G’ulomova Diyoraxon Axlidin qizi Andijon davlat universiteti Ijtimoiy-iqtisodiyot fakulteti talabasi: Karimov Ozodbek Annotatsiya


O‘zbekistonda aholi suitsidiga quyidagilar sabab bo‘lyapti



Yüklə 0,52 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/2
tarix20.11.2023
ölçüsü0,52 Mb.
#162628
1   2
suitsid-haqida-konsepsiya-uning-kelib-chiqishi-ya-ni-unga-sabab-bo-luvchi-omillar-va-ularning-oldini-olish-uchun-amalga-oshiriladigan-ishlar

O‘zbekistonda aholi suitsidiga quyidagilar sabab bo‘lyapti: 
-Ruhiy kasallik, asabiy xarakter, xulq-atvorida salbiylik alomatlari yuqori bo‘lishi, 
ruhiyatdagi o‘zgarishlar. 
-Oilaviy janjallar, xususan, er-xotin, qaynona-qaynotalar, erning qavm-
qarindoshlari yoki o‘zining boshqa birovlar bilan janjallashib qolishi. 
- Moddiy-maishiy jihatdan kam ta'minlanganlik. 
- Giyohvandlikka ruju qo‘yish, sog‘lom turmush tarzini yo‘lga qo‘ya olmaslik. 
-Rashk tufayli. 
-Ishxonadagi kelishmovchiliklar, boshqa birovning shaxsga tegadigan darajada 
haqorat qilishi. 
- Boshqalar (sevgani bilan janjallashib qolishi, o‘qishga kira olmasligi, farzand 
kasalligi yoki yo‘qligi, pulini yo‘qotish, boshqalar bilan ziddiyat. 
Shu bilan birgalikda, shaxs suitsidal axloqining bir necha xatar omillarini ajratish 
mumkin: suitsidning avvalgi urinishlari (ushbu odamning); suitsidning oilaviy tarixi;


[55] 
– krizisli vaziyat (tuzalmaydigan kasallik, yaqin kishisining o`limi, ishsizlik va 
moliyaviy muammolar, ajrashish);
– oilaviy omil (ota-onalarning ruhiy azoblanish holati, bolalar jarohati, surunkali 
janjallar, uyg’unlashmagan tarbiya);
– hissiy buzilishlar (dastavval ruhiy azoblanish holati);
– psixik kasalliklar (piyonistalik, giyohvandlik, shizofryeniya);
– ijtimoiy modellashtirish (OAV dagi suitsid namoyishi, ularning adabiy asarlardagi 
surati.
Bundan tashqari, xatarning quyidagi guruhlari ajratiladi: yoshlar, keksa odamlar, 
jinsiy kamchilik, harbiy xizmatchilar, urush va urush nizolari shifokorlar va ba'zi bir 
boshqa kasb vakillari. Shunday qilib, suitsidal axloq ichki va tashqi planda bir vaqtda 
amalga oshiriladi. Suitsidal harakat suitsidal urinish va tugallangan suitsiddan iborat. 
Suitsidal urinish – bu o’lim bilan tugamaydigan, o’zini hayotdan mahrum qilish 
vositalarining maqsadga yo’naltirilgan operatsiyasi. Urinish o’zini yoki boshqalarni 
hayotdan mahrum qilishga yo’naltirilgan qaytishli va qaytarilmaydigan bo’lishi mumkin.
Tugallangan suitsid – letal natija bilan yakunlangan harakat. Suitsidal ko’rinish o’z ichiga 
quyidagilarni oladi: 1) passiv suitsidal fikrlar (tasavvur, kechinmalar); 2) suitsidal 
g’oyalar; 3) suitsidal maqsad. Passiv suitsidal fikrlar o’z o’limi mavzusidagi tasavvurlar, 
fantaziyalar bilan xarakterlanadi (biroq oz ixtiyoridagi harakat sifatida o’zini hayotdan 
mahrum qilish mavzusida emas), masalan: “o’lib qolsam yaxshi bo’lar edi”, “uxlasangu, 
qaytib uyg’onmasang”. Suitsidal axloqning tug’ilishiga, shuningdek, xavotirli va ruhiy 
azoblanish holati ham ko’maklashadi. Bolalarda ruhiy azoblanish holatining belgilari 
quyidagilar bo’lishi mumkin: qayg’u, bolalarga xos bo’lmagan kuchsizlik, uyqu va 
ishtahaning buzilishi, omadsizlikdan qo’rqish va o’qishga qiziqishning susayishi, 
to’laqonli emaslik va inkor etilganlik tuyg’usi, o’z-o’zini o’ta tanqid qilish, odamovilik, 
xavotirlilik, tajovuzkorlik va frustratsiyaga past chidamlilik. Biz o’smir yoshida suitsidal 
axloqning birmuncha boshqacha kartinasini kuzatamiz. O’smirlar orasida o’z-o’zini 
o’ldirishga urinish bolalarga qaraganda ahamiyatli tarzda ko’p uchraydi, shu bilan birga 
ularning kamchiligigina o’z maqsadlariga erishadilar. Tugallangan suitsidlarning soni 


[56] 
barcha suitsidal harakatlarning 1 foizidan oshmaydi. Bu yoshda suitsidal axloq 
namoyishkorona, shu jumladan, shantaj xarakteriga ega. Xarqanday holatda ham suitsid 
tushunchasini va uning oqibatlarini sog’lom ong egalari tushunmog’i kerak. 
Oiladagi muhit sababli farzandlarni o’z joniga qasd qilishi real va daxshat sababi 
bola 
dastlab 
tarbiyani 
oiladan 
oladi.Avvalo 
oilalardagi 
muhitni 
ijobiylikka 
o’zgartirmog’imiz kerak shu bilan bir qatorda ota-onaning bir biriga 
munosabati,yetishmovchilik,kelishmovchilik 
bolani 
oldida 
xal 
qilinmagani 
ma’qul..Kimdir o’z joniga qasd qilishini sezgan inson uni tinglashi kerak ularga ularni 
tinglaydigan inson kerak.Suitsiddan keyingi holat qanday yakun topishi barchaga 
noma’lum, shunday ekan uning oldini olgan ma’qul. 
Xulosa:
Insonlarni hayotini saqlab qolish uchun ularni tinglamog’imiz kerak.Agar 
o’z joniga qasd qilmoqchi bo’lgan yoki shunga moyilligi bo’lgan insonni tanisangiz unga 
hayotini saqlab qolishida yordam berishingiz mumkin.Buning uchun uni tinglang. 
Suitsidni amalga oshirmoqchi bo’lganlarda asosan “Men xechkimga kerak emasman”, 
“meni xechkim eshitmaydi” degan tushuncha bo’ladi. 
Insonlarni tinglab ular mavjud bo’lgan holatni bartaraf etamiz. Maktab 
psixologlari,sinf rahbarlari bunday shaxsga be’tibor bo’lmasligi kerak. O’ylaymizki bu 
muammo kunlar kelib o’z yechimini topadi.
Foydalanilgan adabiyotlar: 
1. Oila psixologiyasi, “Sharq”. Nashriyot-Matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh 
tahririyati. Toshkent 2008y 
2. D. Abduvahobova,Xulqi og’ishgan bolalar psixologiyasi 
3. M.Otajonov, D.Soliyeva Xulqi og’ishgan bolalar psixologiyasi, Qo’qon 2020y. 
4. www.ziyonet.com.

Yüklə 0,52 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin