76
lınlığından asılıdır. Materialın sıxlığı, qalınlığı və keyfiyyəti
yüksəldikdə K mühafizə əmsalının da qiyməti artır.
Müxtəlif materiallardan keçərkən qamma və neytron şüa-
lanmasının qiymətinin 2 dəfə azalması cədvəldə göstərilmişdir.
Zirzəmi və digər tikililərin RƏD kimi hazırlanması üçün
isə əhali və MM-in texnika və qüvvələri cəlb olunur. Düşmən
hücumu təhlükəsi yarandıqda RƏD qısa müddət ərzində hazır-
lanmalıdır. RƏD-in tam həcmdə təmin edilməsi üçün hələ sülh
dövründə MM qərargahı bu məqsədlə istifadə olunması müm-
kün olan tikililərin qeydiyyatını apararaq xüsusi sənədlər hazır-
layır. RƏD üçün hazırlanan tikililərin tutumu müxtəlif ola bi-
lər. Əgər fərdi yaşayış evlərindən bu məqsədlə istifadə nəzərdə
tutulursa, onun tutumu 5-10 nəfərlik, sülh şəraitində istifadə
olunmayan tikililərdə 10-50 nəfərlik, sülh şəraitində xalq təsər-
rüfatının ehtiyacı üçün istifadə planlaşdırılan yeni inşaa olunan
tikililərdə isə tutum 50 nəfərdən çox insan üçün hesablanır.
RƏD-də insanlar üçün minimal şərait yaradılır.
Cədvəl 4
Qamma və neytron şüalanmanın
müxtəlif materiallarda iki
dəfə azalması qalınlığı göstəriciləri.
Material
Material sixlığı,
(q/sm
2
)
Yarımzəifləyici qat, (sm)
Neytronlar
üçün
Qamma
şualanma
üçün radioaktiv
buludun izində
Su
Taxta
Polietilen
Qrunt
Kərpic
ortük
Beton
Polad, dəmir
Qurquşun
Şüşəplastik
1
0,7
0,95
1,8
1,6
2,3
7,3
11,3
1,7
2,7
9,7
2,7
9,0
10,0
8,2
11,5
12,0
4,0
13,0
21,0
14,0
8,4
8,4
5,6
1,8
1,3
12,0
Daldanacaqda sanitar qovşağın, ventilyasiya kamerasının
və çirkli üst geyimlərinin saxlanması yerinin hazırlanması
77
məqsədəuyğundur. 50 nəfərədək tutumlu tez hazırlanmış RƏD-
də kanalizasiya sistemi mövcud olmadıqda əsas otaqdan kənar-
da bu məqsədlə xüsusi qablar saxlanılır. Qabların tutumu hər
bir insan üçün sutkada 2 litr hesabı ilə müəyyən olunur. 50 nə-
fərdən artıq tutumlu RƏD-də həmin məqsədlə xüsusi quyu ha-
zırlanır.
RƏD üçün uyğunlaşdırılmış tikililərdə ventilyasiya, isidil-
mə su təchizatı, kanalizasiyası və işıqlandırma saz vəziyyətə
gətirilməlidir. Burada qorunan əhalinin sayına müvafiq kətillər
və ya oturacaqlar, tutumun 25-30% həcmində isə dincəlmək
üçün taxtlar yerləşdirilir. Əgər su kəməri olmazsa onda su ehti-
yatı, həmçinin ərzaq ehtiyatı üçün qablardan istifadə edilir. Su
ehtiyatı hər bir insan üçün sutkada 3-4 litr hesabı ilə müəyyən
edilir.
Kənd yerlərində ilk növbədə RƏD üçün qazmalar, fərdi ya-
şayış evlərinin və müxtəlif təyinatlı binaların zirzəmilərindən,
tərəvəz anbarlarından, daş-beton evlərdən istifadə olunur. Mə-
lumdur ki, kənd yerlərində əksər yaşayış evlərində zirzəmilər
mövcuddur. Onların ilk növbədə RƏD üçün hazırlanması la-
zımdır. Birmərtəbəli daş evlərin zirzəmiləri qamma şüalanma-
nın təsitrini 40-100 dəfə, RƏD üçün hazırlandıqda isə 800-
1000 dəfə azaldır (şək. 20).
RƏD üçün hazırlanma məqsədi ilə birinci halda divar və
tavanda olan bütün çatlar və yarıqlar örtülür, tavan üzərinə 30-
40 sm-lik əlavə torpaq örtüyü verilir, pəncərələr kərpiclə hörü-
lür və ya torpaqla
doldurulmuş kisələrlə örtülür,
ikinci halda isə
yalnız evin döşəməsi üzərinə torpaq kütləsi verilir.
Zirzəmisi olmayan kərpic və ya daş evlərin RƏD üçün ha-
zırlanması üçün divarda və tavanda olan bütün çat və yarıqlar
dəqiqliliklə örtülür, qapı hissəsi sıx materialla qapadılır. Müha-
fizə xüsusiyyətinin artırılması məqsədi ilə pəncərələr kərpiclə
hörülür və ya torpaqla doldurulmuş kisələrlə örtülür, tavan
örtüyü üzərinə 30-40 sm-lik torpaq qatı verilir. Ventilyasiya
üçün pəncərələrin birində keçid kamerası yaradılır. Hava çıxışı
78
üçün soba bacalarından da istifadə edilə bilər.
Dostları ilə paylaş: