Kompyuter injinering



Yüklə 1,05 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/11
tarix19.10.2023
ölçüsü1,05 Mb.
#157732
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
Pedagogika va psixologiya mustaqil ish (1) PDF

Shaxsning 
rivojlanishi, 
tarbiyasi 
va 
ijtimoiylashuvi
SHaxs tarbiyasiga ta’sir 
etuvchi omillar
. Fanda odamning shaxs sifatida rivojlanishiga biologik va ijtimoiy omillarning ta’siri o’rtasidagi 
munosabatni belgilashga oid munozara ko’pdan buyon davom etmoqda. 


Insonning shaxs sifatida rivojlanishiga ijtimoiy voqealar, tabiiy omillar yoki tarbiya ta’sir etadimi? Bu uch omilning o’zaro munosabati qanday? 
Fanda biologik yo’nalish deb nomlangan nuqtai nazar yetakchi o’rinlardan 
birini egallab
, uning vakillari Aristotel, Platonlar tabiiy-biologik omillarni 
yuqori qo’yadi. Ular tug’ma imkoniyatlar, taqdir, tole har kimning hayotdagi o’rnini belgilab bergan, deydilar. 
XVI asr 
falsafasida vujudga kelgan 
preformizm oqimi namoyandalari esa shaxs rivojlanishidagi naslning roliga katta baho berib, ijtimoiy 
muhit va tarbiyaning rolini inkor etadi. 
Xorij psixologiyasidagi yana bir oqim – bixeviorizm XX asr boshlarida yuzaga kelgan bo’lib, uning namoyandalari, ong va aqliy qobiliyat nasldan-
naslga 
o’tib, 
insonga 

tabiatan 
berilgan, 
deyiladi. 
Mazkur 
ta’limot 
vakili 
amerikalik 
olim 
E.Torndaykdir. 
Progmatizm oqimi
va uning vakillari D.D’yul, A.Kombe 
ham shaxs 
rivojlanishini biologik nuqtai nazarda asoslaydilar. Ular rivojlanishni fahat 
miqdoriy o’zgarishdan iborat, deb qaraydilar. Naslning rolini absolyutlashtirib, uni inson taqdirida hal qiluvchi ahamiyatga ega deb biladilar. 
Demak, bir guruh 
xorijiy olimlar rivojlanishni 
biologik (nasliy) omilga bog’laydilar. 
Biologik oqimga
qarshi falsafiy oqim vakillari rivojlanishi ijtimoiy omil omil bilan belgilaydilar. Bu oqim vakillari bola shaxsining jismoniy
psixik rivojlanishi u yashaydigan muhitga bog’liq deb ko’rsatadilar. 
Muhit deganda odam yashaydigan sharoitdagi barcha tashqi ta’sir tushuniladi. SHu nuqtai nazardan tarbiya tufayli bolani o’zi yashaydigan ijtimoiy 
sharoitga moslashtirish mumkin, degan xulosa kelib chiqadi. 
Ular ijtiomiy muhitning rolini hal qiluvchi omil deb hisoblaydilar. Demak, odam bolasining 
shaxs sifatida rivojlanib
, taraqqiy etib borishi, uning shaxs 
bo’lib kamolga yetishida nasl (biologik omil), ijtimoiy muhit (bola yashaydigan sharoit), shuningdek, maqsadga muvofiq amalga oshadigan tarbiya 
ham birdek ahamiyatga ega. Bu omillarning ta’sirini aniqlashda ilg’or pedagogik olimlar, psixolog va faylasuflar ta’limotiga suyaniladi. 
Falsafada shaxsni jamiyat bilan bog’liq bo’lgan 
ijtimoiy hayotdagi 
murakkab voqelik deb qaraladi. Ular individning ma’naviy boyligi uning 
munosabatlariga bog’liq, deb hisoblaydilar. 
Haqiqatdan ham, shaxs mehnat faoliyati zaminida rivojlanadi, kamolga yetadi. Inson sharoitni, sharoit esa odamni yaratadi. Bu esa o’z navbatida inson 
faolligini namoyon etadi. Zero, shaxs ma’lum ijtimoiy tuzum mahsulidir. Jamiyat shaxs kamolotining muayyan imkoniyatlarini ro’yobga chiqarishi 
yoki yo’q qilishi mumkin. 
Faylasuflar shaxsni tabiatning bir bo’lagi deb baholaydilar. Bu insondagi layoqat kurtaklari bo’lib, uning rivojlanishi 
uchun tarbiya kerak
, degan 
g’oyani ifodalaydi. 
Jamiyat taraqqiyoti shaxs rivojlanishi uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Demak, shaxs bilan jamiyat o’rtasida ham uzviy aloqa mavjud. 
SHunday qilib, odam shaxsining jamiyatdagi rivojlanishi tabiat, muhit, inson o’rtasidagi murakkab aloqa ta’siri ostida ro’y beradi, inson ularga faol 
ta’sir etadi va shu yo’l bilan hayoti va o’z tabiatini o’zgartiradi. 


SHaxsga 
ijtimoiy 
muhitning 
ta’siri 
ham 
muhim. 
Bu tarbiya 
tizimi orqali 
amalga 
oshiriladi.
Birinchidan, tarbiya ta’sirida 
muhit bera olmagan bilim
, ma’lumot egallanadi, mehnat va texnik faoliyat bilan bog’liq ko’nikma va malakalar hosil 
bo’ladi. 
Ikkinchidan, 
tarbiya 
tufayli 
tug’ma 
kamchiliklar 
ham 
o’zgartirilib, 
shaxs 
kamolga 
yetadi. 
Uchinchidan, 
tarbiya 
yordamida 
muhitning 
salbiy 
ta’sirini 
ham 
yo’qotish 
mumkin. 
To’rtinchidan, tarbiya kelajakka qaratilgan maqsadni belgilaydi. 
Demak Prezident I.A.Karmimovning quyidagi so’zlarini keltirishni joiz bilamiz «…yurtimizning ertangi kuni, taraqqiyoti uchun mas’uliyatni o’z 
zimmasiga olishga qodir bo’lgan yetuk mutaxassis yoshlarimiz …». 
SHunday ekan, yoshlarni tarbiyalab rivojlantirish bir-biriga ta’sir etadigan bu tarbiya tamoyilidir. 
Bola shaxsining rivojlanishida tarbiya ham yetakchi o’ringa ega bo’lib, tarbiya tufayli nasl-nasabi, 
oila muhiti
, ijtimoiy muhit ta’sirida har tomonlama 
rivojlanishga qodir, degan xulosani chiqarish mumkin. 

Yüklə 1,05 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin