5.2 Ekoloji ekspertiza
Müxtəlif layihələrin, xüsusilə iri miqyaslı layihələrin həyata keçiril-
məsində, planlaşdırılmış təsərrüfat fəaliyyətinin təbii ətraf mühitə, tex-
nosferin elementlərinə və insanın özünün sağlamlığına mümkün olan bütün
neqativ təsirlərinin nəzərə alınması lazımdır. Bu prosedura ―təbii ətraf
mühitə təsirin qiymətləndirilməsi‖ və ya ―ekoloji ekspertiza‖ adlanır.
Ekoloji ekspertiza – istənilən təsərrüfat və digər fəaliyyətin ekoloji
tələbatlara uyğunluğunun müəyyən olunması və obyektin ekoloji eksperti-
zasının həyata keçirilməsinə yol verilməsinin təyin edilməsidir. Obyektin
ekoloji ekspertizası bu fəaliyyət növünün ətraf mühitə və onunla bağlı olan
sosial, iqtisadi və digər nəticələrin mümkün olan əlverişsiz nəticələrinin
qarşısını almaq məqsədilə həyata keçirilir.
Ekoloji ekspertizanın keçirilməsinin prinsipləri aşağıdakılardır:
● istənilən təsərrüfat və digər fəaliyyətin potensial ekoloji təh-lükə-
liliyinin prezumpsiyası (buna görə də onun inisiatoru əvvəlcədən həmin
fəaliyyət növünün ekoloji təhlükəsizliyini sübut etməlidir);
● ilk növbədə dövlət ekoloji ekspertizasının həyata keçirilməsi (yalnız
onun rəyi alındıqdan sonra obyektin təsərrüfat və digər fəaliyyətinin real-
laşması üçün qərar qəbul olunur);
● təbii ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsinin kompleksliyi və
qeyd olunan təsərrüfat və digər fəaliyyətin ehtiyatları;
● Azərbaycan Respublikasının təbii ətraf mühitin mühafizəsi sahə-
sində müəyyən olunmuş qanuna uyğunluqların bütün tələbatlarının uçotu-
nun mütləqliyi;
● ekspertizanın keçirildiyi vaxt ekspertlərin sərbəstliyi və emosiya-
sızlığı və onların verdikləri rəyin keyfiyyətinə cavabehliyi;
● rəyin elmi əsaslandırılması, obyektivliyi və qanun çərçivəsində
olması;
● ekoloji ekspertizaya təqdim olunan sənədləşdirməin etibarlı olması
və tamlığı;
● cavabdeh şəxslərin və ekspertiza obyektinin sifarişçisinin işin
təşkili və aparılmasına görə məsuliyyəti;
● ekoloji ekspertizanın səsə qoyulması və ekspertiza obyekti haqda
ictimai fikrin toplanması.
Qərarın qəbul olunması səviyyəsində: nəzərdə tutulan fəaliyyət növü-
nün reallaşmasının mümkün olub olmamasında – hökmən iki prinsip gözlə-
nilir:
1)
istənilən layihənin təhlükəsizliyi sübut olunmadıqca, ona qadağa
qoyulur, başqa sözlə ekoloji ekspertizaya imperaktiv xarakter lazım gəlir;
439
2)
təhlükəsizliyin bütün növlərindən tibbi - bioloji təhlükəsizliyə daha
çox üstünlük verilməlidir, başqa sözlə insanın sağlam və təhlükəsiz yaşa-
ması üçün müzakirə olunmayan dəyər vardır.
Son illərdə ekoloji ekspertizaya keyfiyyətcə yeni yanaşma növü var-
dır: onun əsasını qoyan kriteriya ətraf mühitə zərər vurmanın risk dərəcəsi
olmalıdır. Bu onunla əlaqədardır ki, ekoloji ekspertizanın əvvəlki konsep-
siyası (hansı ki, zəhərli kimyəvi maddələrin miqdarının məhdudlaşdırılması
kriteriyalarına əsaslanırdı, YVQ, YVA, YVM) öz yerini ekoloji risk konsep-
siyasına verməlidir. Bu konsepsiyaya əsasən, layihələşdirilən obyektin eko-
sistemə və insan sağlamlığına mənfi təsirini tamamilə yox etmək mümkün
deyil. Buna görə də, təbiəti mühafizə baxımından optimal qərarın qəbul
olunması, göstərilən mənfi təsirin iqtisadi və sosial əsaslanmış minimal-
laşmasını ifadə edir.
Ekoloji ekspertizanın obyekti bunlardır: inşaatın layihələri və texniki -
iqtisadi əsaslandırılması, eyni zamanda müəssisə və komplekslərə təsir edən
təsərrüfat qurğularının istismarı; yeni texnika, texnologiya, materialların
yaradılmasına, işləyən qurğulara normativ - texniki sənədləşdirmə; normativ
və adminstrtiv aktların, eləcədə qüvvə də olan qanunvericiliyin layihəsi. Bu
zaman xüsusi diqqət və tədqiqatların aparılmasını tələb edən 15 daha təhlü-
kəli təsərrüfat fəaliyyəti növü təyin olunmuşdur. Onların sırasına: atom sə-
nayesi, energetika, metallurgiya, neft-kimya, neft
-
- qaz emalı, kimya səna-
yesi, faydalı qazıntıların çıxarılması; neft və qazın və onların emal məhsul-
larının daşınması, sellüloz - kağız və karton istehsalı; döyüş sursatlarının,
partlayıcı maddələrin və raket yanacaqlarının istehsalı, saxlanması, daşın-
ması və məhv edilməsi daxildir.
Dostları ilə paylaş: |