 
“Elm v
ə həyat jurnalı”. Bakı: 2011, № 4, s. 10-14. 
103. H
əbibbəyli  İ.Ə.,  Hacıyev  İ.,  İsmayılov  B.  İntibahın  15  ili. 
Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2010, 289 s. 
104. “H
ərbi and” qəzeti. 
105. “H
əyat” qəzeti. 
106.  Hüseynova    İ.M.    Müstəqil Azərbaycan dövlətinin qurucusu. 
Bakı: Təhsil, 2004, 472 s. 
107. Hüseynova İ.M. Müstəqil Azərbaycan dövlətinin yaranması və 
möhk
əmləndirilməsində Heydər Əliyevin rolu. Tarix elmləri doktoru 
alimlik d
ərəcəsi almaq üçün təqdim olunan  dissertasiyanın 
avtoreferatı, Bakı: 2003, 81 s. 
108.  Hüseynova  İ.M.  Müstəqilliyimizin təminatçısı.  Bakı:  Təhsil, 
2003, 504 s. 
109. “Xalq” q
əzeti. 
110. X
əlilov S. Heydər  Əliyev  ideyaları  və  müasirlik // Heydər 
Əliyev irsi Azərbaycanın  davamlı  inkişaf  strategiyası:  konfrans 
materialları. Bakı: Azərbaycan, 2006, s. 638-649. 
111. X
əlilov S. Heydər Əliyevin dövlət quruculuğu fəlsəfəsi. Heydər 
Əliyev-85 / Azərbaycan, 2008, 9 aprel.   
112. Xudiyev N. Heyd
ər  Əliyev  və  Azərbaycan  dili.  Bakı:  Təhsil, 
1997, 288 s. 
113. Xudiyev N. Xalq v
ə  dövlət naminə.  Bakı:  Azərbaycan, 2004, 
399 s.  
114.  İbrahim  Ethem  Atnur.  Muxtariyyət  ərəfəsində  Naxçıvan. 
Naxçıvan: Qeyrət, 1999, 442 s. 
115. “İki sahil” qəzeti. 
116.  Kazımlı  X.  Heydər  Əliyev  dövlət idarəçiliyi məktəbi / “Xalq 
q
əzeti”, 2007, 17 iyun. 
117.  Kazımlı  X.  Xalqın  böyük  xilaskarı.  Bakı:  Bakı  Universiteti 
n
əşriyyatı. 2001, 219 s. 
 
222 

118.  Kazımlı  X.  İnsani  paklığın  Heydər  Əliyev  zirvəsi / “Xalq 
q
əzeti”, 2005, 4, 6 may.  
119. Kazımov İ.F. Naxçıvan: əhalisi, sosial-iqtisadi və siyasi tarixinə 
dair (1828-1920-ci ill
ər). Bakı: Elm, 2007, 175 s. 
120. “Kommunist” q
əzeti. 
121. Köç
ərli T. Qarabağ: Yalan və həqiqət. Bakı: İrşad, 1993, 239 s. 
122. Qaffarov T. B. Az
ərbaycan tarixi (1920-1991-ci illər).  Bakı: 
Qanun, 1998, 356 s. 
123. Qasımlı M.C. Heydər Əliyev. İstiqlala gedən yol (1969-1987-ci 
ill
ər). Bakı: Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2006, 608 s. 
124. Qasımov Ə.Q. Heydər Əliyevin inkişaf strategiyası və Naxçıvan 
Muxtar Respublikası (XX əsrin 70-80-ci illəri). Bakı: Təhsil, 2009, 
302 s. 
125.  Qasımov  Ə.Q.  Heydər  Əliyev  və  Naxçıvan  Muxtar 
Respublikasının  inkişaf  tarixi  (1969-2003-cü illər). Doktorluq 
dissertasiyası. Naxçıvan: 2011, 327 s. 
126.  Qasımov  Ə.Q.  Heydər  Əliyev  və  Naxçıvan  Muxtar 
Respublikas
ının  inkişaf  tarixi  (1969-2003-cü illər). Doktorluq 
dissertasiyasının avtoreferatı. Naxçıvan: 2011, 57 s. 
127. Qasımov Ə.Q. Naxçıvanın erməni təcavüzündən qorunmasında  
Heyd
ər  Əliyevin xidmətləri // “Tarix və  onun problemləri”  jurnalı. 
Bakı: 2009, № 3, s. 215-223  
128. Qayıdış (1990-1993). Sənədlər toplusu. Bakı: Azərbaycan 1996, 
780 s. 
129.  Qayıdış  (1990-1993). Sənədlər toplusu. Təkmilləşdirilmiş  və 
yenid
ən işlənmiş ikinci nəşr. Bakı: Azərbaycan, 2008, 840 s.   
130. Q
ədim Naxçıvanda bayram – 75. Bakı: Azərbaycan, 1999, 288 
s. 
131. Q
ədirzadə  H.Q. Cəhriçay vadisi: M.ö. IV minillikdən 
günümüz
ədək (Tarixi-etnoqrafik  araşdırma).  Naxçıvan:  Qızıldağ, 
2007, 160 s. 
132. Q
ədirzadə  H.Q.  Əshabi-Kəhf: müqəddəslik, tarixilik və 
inancların genezisi. Bakı: Elm, 2002, 109 s. 
133. Q
ədirzadə H.Q. Naxçıvan: Nuh baba və türk atadan gələn yol 
(R
əvayətlər, baxışlar, tarixi həqiqətlər). Naxçıvan: Əcəmi, 2011, 192 
s. 
 
223 

134. Q
əhrəmanov Ə. Naxçıvan teatrı intibah yollarında (1883-1920). 
Bakı: MBM, MMC, 2008, 160 s. 
135. Q
ətiyyətin  təntənəsi (sənədli xronika). Tərtibçi  Ş.Yaqubov. 
Bakı: Qorqud, 1995, 846 s. 
136. Qiyasi C.B. Nizami dövrü memarlıq abidələri. Bakı: İşıq, 1991, 
264 s. 
137.  Quliyev  M.  Şahtaxtinskilər: tariximizdə  və  taleyimizdə. 
Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2010, 104 s. 
138. Qul
iyev  N.  Naxçıvan  xanlığının  əhalisi (Tarixi demoqrafik 
t
ədqiqat). Bakı: 2006. 
139.  Quliyev  N.P.  Naxçıvan  musiqi  mədəniyyəti tarixindən.  Bakı: 
Elm, 1999, 140 s. 
140. Qurbani A. Heyd
ər  Əliyev  adına  Hərbi  litsey.  Bakı:  Əbilov, 
Zeynalov v
ə oğulları, 2005, 127 s. 
141. Qurbani A. Heyd
ər Əliyev və Azərbaycan ordusu. Bakı: Əbilov, 
Zeynalov v
ə oğulları, 2002, 390 s. 
142. Qurbani A. M
ənim hərbi  litseyim.  Bakı:  Əbilov,  Zeynalov  və 
oğulları, 2002, 350 s. 
143. Mahmudov Y.M. Az
ərbaycan tarixində  Heydər  Əliyev 
şəxsiyyəti. Bakı: Təhsil, 2002, 310 s. 
144. Mahmudov Y.M. Dünya tarixind
ə  Naxçıvan:  Yer  kürəsində 
h
əyatın başlandığı yer // Nuh peyğəmbər, dünya tufanı və Naxçıvan 
(24-25 aprel 2009-cu ild
ə  keçirilmiş  beynəlxalq simpoziumun 
materialları). Naxçıvan: Əcəmi NPB,  2010, s. 17-30.  
145. Mahmudov Y.M. Heyd
ər  Əliyev  ideyalarının  zəfər  yürüşü. 
Bakı: Təhsil, 2011, 608 s. 
146. Mahmudov Y.M. Tarix v
ə  tariximizdə  Naxçıvanımız  // 
Naxçıvan tarixi gerçəklik, müasir durum, inkişaf perspektivləri (9-10 
iyun 2006-
cı  ildə  keçirilmiş  beynəlxalq  simpoziumun  materialları). 
Bakı: Təhsil, 2006, s. 16-33. 
147. Mahmudov Y.M. Yeni Az
ərbaycanın  qurucusu  //  Bakı 
Universitetinin X
əbərləri. Humanitar elmlər  seriyası.  Bakı:  1998-ci 
il, №1, s. 5-16. 
148.  Mahmudov  Y.M.,  Şükürov  K.  Naxçıvan:  tarixi və  abidələri. 
Bakı: Təhsil, 2007,  129 s. 
149. Mahmudzad
ə M.Ş. Dünyanın bəzəyi – Naxçıvan. Bakı: Nicat, 
 
224 

1998, 175 s. 
150. Maqsudov F. Heyd
ər  Əliyev  və  Azərbaycan  elmi.  Bakı:  Elm, 
1998, 260 s. 
151. Mehdiyev R.Ə. Əsl vətəndaş, böyük şəxsiyyət və qüdrətli lider 
haqqında  bəzi  düşüncələr // “TV-Plyus”  aylıq  televiziya  və  radio 
jurnalı. Bakı: 2008, № 5. 
152. Mehdiyev R.Ə. Vətəndaş cəmiyyətinə yol açan ideyalar. Bakı: 
Az
ərbaycan, 2006, 583 s. 
153. Mehdiyev R.Ə. Yeni siyasətçi. İki cilddə. I c., Bakı: 2006, 581 
s. 
154. Mehdiyev R.Ə. Yeni siyasətçi. İki cilddə. II c., Bakı: 2006, 344 
s. 
155. “M
ədəni-maarif işi” jurnalı. 1984, № 2. 
156. M
əmmədov  M.Y.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasında  ictimai-
siyasi prosesl
ər (1988-2005-ci illər). Bakı: Şirvannəşr, 2005, 208 s. 
157. M
əmmədov M.Y. Siyasətdə  Naxçıvan  dərsləri.  Bakı:  Araz, 
2009, 416 s. 
158. M
əmmədov R. Naxçıvan şəhərinin tarixi oçerkləri. Bakı: Elm, 
1977, 160 s. 
159. M
ərdanov M. Heydər Əliyev və Azərbaycan təhsili (1969-2003-
cü ill
ərdə Azərbaycan təhsilinin həqiqətləri və reallıqları) // Journal 
of Qafqaz University (Xüsusi buraxılış). Bakı: 2003, № 11, s. 135-
151. 
160. Mir
ələmov H. Millətin  atası:  publisistik  düşüncələr, tarixi 
essel
ər, məktublar, Bakı: Azərbaycan, 2004, 272 s. 
161. Mir
ələmov H. Zəfər yolu. Esse. Bakı: Gənclik, 2003, 70 s. 
162. Mirz
əzadə  R. Azərbaycanı  dünyaya  saydıran  insan.  Bakı: 
Göytürk, 1998, 400 s. 
163. Mollayev İ.A. Orta əsr Azərbaycan mütəfəkkirləri təlim-tərbiyə 
haqqında. Bakı: Maarif, 1996, 304 s. 
164.  Musayev  İ.M.  Araz-Türk  Respublikası  //  Naxçıvan Muxtar 
Respublikası  –  75  (“Bakı  Universiteti Xəbərləri”nin xüsusi 
buraxılışı). Bakı Universiteti nəşriyyatı, 1999, № 3, s. 107-121.  
165. Musayev İ.M. Azərbaycanın Naxçıvan və Zəngəzur bölgəsində 
siyasi v
əziyyət və  xarici dövlətlərin siyasəti (1917-1921-ci illər) 
Bakı: BDU nəşriyyatı, 1996, 385 s. 
 
225 

166. Museyibli N.B. G
əmiqaya. Bakı: Çaşıoğlu, 2004, 320 s. 
167. Museyibli N.B. G
əmiqaya rəsmləri. Bakı: Çaşıoğlu, 2002, 260 
s. 
168.  Naxçıvan  abidələri  ensiklopediyası  (Azərbaycan və  ingilis 
dill
ərində). İstanbul: Bakanlar Mediya, 2008, 519 s.  
169. Naxçıvan ensiklopediyası. 2 cilddə, I c., Bakı: 2005, 356 s. 
170. Naxçıvan ensiklopediyası. 2 cilddə, II c., Bakı: 2005, 376 s. 
171. Naxçıvan: ilk yaşayış və şəhərsalma yeri kimi (20-24 iyul 2011-
ci ild
ə  keçirilmiş  beynəlxalq  simpoziumun  materialları).  Naxçıvan: 
“Əcəmi” NPB, 2012, 398 s. 
172.  Naxçıvan  qədim Azərbaycan  diyarıdır  //  Naxçıvan  Muxtar 
Respublikasının  yaradılmasının  80  illiyinə  həsr olunur (Məqalələr 
toplusu). Bakı: İqtisad Universiteti nəşriyyatı, 2004, 170 s.  
173. Naxçıvan Muxtar Respublikası // Məqalələr toplusu. Bakı: Elm, 
1999, 184 s. 
174.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikası.  Akademik  C.Quliyevin 
redaktorluğu ilə. Bakı: Elm, 2001, 220 s. 
175.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikası  –  80. Tarixi-statistik məcmuə 
(M
əcmuənin ümumi rəhbəri  V.Talıbov,  İ.Hacıyev,  B.İsmayılov). 
Bakı: Səda, 2004, 205 s. 
176. Naxçıvan Muxtar Respublikası – 85. Naxçıvan MR Ali Məclisi. 
Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2009, 99 s. 
177. Naxçıvan Muxtar Respublikası – 90. Naxçıvan MR Ali Məclisi. 
Naxçıvan: Əcəmi NPB, 2014, 104 s. 
178.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikası  –  90. (Quruculuq salnaməsi). 
Naxçıvan: Əcəmi NPB, 2014, 183 s. 
179
. Naxçıvan Muxtar Respublikası: 85 ilin 15 ili Bakı: Şirvannəşr, 
2009, 438 s. 
180
.  Naxçıvan  MR  Ali  Məclisi: Rəsmi sənədlər (1996-2011). 
Naxçıvan: “Əcəmi” NPB, 2012, 524 s. 
181
. Naxçıvan MR Ali Məclisinin Arxivi, fond 1, siyahı 1, iş 0-02, 
0-03, 0-05, 0-06, 0-08, 0-13, 0-19, 0-23, 0-30, 0-39, 0-42, 0-48 
182
. Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi (NMRDA) fond 
1, siyahı 3,  iş. 3. 
183
. NMRDA, f. 1, s. 3, iş 39. 
184
. NMRDA, f. 1, s. 12, iş 39. 
 
226 

185
. NMRDA, f. 1, s. 16, iş 79. 
186
. NMRDA, f. 7, s. 12, iş 39. 
187
. NMRDA, f. 45, s. 5, iş 15. 
188
. NMRDA, f. 314, s. 5, iş 1-72. 
189
. NMRDA, f. 613. s. 13, iş 1118. 
190
.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasının  Konstitusiyası.  Naxçıvan: 
“Əcəmi” NPB, 2012, 40 s. 
191
. Naxçıvan Muxtar Respublikasının tarixi, siyasi-iqtisadi bələdçi 
kitabı (redaktoru Ə.Həsənov). Naxçıvan: Qeyrət, 1998, 64 s. 
192
.  Naxçıvan    MSSR  rəqəmlərdə. Statistik məcmuə.  Naxçıvan: 
1978, 62 s. 
193
. Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri. Bakı: Sabah, 1997, 336 s. 
194
. Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri. Bakı: Elm, 2001, 374 s. 
195
. Naxçıvan statistika güzgüsündə. Tarixi-statistik məcmuə. Bakı: 
S
əda, 1999, 127 s. 
196
. Naxçıvan tarixi atlası. Bakı: 2010, 57 s. 
197
.  Naxçıvan  tarixinin  səhifələri.  “Uluslararası  qaynaqlarda 
Naxçıvan” beynəlxalq simpoziumun  materialları. Bakı: Azərbaycan, 
1996, 222 s. 
198. N
əzirli Ş.Ə. Azərbaycan generalları. Bakı: Gənclik, 1991, 206 s. 
199
. Nuh peyğəmbər, Dünya tufanı və Naxçıvan // 24-25 aprel 2009-
cu ild
ə  keçirilmiş  beynəlxalq  simpoziumun  materialları.  Naxçıvan: 
“Əcəmi” NPB, 2010, 300 s. 
200. “Nuh yurdu” q
əzeti. 
20
1. “Oğuz yurdu” qəzeti. 
202. Onillahi S. Heyd
ər  Əliyev  və  tarix elmi // “Tarix və  onun 
probleml
əri” jurnalı. Bakı: Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2003, № 1, s. 
171-192. 
203. Orucov H. Heyd
ər Əliyev və Azərbaycanda milli siyasət. Bakı: 
Şərq-Qərb, 2002, 165 s. 
204
. Ömrün üç günü. Bakı: Ergin, 1997, 90 s. 
205. Piriyev V. Az
ərbaycanın  tarixi  coğrafiyası.  Bakı:  Araz,  2002, 
152 s. 
206
.  Piriyev  V.  Naxçıvan  XIII-XIV  əsr mənbələrində:  Naxçıvan: 
Tarixi  gerç
əklik, müasir durum, inkişaf perspektivləri // 9-10 iyun 
2006-
cı  ildə  keçirilmiş  beynəlxalq  simpoziumun  materialları. 
 
227 

Naxçıvan: Təhsil, 2006, s. 76-86. 
207. 
Piriyev  V.  Naxçıvan  tarixindən səhifələr (XIII-XIV  əsrlərdə). 
Bakı: Müəllim, 2004, 126 s. 
208. “Respublika” q
əzeti. 
209. 
Sadıqov  S.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikası  tarixindən.  Bakı: 
İrşad mərkəzi, 1995, 143 s. 
210. Salamzad
ə.Ə.R.  Əcəmi  Əbubəkr  oğlu  və  Naxçıvan  memarlıq 
abid
ələri. Bakı: İşıq, 1976, 84 s. 
211
. Seyidov A.Q.  Naxçıvan 5000. Bakı: Qismət, 2011, 240 s.  
212
.  Seyidov  A.Q.  Naxçıvan  e.ə.VII-II minilliklərdə.  Bakı:  Elm, 
2003, 330 s. 
213. Seyidov A.Q. Tarixd
ən səhifələr. Bakı: Qismət, 1999, 348 s. 
214. 
Seyidov M., Rzayev M. Zamanı qabaqlayan dahi. Bakı: Vektor 
n
əşrlər evi, 2008, s. 315. 
215. S
əfərli  F.  Kazım  Qarabəkir  Paşa  və  Naxçıvanın  erməni 
t
əcavüzündən müdafiəsi // “Naxçıvan” jurnalı 2001, № 5, s. 75-77. 
216. S
əfərli F. Naxçıvanda sosial-siyasi və ideoloji mərkəzlər. Bakı: 
Elm, 2003, 392 s. 
217. S
əfərli F. Naxçıvanda tarix elminin inkişafı (1991-2011-ci illər) 
// AMEA Naxçıvan Bölməsinin “Xəbərlər”i. 2011,  № 1, s. 32-36. 
218. “S
əs” qəzeti. 
219. Siyasi tarix. II hiss
ə. Bakı: Cik-cik nəşriyyatı, 1995, 160 s. 
220
. “Sovet Naxçıvanı” qəzeti.  
221. Süleymanov M. Erm
əni millətçiliyi və  təcavüzkarlığı 
tarixind
ən. Bakı: Hərbi nəşriyyat, 2008, 398 s. 
222
. Şabanov M.S. Azərbaycan tarixində Heydər Əliyev mərhələsi. 
Bakı: Nurlan, 2005, 336 s. 
223
.  Şabanov  M.S.  Heydər  Əliyevin  Azərbaycanın  ərazi 
bütövlüyünün t
əmin olunması sahəsində fəaliyyəti. Tarix üzrə fəlsəfə 
doktoru elmi d
ərəcəsi almaq üçün təqdim  olunmuş  dissertasiyanın 
avtoreferatı. Naxçıvan: 2012, 26 s. 
224
. Şahverdiyev Z.Ə. Naxçıvan bölgəsi XIX-XX əsrin əvvəllərində. 
Bakı: Elm, 2008, 264 s. 
225
.  Şahverdiyev  Z.Ə.  XIX  əsrdə  və  XX  əsrin  əvvəllərində 
Naxçıvanda  siyasi  vəziyyət, regionun sosial-iqtisadi və  mədəni 
inkişafı.  Tarix  elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün təqdim 
 
228 

olunmuş dissertasiyanın avtoreferatı. Naxçıvan: Tusi, 2011, 50 s. 
226
.  Şahverdiyev  Z.Ə.,  Zeynalov  İ.Ə.  Naxçıvan  Muxtar 
Respublikası 1991-2001-ci  illərdə. Bakı: Qismət, 2002, 168 s. 
227
.  Şərifli  M.  Naxçıvanşahlıq  //  Azərbaycan SSR EA Xəbərləri. 
Tarix, f
əlsəfə, hüquq seriyası, 1966,  № 4, s. 27-33. 
228
. “Şərq qapısı” qəzeti. 
229
.  Şükürov  K.  Türkmənçay  –  1828.  Tarixi  xronika.  Bakı: 
Çaşıoğlu, 2006, 188 s. 
230
. Talıbov V. Nuh peyğəmbər: Dünya tufanı və Naxçıvan // Nuh 
pey
ğəmbər, dünya tufanı  və  Naxçıvan  (24-25 aprel 2009-cu ildə 
keçirilm
iş  beynəlxalq simpoziumun materialları).  Naxçıvan: 
“Əcəmi” NPB, 2010, s. 10-17. 
231. V
əlixanlı  N.  Naxçıvan  –  ərəblərdən monqollaradək (VII-XII 
əsrlər). Bakı: Elm, 2005, 152 s. 
232. “Yeni Az
ərbaycan” qəzeti. 
233. Zamanov E. C
ənubi Qafqazda ictimai-siyasi vəziyyət və 
Az
ərbaycanın  xarici  siyasəti (1918-1920-ci illər).  Bakı:  Elm  və 
t
əhsil, 2011, 176 s. 
234. Zenkoviç N. Heyd
ər  Əliyev.  Tale  yolları.  Bakı:  Azərbaycan, 
2007, 608 s. 
 
Türk dilind
ə 
235
.  Hacıyev  İ.M.,  Amanoğlu  E.Q.  Tarihte  ve  Günümüzde 
Nahçivan. Ankara: 
Ankara Universiteti Basımevi. 1998, 92 s. 
236
. Kırzıoğlu F.K. Karabekir. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. 
1991, 237 s. 
237. Oktay  Belli, Veli Sevin. Nahçivanda Arkeolojik A
raştırmalar. 
İstanbul: 1998, 78 s. 
238
.  Osmanlı  Arşiv  Belgelerinde  Nahçivan. Proje yöneticisi Yusuf 
Sarinay. İstanbul: 2011, 568 s. 
239
.  Soysal  İ.  Tarihçeleri  ve  Açıklamaları  ile  Birlikte  Türkiyenin 
Siyasal A
ntlaşmaları.  I cild (1920-1945), Ankara: 1989, 704 s. 
240. Turqay Yazar. Nahçivanda Türk Mimarisi. Ankara: Türk Tarih 
Kurumu, 2007, 577 s. 
241
. Veysel Ünüvar. İstiklal Harbinde Bolşeviklerle Sekiz Ay 1920-
1921. İstanbul: Göçebe Yayınları, 1997 (2. baskı), 108 s. 
 
229 

Rus dilind
ə 
 
242. 
Документы внешней политики СССР. T. III. Москва: 1959, 
с. 598-599. 
243. 
Забелин  М.  Гейдар  Алиев:  лидер,  политик,  друг: 
документально-публицистический  очерк.  Баку:  Нурлан,  2005, 
216 с. 
244. 
Итоги  выборов  и  состав  депутатов  Верховного  Совета 
Азербайджанской  ССР,  Верховного  Совета  Нахичеванской 
АССР  одиннадцатого  созыва  местных  советов  народных 
депутатов  Азербайджанской  ССР  1985  г.  Статиcтический 
сборник. Баку: Азернешр, 1986, 146 с.   
245. 
Мадатов  Г.  Победа  Советской  власти  в  Нахичеване  и 
образование Нахичеванской АССР. Баку: Изд. АН. Азерб ССР, 
1968, 188 с. 
246. 
Никитин  К.Н.Город  Нахичеван  и  Нахичеванский  уезд  // 
Сборник  материалов  для  описания  местностей  и  племен 
Кавказа. Вып. II. Тифлис: 1882, I  отд., c. 109-142. 
247. 
Сафаров 
П.Ш. 
Экономическое 
и 
культурное 
сотрудничество Азербайджанской ССР с братскими советскими 
республиками  (1971-1985  гг.)  (по  материалам  Нахичеванской 
АССР). Автореф. дисс. на соиск. канд. ист. наук. Баку: 1989, 21 
с. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
230 

 
MÜNDƏRİСAT 
 
GİRİŞ ....................................................................................... 3 
 
I FƏSİL. Heydər Əliyev və Naxçıvan ................................... 15 
1.1. Naxçıvanın tarixi haqqında ............................................. 15 
1.2. Heyd
ər Əliyev Naxçıvan və onun tarixi haqqında .......... 39
 
1.3. Heyd
ər Əliyevin Naxçıvanda dövlətçiliyin  
möhk
əmləndirilməsi istiqamətində fəaliyyəti ........................ 58
 
 
II FƏSİL. Heydər Əliyev: Naxçıvanın muxtariyyət statusu və 
ərazi bütövlüyü problemi ....................................................... 88 
2.1. Heyd
ər Əliyev Naxçıvana muxtariyyət statusunun  
verilm
əsinin tarixi əhəmiyyəti haqqında və onun 
möhk
əmləndirilməsi sahəsində fəaliyyəti .............................. 88 
2.2. Heyd
ər Əliyevin Naxçıvan Muxtar Respublikasının  
ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizəsi .................................... 108 
2.3. Heyd
ər Əliyev və Naxçıvanda ordu quruculuğu .......... 126 
 
III FƏSİL. Heydər Əliyev və Naxçıvanda elm, təhsil və  
m
ədəniyyətin inkişafı məsələləri ......................................... 144 
3.1. Heyd
ər Əliyev və Naxçıvanda elm və  
t
əhsilin inkişafı ..................................................................... 144 
3.2. Heyd
ər Əliyev və Naxçıvanda mədəniyyətin inkişafı 
... 
162
 
3.3. Heyd
ər Əliyev Naxçıvanın görkəmli  
şəxsiyyətləri haqqında .......................................................... 179
 
3.4. Heyd
ər Əliyev Naxçıvan tarixi abidələri haqqında ...... 198   
 
NƏTİCƏ .............................................................................. 210 
  
Ədəbiyyat ............................................................................. 216
 
 
 
 
231 

 
Ələkbər Cabbarlı 
 
Heyd
ər Əliyev və  
Naxçıvan tarixi məsələləri 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
N
əşriyyat redaktoru 
Muxtar Qasımzadə 
 
Kompüter t
ərtibatı 
Ziya M
əmmədov 
 
 
 
 
Yığılmağa verilmiş  15.01.2015. 
Çapa imzalanmış 10.03.2015.  
Formatı 60X90 1/16. "Tayms" qarnituru. 
Ofset ça
p üsulu. Ofset kağızı. Həcmi 14,5 ç.v. 
Sifariş № 211. Tiraj 300 nüsxə. 
 
 
Naxçıvan şəhəri, Təbriz küçəsi, 1.
 
 
232 

Document Outline

  • HEYDƏR ƏLİYEV VƏ
  • NAXÇIVANDA ELM, TƏHSİL VƏ MƏDƏNİYYƏTİN İNKİŞAFI MƏSƏLƏLƏRİ
  • 3.1. Heydər Əliyev və Naxçıvanda elm və təhsilin inkişafı

Yüklə 20,03 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin